Nhiều người Việt Nam ngạc nhiên khi thấy hình vuông, tròn được sử dụng trong chương trình “Tiếng Việt Công nghệ Giáo dục” của GS Hồ Ngọc Đại. Tuy nhiên, phương pháp này không hề mới lạ trên thế giới. Thực tế, nhiều quốc gia đã áp dụng cách tiếp cận tương tự để giúp trẻ em làm quen với ngôn ngữ một cách trực quan và hiệu quả. Bài viết này sẽ đi sâu vào lý do đằng sau việc sử dụng hình học trong giáo dục ngôn ngữ, đồng thời làm rõ những lợi ích mà nó mang lại.
Sau khi một đoạn clip ghi lại cảnh cô giáo hướng dẫn phụ huynh cách đánh vần theo phương pháp Công nghệ Giáo dục lan truyền trên mạng, cuốn sách “Tiếng Việt Công nghệ Giáo dục” của GS Hồ Ngọc Đại đã trở thành tâm điểm của sự chú ý. Một trong những yếu tố gây tranh cãi nhất là việc sử dụng các hình tròn, vuông, tam giác để biểu thị âm tiết. Điều này đã dẫn đến nhiều ý kiến trái chiều và thậm chí là những chỉ trích không đáng có.
Phương Pháp Phổ Biến Trên Thế Giới
Việc dùng hình vuông, tròn để dạy ngôn ngữ không phải là phát minh độc đáo của GS Hồ Ngọc Đại. Đây là một phương pháp sư phạm đã được áp dụng rộng rãi ở nhiều quốc gia trên thế giới, đặc biệt là trong việc dạy các ngôn ngữ sử dụng bảng chữ cái Latinh như tiếng Anh, tiếng Tây Ban Nha,…
Ví dụ, tại Mỹ, trẻ em mẫu giáo thường bắt đầu làm quen với ngôn ngữ bằng cách học âm của từ. Thay vì tập trung vào việc nhận biết mặt chữ hay ý nghĩa của từ, các em được dạy cách xác định số lượng âm tiết trong một từ khi phát âm. Chẳng hạn, với từ “computer”, trẻ sẽ học được rằng nó có 3 âm tiết trước khi biết nó là cái máy tính.
Một bài tập phổ biến là sử dụng khuy tròn để biểu thị số lượng âm tiết trong một từ. Giáo viên sẽ đưa ra hình ảnh các đồ vật hoặc con vật, kèm theo các ô vuông. Trẻ sẽ đếm số âm tiết trong tên gọi của vật đó và đặt số lượng khuy tròn tương ứng vào các ô vuông.
Tại các nước như Anh, Mỹ, việc tiếp cận ngôn ngữ ở giai đoạn đầu thường không quá chú trọng vào cách viết của từ. Thay vào đó, các em được làm quen với số lượng âm tiết trước, rồi mới đến cách sử dụng chữ cái để tạo thành từ.
Một hình thức học tập khác là giáo viên phát cho học sinh các bức tranh vẽ các vật có tên gọi với một, hai hoặc ba âm tiết. Nhiệm vụ của trẻ là phân loại các bức tranh này theo nhóm dựa trên số lượng âm tiết.
Ngoài ra, trẻ còn được hướng dẫn ghép các âm tiết lại với nhau để tạo thành từ, bất kể từ đó có nghĩa hay không. Hoặc, các em có thể loại bỏ bớt một âm tiết trong một từ có nhiều âm tiết.
Phương pháp tương tự cũng được áp dụng tại Tây Ban Nha. Giáo viên dạy trẻ sử dụng các hình vuông, tròn để nắm bắt khái niệm cơ bản nhất về âm tiết – bài học đầu tiên khi tiếp cận ngôn ngữ.
Tương tự, học sinh Singapore cũng sử dụng hình vuông, khuy tròn, que tính hoặc tiếng vỗ tay để xác định âm tiết.
Do phải học đến 3 thứ tiếng, học sinh Malaysia đặc biệt chú trọng vào việc phân biệt âm tiết. Các em được dạy đếm số âm tiết trước khi tiếp xúc với mặt chữ.
Về bản chất, hình vuông hay khuy tròn chỉ là những biểu tượng trực quan, đại diện cho âm tiết. Chúng giúp phân biệt âm tiết với vần hoặc từ, đồng thời vật thể hóa những âm thanh vô hình, giúp trẻ dễ dàng nhận biết và ghi nhớ.
Hỗ Trợ Tư Duy Ngôn Ngữ
Việc sử dụng hình tròn, vuông trong dạy học ngôn ngữ không phải là ngẫu nhiên. Phương pháp này được đánh giá cao trong việc hỗ trợ trẻ nắm bắt và hình thành tư duy ngôn ngữ một cách hiệu quả.
Theo Spanishdict, việc nắm vững cách tách từ thành âm tiết giúp người học phát âm và đánh vần chính xác hơn, cũng như xác định trọng âm của từ một cách dễ dàng hơn.
Trong khi đó, trang web giáo dục School Run nhấn mạnh rằng việc học về âm tiết là một phần quan trọng trong quá trình học cách giải mã và đánh vần từ. Nó giúp trẻ hiểu được các quy ước chính tả, bao gồm cả việc khi nào cần gấp đôi chữ cái và cách phát âm các nguyên âm trong những từ mà các em chưa từng gặp trước đây.
Quá trình học ngôn ngữ của trẻ không bắt đầu từ những từ ngữ quen thuộc. Thay vào đó, các em tiếp xúc với những từ đơn giản, có ít âm tiết.
School Run chia quá trình học thành hai giai đoạn chính. Ở giai đoạn 1, trẻ học những từ có một hoặc hai âm tiết. Các em tách các âm tiết này ra và học cách đánh vần theo từng âm tiết.
Ở giai đoạn 2, học sinh học lên các từ có nhiều âm tiết hơn và làm quen với các quy luật về âm tiết trong thơ ca.
Nhiều trường học ở Mỹ khuyến khích trẻ viết thơ haiku – một thể loại thơ ba dòng của Nhật Bản, trong đó dòng 1 và 3 có 5 âm tiết, còn dòng thứ 2 có 7 âm tiết. Bài tập này giúp trẻ củng cố kiến thức về âm tiết, đồng thời rèn luyện tư duy ngôn ngữ và tăng cường khả năng sử dụng từ ngữ một cách linh hoạt.
Ngoài ra, việc sử dụng các ô vuông, khuy tròn nhiều màu sắc để vật thể hóa âm tiết của từ còn giúp trẻ phát triển thêm khả năng học Toán và sự nhạy bén đối với màu sắc.
Điều quan trọng cần ghi nhớ là những hình vẽ này chỉ đóng vai trò thay thế cho âm tiết, hoàn toàn không mang ý nghĩa của từ và không thể thay thế từ trong giao tiếp.
Kết luận
Tóm lại, việc sử dụng hình vuông, tròn trong dạy học ngôn ngữ là một phương pháp sư phạm đã được chứng minh là hiệu quả ở nhiều quốc gia trên thế giới. Nó giúp trẻ em làm quen với âm tiết một cách trực quan, phát triển tư duy ngôn ngữ và hỗ trợ quá trình học đọc, học viết. Thay vì vội vàng chỉ trích, chúng ta nên tìm hiểu kỹ hơn về phương pháp này để có cái nhìn khách quan và toàn diện hơn. Quan trọng hơn hết, cần tạo điều kiện để các em học sinh được tiếp cận với những phương pháp giáo dục phù hợp nhất, giúp các em phát triển toàn diện cả về kiến thức và kỹ năng.