Ngày 2/6/2020, Bệnh viện Hoàn Mỹ Đà Nẵng đã thành công xuất viện cho một bệnh nhân nữ trẻ tuổi sau ca phẫu thuật loại bỏ khối u quái hiếm gặp ở ổ bụng. Đây là một ca bệnh phức tạp đòi hỏi sự phối hợp và chuyên môn cao của đội ngũ y bác sĩ.
U quái, còn được gọi là u tế bào mầm, là một loại khối u đặc biệt chứa nhiều loại tế bào khác nhau, có nguồn gốc từ một hoặc nhiều hơn ba lá phôi. Tên gọi “Teratoma” xuất phát từ tiếng Hy Lạp “teras”, nghĩa là “quái vật,” tuy nhiên, phần lớn u quái là lành tính. U quái trưởng thành, lành tính thường chứa các mô đa dạng như tóc, cơ, răng hoặc xương. Vị trí phổ biến của u quái là buồng trứng, tinh hoàn, hoặc xương cùng, nhưng cũng có thể xuất hiện ở các khu vực khác, dù ít gặp hơn.
Trước đó, vào ngày 25/5/2020, khoa Ngoại Tiêu hóa của Bệnh viện Hoàn Mỹ Đà Nẵng tiếp nhận một bệnh nhân nữ 18 tuổi với các triệu chứng đau tức bụng âm ỉ vùng thượng vị. Bệnh nhân không gặp các vấn đề về ăn uống hay đại tiện, và không có dấu hiệu gầy sút cân.
Qua thăm khám lâm sàng, các bác sĩ phát hiện một khối u không rõ giới hạn, di động ở vùng thượng vị lệch phải, gây cảm giác tức khi ấn vào.
Kết quả chụp cắt lớp vi tính cho thấy một khối choán chỗ trong ổ bụng vùng thượng vị, kích thước khoảng 107x87x91mm. Khối u có bờ rõ, tỷ trọng bên trong không đồng nhất, bao gồm dịch, mô mềm, mỡ và vôi hóa trung tâm. Đặc biệt, tổn thương nằm sát trước tĩnh mạch chủ, tĩnh mạch cửa, động mạch thân tạng, sát dưới vòm gan, trước đầu tụy, đẩy các cơ quan này ra xung quanh, nhưng không thấy dính rõ và không ngấm thuốc cản quang. Các cơ quan khác trong ổ bụng không phát hiện tổn thương.
Các xét nghiệm máu, sinh hóa, nước tiểu, X-quang phổi và điện tim đều cho kết quả bình thường. Bệnh nhân được hội chẩn toàn khoa và chẩn đoán là u quái ổ bụng. Các bác sĩ quyết định phẫu thuật để bóc tách khối u và thực hiện giải phẫu bệnh lý.
Ngày 26/05/2020, ca phẫu thuật được thực hiện bởi đội ngũ bác sĩ, bao gồm BS. CKII Lê Văn Tầm và cộng sự. Sau 3 giờ phẫu thuật tỉ mỉ, các bác sĩ đã bóc tách thành công khối u quái ra khỏi ổ bụng bệnh nhân. Trong quá trình phẫu thuật, khối u được xác định có kích thước khoảng 15cm, bờ đều, nằm ngay dưới gan, phía trước dạ dày, trước trên tụy và dính vào mạc nối nhỏ. Khối u được nuôi dưỡng bởi các nhánh mạch máu xuất phát từ động mạch gan chung.
.jpg)
Bác sĩ Phạm Trọng Khôi chia sẻ: “Do vị trí khối u nằm ở khu vực hiểm yếu, gần các cơ quan và mạch máu quan trọng, chúng tôi đánh giá đây là một ca mổ khó khăn. Ekip phẫu thuật đã tiến hành phẫu tích cẩn thận để gỡ dính hoàn toàn khối u mà không làm vỡ u và không gây tổn thương đến các tổ chức và mạch máu lân cận. Chúng tôi đã đưa khối u ra khỏi bụng qua đường mở bụng trên rốn khoảng 15cm.”
.jpg)
Sau phẫu thuật, bệnh nhân tiếp tục được theo dõi và điều trị hậu phẫu. Bệnh nhân bắt đầu ăn uống trở lại vào ngày thứ hai sau phẫu thuật. Quá trình hồi phục diễn ra ổn định, không có biến chứng sớm sau mổ. Bệnh nhân được xuất viện vào ngày 2/6/2020.
U quái là một biến chứng hiếm gặp trong quá trình phát triển của phôi thai, liên quan đến sự biệt hóa của tế bào mầm. Tế bào mầm là loại tế bào hình thành rất sớm trong quá trình phát triển phôi thai, có khả năng phát triển và biệt hóa thành tất cả các loại tế bào của cơ thể. Điều này giải thích vì sao trong u quái, người ta có thể tìm thấy các tổ chức như tóc, mỡ, tổ chức bã đậu, xương, hoặc thậm chí là tuyến nội tiết.
U quái được phân loại thành hai loại chính: u quái chưa trưởng thành (thường ác tính) và u quái trưởng thành (thường lành tính, nhưng có khả năng tái phát sau phẫu thuật cắt bỏ).
U quái trưởng thành ác tính chỉ chiếm khoảng 1-3% và thường gặp ở phụ nữ mãn kinh. U quái trưởng thành được chia thành ba dạng: dạng nang, dạng đặc và dạng hỗn hợp. U quái trưởng thành dạng nang còn được gọi là u nang bì.
Các vị trí thường gặp của u quái bao gồm vùng cùng cụt (57%) và các tuyến sinh dục (29%). U quái tuyến sinh dục thường gặp ở buồng trứng (nữ giới) hơn là tinh hoàn (nam giới). Ngoài ra, u quái có thể xuất hiện ở các vị trí khác như trung thất (7%), sau phúc mạc (4%), cổ tử cung, nội sọ… Một thể cực kỳ hiếm gặp của u quái là thai trong thai, với tỷ lệ khoảng 1/500.000 dân.
U quái vùng cùng cụt là loại u thường gặp nhất ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, nhưng nhìn chung vẫn rất hiếm gặp, với tỷ lệ khoảng 1/35.000-40.000 ca sinh. Bệnh thường gặp ở nữ nhiều hơn nam, với tỷ lệ 3-4:1. U quái ban đầu thường không có triệu chứng rõ ràng. Các triệu chứng phát triển âm thầm cùng với sự tăng trưởng của khối u và phụ thuộc vào vị trí của khối u. Các triệu chứng thường gặp bao gồm:
- Đau
- Sưng và chảy máu
- Tăng nhẹ nồng độ alpha-fetoprotein (AFP), một chất chỉ điểm khối u
- Tăng nhẹ nồng độ hormone beta-human chorionic gonadotropin (βHCG)
Dù ở vị trí nào, u quái đều cần được phẫu thuật cắt bỏ. Trong trường hợp khối u ác tính, cần kết hợp hóa trị sau phẫu thuật.
Nhìn chung, u quái là một loại u hiếm gặp và thường lành tính. Với những tiến bộ trong điều trị u quái ác tính trong những thập kỷ gần đây, phần lớn các trường hợp có thể được chữa khỏi.
Ca phẫu thuật thành công tại Bệnh viện Hoàn Mỹ Đà Nẵng là một minh chứng cho trình độ chuyên môn cao và sự tận tâm của đội ngũ y bác sĩ Việt Nam trong việc điều trị các bệnh lý phức tạp và hiếm gặp.