Tự truyện là một thể loại văn học độc đáo thuộc loại hình tự sự, thường được thể hiện bằng văn xuôi, nơi tác giả tự mình kể lại và miêu tả hành trình cuộc đời mình trong tác phẩm. Đây là một hành trình khám phá bản thân, một bức tranh chân thực về những trải nghiệm, suy tư và cảm xúc của người viết.
Mục Lục
Nguồn Gốc và Sự Phát Triển của Tự Truyện
Tự truyện ra đời trong bối cảnh văn hóa Tây Âu cận đại, một nền văn hóa đề cao tinh thần tự phân tích và chủ nghĩa cá nhân. Những tác phẩm tự truyện đầu tiên mang đậm dấu ấn tôn giáo, đặc biệt là hình thức xưng tội trong đạo Thiên Chúa. Từ đó, những tác phẩm kinh điển của thể loại này đã ra đời, tiêu biểu như Tự thú của Thánh Augustinus và Tự thú của Jean Jacques Rousseau.
Tự truyện có mối liên hệ mật thiết với tiểu thuyết, đặc biệt là những tiểu thuyết châu Âu thế kỷ 18 và đầu thế kỷ 19, nơi nhân vật kể chuyện ở ngôi thứ nhất, xưng “tôi,” và có tham vọng ghi lại lịch sử tâm hồn con người từ góc nhìn chủ quan. Các tác phẩm như Adolphe (1816) của Benjamin Constant và Tự thú của một đứa con của thời đại (1836) của Alfred de Musset là những ví dụ điển hình.
Các tiểu thuyết theo trường phái tự nhiên chủ nghĩa Nhật Bản thế kỷ 19, như Ie (Gia đình, 1910-1911) của Shimazaki Tōson và Iri no hotori (Bên con lạch, 1915) của Masamune Hakuchō, Futon (Tấm đệm, 1907) của Tayama Katai, Hatten (Phát triển, 1911-1912) của Iwano Hōmei, Fuji (1925-1927) của Tokutomi Roka (tên thật là Tokutomi Kenjirō), Jioden (tự truyện, 1943-46, xuất bản năm 1947) của Kawakami Hajime, cũng có thể được xem là các tác phẩm tiểu thuyết tự thuật. Những tác phẩm này thể hiện rõ chức năng của tự truyện, khi tác giả thuật lại cuộc đời mình một cách tự nhiên và trung thực, mỗi giai đoạn cuộc đời là một chủ đề trong tiểu thuyết, và tác giả bình luận hoặc lý luận để thể hiện tư tưởng, lập trường và chí hướng của mình.
Nhà văn Jean-Jacques Rousseau, tác giả của "Tự thú".
Ở Việt Nam, hình thức tự truyện đã tạo được tiếng vang lớn với một số xuất bản phẩm gây chú ý trong dư luận, ví dụ như cuốn Lê Vân, yêu và sống của Lê Vân.
Đặc Điểm Của Thể Loại Tự Truyện
Để hiểu rõ hơn về tự truyện, chúng ta cần phân biệt nó với các dạng thức khác của tiểu sử nhà văn, như sơ yếu lý lịch, bản tự thuật ngắn gọn cho phỏng vấn báo chí, hoặc bản tự thuật in kèm khi công bố tác phẩm. Tự truyện kết hợp yếu tố truyện (hình thức tự sự) và yếu tố tự thân (nội dung về bản thân người viết). Tác phẩm tự truyện thường có xu hướng lý giải cuộc đời đã qua của tác giả như một chỉnh thể, tạo nên những đường nét mạch lạc cho cuộc sống kinh nghiệm của mình. Người viết tự truyện có thể sử dụng hư cấu, thêm thắt hoặc sắp xếp lại các chi tiết trong cuộc đời mình để tăng tính hấp dẫn và truyền tải thông điệp.
Do luôn là hành vi khắc phục thời gian đã qua, thể hiện mong muốn quay lại tuổi trẻ, tuổi thơ, làm sống lại những kỷ niệm đáng nhớ, tự truyện thường được viết khi tác giả đã trưởng thành, trải qua phần lớn cuộc đời và nhìn lại những gì đã qua như một sự chiêm nghiệm sâu sắc.
Tự truyện là một thể loại giáp ranh với hồi ký, nhật ký và tiểu sử, nhưng vẫn có những khác biệt nhất định. Nhật ký thường tóm tắt sự kiện đang diễn ra, không hư cấu và có thể không bao gồm bình luận về sự kiện, trong khi tự truyện có thể tái cấu trúc, sắp xếp sự kiện rời rạc và có thể gắn với hư cấu. Nhật ký ghi lại sự kiện theo tiến trình thời gian sống của người viết, còn tự truyện, do khoảng cách thời gian giữa sự kiện và thời điểm viết, có thể gặp khó khăn trong việc nhìn nhận lại cuộc đời một cách chỉnh thể và liền mạch.
Sự khác biệt giữa tự truyện và hồi ký nằm ở chỗ, tự truyện tập trung vào quá trình hình thành và lịch sử thế giới nội tâm của tác giả trong sự tương tác với thế giới bên ngoài, còn hồi ký chú trọng đến thế giới bên ngoài, với những con người và cảnh quan mà tác giả đã tiếp xúc và trải nghiệm. Việc phân định rõ ràng giữa tự truyện và hồi ký đôi khi rất khó khăn và cần được các nhà nghiên cứu, phê bình văn học xem xét cụ thể từng trường hợp.
Kết Luận
Tự truyện là một thể loại văn học độc đáo và hấp dẫn, cho phép người đọc khám phá thế giới nội tâm của tác giả và chiêm nghiệm về cuộc sống. Dù có những điểm chung với các thể loại khác như hồi ký và nhật ký, tự truyện vẫn mang những đặc điểm riêng biệt, tạo nên sức hút riêng. Hy vọng bài viết này đã cung cấp cho bạn đọc cái nhìn tổng quan và sâu sắc hơn về thể loại văn học đặc biệt này.
Tài Liệu Tham Khảo
- Mục từ Tự truyện trong cuốn 150 thuật ngữ văn học, Lại Nguyên Ân biên soạn, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội, H. 2003, trang 378-380.