Tín ngưỡng xá lợi đã có từ thời Đức Phật còn tại thế, đặc biệt phổ biến ở các quốc gia châu Á, nơi có nhiều tôn giáo đặc thù và những điều huyền bí linh thiêng. Ngày nay, Phật tử trên khắp thế giới đều biết đến xá lợi, chiêm ngưỡng, rước, cung nghinh, đảnh lễ, tôn thờ và xây tháp cúng dường xá lợi Phật. Vậy xá lợi Phật từ đâu mà có, mang ý nghĩa gì và chúng ta nên hành xử như thế nào để thể hiện lòng thành kính?
Hình ảnh xá lợi Phật với nhiều màu sắc và hình dáng khác nhau, biểu tượng của sự thanh tịnh và giác ngộ.
Mục Lục
Xuất Xứ và Ý Nghĩa Của Xá Lợi
Ban đầu, xá lợi được hiểu là xá lợi của Đức Phật. Khi Phật pháp lan tỏa khắp thế giới, Phật tử tin thêm xá lợi của các vị Thanh văn A la hán đệ tử của Đức Phật. Ngoài ra, xá lợi còn bao gồm phần tinh thể còn lại sau lễ trà tỳ của các vị Thánh Tăng, Đạo Sư tu hành đạo cao đức cả, chư tôn đức Pháp chủ, Tăng chủ, Tông chủ, các bậc Thầy tổ. Tất cả những di tích của Phật và các vị Thánh Tăng như pháp y, bình bát, chuỗi tràng, tích trượng, răng, móng, tóc của các bậc đạo sư Phật giáo đang hành đạo khi tuổi cao lạp trưởng ban cho đệ tử tôn thờ cũng được gọi là xá lợi.
Trong kinh tạng Nam tông Phật giáo thường đề cập đến “xá lợi xương, xá lợi răng và ngọc xá lợi…”. Cách đây hơn 2500 năm, sau khi Đức Bổn sư Thích Ca Mâu Ni Phật nhập Niết bàn, nhục thân của Ngài được chư đệ tử thiêu hóa và phần còn lại (tủy, xương, thịt…) được 8 vương quốc khắp vùng Bắc Á thời bấy giờ tôn thờ.
Tám vương quốc đó bao gồm:
- Vua nước Chiêm Bà
- Dân chúng dòng Bạt Ly thuộc nước La Phả
- Dân chúng dòng Bà la môn nước Tỳ Lưu Đồ
- Dân chúng dòng Câu Lợi thuộc nước La Ma Già
- Dân chúng dòng Thích Ca nước Ca Tỳ La Vệ
- Dân chúng dòng Ly Xa thuộc nước Tỳ Xá Ly
- Dân chúng dòng Ly Xa thuộc nước Câu Thi Na
- Vua A Xà Thế của nước Ma Kiệt Đà
Tháp thứ chín thờ cái bình, tháp thứ mười thờ tro hài cốt, và tháp thứ mười một thờ tóc Phật khi Ngài còn tại thế gian. Đặc biệt, Phật đản sanh, xuất gia, thành đạo, nhập Niết bàn đều vào ngày tám tháng hai.
Kinh Đại Bát Niết Bàn ghi lại rằng sau lễ trà tỳ, Xá Lợi của Đức Phật được chia làm tám phần và phân chia cho đại diện của tám nước. Hơn 200 năm sau, vua A Dục thống nhất Ấn Độ và trở thành một vị vua Phật tử hộ đạo, ông đã gom tất cả Xá Lợi ở tám nơi và chia thành 84.000 phần, đựng trong 84.000 tháp báu nhỏ ban bố khắp các nước.
Vua A Dục, vị vua Phật tử đã có công lớn trong việc truyền bá xá lợi Phật.
Lợi Ích Của Việc Tôn Thờ Xá Lợi
Xá lợi là những hạt nhỏ, có dạng viên tròn, hình thành sau khi thân thể của người tu đắc đạo được hỏa táng. Chúng có hình dáng giống ngọc trai hay pha lê, được tìm thấy trong tro hỏa táng của một số vị cao tăng Phật giáo. Theo các bậc đạo sư, xá lợi là kết quả của quá trình tu hành, khổ luyện và tu dưỡng đạo đức, chỉ xuất hiện ở những người có tấm lòng đại từ đại bi, trí tuệ minh triết, mang lại lợi ích cho nhân thiên.
Việc tôn thờ xá lợi giúp người Phật tử thăng tiến trên đường tu, có người tôn thờ xá lợi Phật như tôn thờ Đức Phật khi còn tại thế, từ đó tinh tấn tu hành và tăng trưởng phước huệ. Nhiều người khi chiêm bái xá lợi đã thấy các màu sắc khác nhau, tùy theo nghiệp nặng nhẹ của mỗi người. Tương truyền xá lợi của Đức Phật có thể biến hóa từ ít thành nhiều, từ nhỏ thành lớn, từ đục thành trong và tỏa sáng hào quang. Sự biến hóa kỳ diệu này xuất phát từ sự thành tâm lễ bái chí thành của người có đạo tâm.
