Tên nước Việt cổ từ 5.000 năm trước không chỉ rộng lớn mà còn là nơi hội tụ của các thị tộc người Việt (Bách Việt). Quốc hiệu ấy mang theo bản sắc văn hóa dân tộc và được lưu truyền đến ngày nay qua những câu đồng dao quen thuộc, nhắc nhở về cội nguồn xưa.
Lãnh thổ nước Việt xưa kia lớn gấp 10 lần ngày nay
Theo Lĩnh Nam Chích Quái, Đế Minh (cháu 3 đời của Thần Nông) sinh ra Đế Nghi. Trong chuyến tuần thú phương nam, Đế Minh gặp và cưới con gái bà Vụ Tiên, sinh ra Lộc Tục. Lộc Tục từ bé đã thể hiện sự thông minh và đoan chính khác thường.
Nhận thấy tư chất hơn người của Lộc Tục, Đế Minh muốn truyền ngôi cho con thứ, nhưng Lộc Tục lại nhường ngôi cho anh trai là Đế Nghi.
Cuối cùng, Đế Minh quyết định truyền ngôi cho con trưởng Đế Nghi, làm vua phương bắc, và phong Lộc Tục làm vua phương nam, lấy sông Dương Tử làm ranh giới. Lời thề được đặt ra: “Trước đất trời nguyện rằng: Nam, Bắc cương thổ có khác. Nam không xâm Bắc. Bắc không chiếm Nam. Kẻ nào phạm lời nguyền thì chết dưới đao thương”.
Lộc Tục lên ngôi vua, lấy hiệu là Kinh Dương Vương vào năm 2879 trước Công nguyên, đặt quốc hiệu là Xích Quỷ. Đất nước Xích Quỷ bao gồm tất cả các thị tộc người Việt (Bách Việt) và có diện tích vô cùng rộng lớn.
Xích Quỷ là quốc hiệu đầu tiên của người Việt, có diện tích trải dài từ phía bắc giáp Động Đình Hồ (vĩ tuyến 29 Bắc), phía nam giáp nước Hồ Tôn (Chiêm Thành sau này, vĩ tuyến 11 Nam), phía tây giáp Ba Thục (tỉnh Tứ Xuyên, kinh tuyến 105 Đông), phía đông giáp bể Nam Hải (kinh tuyến 118 Đông). Tổng diện tích của Xích Quỷ ước tính khoảng 2.900.000 km2.
Trong khi đó, diện tích Việt Nam hiện tại chỉ là 331.698 km2 (tính cả diện tích trên biển), tức chỉ bằng khoảng 1/10 so với Xích Quỷ trước kia. Sự chênh lệch này cho thấy quy mô hùng vĩ của nhà nước sơ khai của dân tộc Việt.
Giải mã ý nghĩa quốc hiệu Xích Quỷ
Là quốc hiệu đầu tiên của người Việt, Xích Quỷ mang ý nghĩa gì? Đến nay vẫn còn nhiều tranh luận và giải thích khác nhau về tên gọi này.
Một số giải thích trên các nguồn mở cho rằng “Xích” nghĩa là đỏ, do đó Xích Quỷ là “quỷ đỏ”, ám chỉ trang phục màu đỏ và hình xăm trên người của người Việt cổ. Về sau, người Xích Quỷ được gọi là người Việt.
Một nghiên cứu khác lại cho rằng “Xích” là màu đỏ, tượng trưng cho phương nam (theo kinh dịch, phương nam có khí hậu nóng mang hành hỏa có màu đỏ), còn “Quỷ” là tên một ngôi sao ở phương nam trong nhị thập bát tú.
Tuy nhiên, theo cuốn “Ngọc Phả truyền thư” của từ đường họ Nguyễn, chữ “Xích” là màu đỏ, ngụ ý phương nam, còn từ “Quỷ” là từ chữ “Vương” của người Việt cổ, được ghép từ ba chữ “Vương”. Vậy ba vị “Vương” cụ thể là những ai?
Ba chữ Vương hợp thành chữ “Quỷ”
Đế Thừa, cháu hai đời của Thần Nông (Viêm Đế), có ba con trai:
- Nguyễn Minh Khiết (tức Đế Minh), làm Đế phương nam.
- Nguyễn Nghi Nhân, làm Đế phương bắc.
- Nguyễn Long Cảnh, còn gọi là Lý Lang Công (tên khác là Ba Công, Long Đại Vương).
Ba người con của Đế Thừa đều làm Vương ở ba phương. Theo “Ngọc Phả truyền thư”, Kinh Dương Vương, con trai của Đế Minh (Đế vùng phương nam), thấy ba Vương đều là Đế ở ba nơi, nên ghép ba chữ “Vương” này tạo thành chữ “Quỷ”. Tên “Xích Quỷ” do đó nêu rõ Vương ở phương nam, ngụ ý nước nam đã có chủ.
Ý niệm về “ba Vương” thậm chí còn ẩn chứa trong bài đồng dao cổ xưa mà hầu như người Việt nào cũng biết:
“Chi chi chành chành
Cái đanh thổi lửa
Con ngựa chết trương
Ba vương ngũ đế
Chấp chế đi tìm
Ú tim bắt được
Ù à ù ập!”
“Chi chi” là chi nọ nối tiếp chi kia trong một họ tộc; “chành chành” nghĩa là nếu không có chi kế tiếp thì phải “chành” sang họ trực hệ hoặc đồng tông.
“Cái đanh thổi lửa” là nói về ông Toại Nhân, người đã tạo ra lửa, mang lại văn minh, giúp con người nấu chín thức ăn. Sau này, vua Phục Hy là người kế nhiệm ông. Dù là chi nào, dòng nào, thì đều có chung một tổ là ông Toại Nhân, câu này nhắc nhở con cháu nhớ về cội nguồn.
“Con ngựa chết trương” chỉ Hiên Viên Hoàng Đế, người đã tiến hành các cuộc chinh phạt để thống nhất thiên hạ. Những ai không theo Hoàng Đế đều bị chinh phạt, gây ra những cuộc chiến đẫm máu, thể hiện qua hình ảnh “con ngựa chết trương” chỉ kỵ binh tử trận.
“Ba Vương ngũ Đế”: “Ba Vương” là ba người con trai của Đế Thừa, cháu hai đời của Thần Nông; “ngũ đế” là Phục Hy, Thần Nông, Viêm Đế, Hiên Viên Hoàng Đế, Đế Thức.
“Chấp chế đi tìm” ba Vương ngũ Đế đều đi tìm thể chế nhằm xây dựng cơ đồ bền vững.
“Ú tim bắt được” liên quan đến câu “chi chi chành chành”, ngụ ý liên kết các chi họ lại xây dựng lại thành một nước.
“Ù à ù ập” là câu tán thán, thể hiện sự vui mừng.
Kết luận
Quốc hiệu Xích Quỷ không chỉ là một cái tên, mà còn là biểu tượng cho một thời kỳ lịch sử hào hùng của dân tộc Việt. Nó thể hiện sự rộng lớn về lãnh thổ, sự đa dạng về văn hóa, và tinh thần đoàn kết của các thị tộc Bách Việt. Việc tìm hiểu về Xích Quỷ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về cội nguồn và bản sắc văn hóa của dân tộc.
Tài liệu tham khảo:
- Lĩnh Nam Chích Quái
- Ngọc Phả truyền thư của từ đường họ Nguyễn
- Các nguồn mở và nghiên cứu lịch sử về Xích Quỷ