Vào thế kỷ thứ VI, khi Phật Pháp truyền vào Trung Quốc, hai Ngài Ca Diếp Ma Đằng và Trúc Pháp Lan đã thi triển thần thông đốt kinh sách với Đạo sĩ Chữ Thiện Tín. Kinh bên Đạo giáo thì cháy, còn kinh Phật thì vẫn nguyên. Lúc ấy xá lợi năm màu chiếu sáng, bay lên hư không, xoay tròn như che trùm cả đại chúng, khiến vua và đại chúng đều hoan hỉ.
Ngô Tôn Quyền, vua nước Ngô thời Tam quốc, từng chất vấn Ngài Khương Tăng Hội về sự linh ứng của Phật giáo. Ngài Khương Tăng Hội trả lời rằng xá lợi của Phật vẫn hiển hiện bao điềm linh diệu. Để chứng minh, Ngài đã cầu cho xá lợi xuất hiện trong bình, chiếu sáng năm màu rực rỡ. Khi Ngô Tôn Quyền đổ xá lợi lên mâm đồng, mâm đồng liền bể tan. Ông cho để xá lợi lên đe sắt và dùng búa đập, chỉ thấy đe lún xuống và xá lợi vẫn tỏa hào quang sáng ngời. Thấy điềm linh dị, Ngô Tôn Quyền mới tin vào Phật Pháp.
Ngô Tôn Quyền, người đã chứng kiến sự linh thiêng của xá lợi Phật và tin vào Phật Pháp.
Xá lợi răng và xương của Đức Phật không có sự biến hóa ít thành nhiều, do vậy bảo tháp thờ xá lợi răng và xương rất hiếm, riêng tháp thờ ngọc xá lợi thì nhiều. Xá lợi là báu vật biểu trưng như Đức Phật còn tại thế. Nếu chúng ta dùng tâm vô nhiễm, cung kính lễ bái, cúng dường, tán thán thì được phước đức vô lượng vô biên. Xá lợi không chỉ là nhân tố tạo nên mọi sự phước đức mà còn là động lực chuyển xoay tâm hồn con người từ hung dữ trở thành hiền lương, từ vô đạo đức trở thành có đạo đức.
Xá Lợi Của Các Bậc Đại Sư Tôn Túc Việt Nam và Thế Giới
Phật giáo thế giới có viên xá lợi lưỡi của Ngài Cưu Ma La Thập được truyền tụng gần 2.000 năm. Ngài Cưu Ma La Thập dịch nhiều Kinh từ Phạn ra tiếng Tàu, có lời nguyện rằng nếu Kinh Ngài dịch ra không sai chánh pháp thì khi lâm chung xin lưu lại chiếc lưỡi để làm chứng tích. Kết quả, Ngài được như ý.
Tại Việt Nam, sau khi Phật Hoàng Trần Nhân Tông viên tịch, Pháp Loa đã thu được ngọc cốt và hơn 3.000 viên ngọc xá lợi. Ngọc cốt được an trí vào lăng Quy Đức, một phần xá lợi được lưu giữ tại tháp Phật Hoàng ở Ngọa Vân, phần còn lại được đưa về lưu giữ tại Bảo tháp chùa Tư Phúc trong Đại Nội, sau đó được phân thành nhiều phần lưu giữ ở nhiều nơi để nhân dân và phật tử thờ phụng.
Ngoài ra, xá lợi của các bậc đại sư khác như Đại sư Huệ Nhật, Trưởng lão Thích Giác An, Đức Pháp chủ Khánh Anh cũng được tôn thờ tại nhiều nơi.
Trên thế giới, Pháp sư Hoằng Huyền (Singapore), Hòa Thượng Phó Hội trưởng Hội Phật giáo Ngũ Đài Sơn, Pháp sư Khoang Năng (Trung Quốc), Pháp sư Viên Chiếu (Trung Quốc) cũng để lại hàng chục vạn viên xá lợi.
Ngày nay, không chỉ trong nhà chùa mà trong giới Phật tử phát tâm tu hành ăn chay trường, niệm Phật, tụng kinh đại thừa, tu hành tinh tấn, khi lâm chung đem thiêu hóa cũng tồn tại một số phần xương cốt, những viên xá lợi đủ màu sắc. Sự việc này đã làm dấy lên làn sóng thờ xá lợi trong chốn thiền lâm trong và ngoài nước cũng như tại gia trung của Phật tử.
Thái Độ Đúng Đắn Khi Tôn Thờ Xá Lợi
Người Phật tử cần có sự tín ngưỡng chân chính, gọi là chánh kiến, chánh tư duy, nhìn thấy xá lợi răng, tóc, móng của Phật, hay các di vật của chư thánh Tăng, Thầy Tổ, tỏ lòng tôn kính phụng thờ. Có chánh nghiệp thì không ngụy tạo xá lợi theo tri kiến phàm phu để hướng dẫn mọi người tín ngưỡng thì việc tôn thờ xá lợi có ích lợi, tăng phước tăng huệ.
Sự tôn thờ xá lợi thuộc về tín ngưỡng tâm linh đối với Đức Phật. Nếu bạn tin có xá lợi thì xá lợi xuất hiện và xuất hiện thật nhiều vô số với bạn; ngược lại thì dù có xá lợi xương cốt thật của Phật Thích Ca Mâu Ni đi nữa cũng không linh ứng gì! Điều quan trọng nhất là giữ gìn tâm thanh tịnh, thành kính và thực hành theo lời Phật dạy.