Dưới triều đại nhà Thanh, việc tuyển chọn tú nữ vào cung không chỉ là một nghi lễ, mà còn là một cuộc cạnh tranh khốc liệt giữa các gia tộc, nơi xuất thân và địa vị xã hội có vai trò quan trọng hơn vẻ đẹp bề ngoài. Ai mới là người có cơ hội trở thành phi tần, thậm chí là hoàng hậu?
Alt: Chân dung tú nữ trúng tuyển trong trang phục triều Thanh
Tiêu Chuẩn Tuyển Chọn Khắt Khe
Nhà Thanh có hai tiêu chuẩn chính thức để tuyển chọn tú nữ: phẩm đức và môn đệ (xuất thân). Điều này có nghĩa là, không chỉ vẻ đẹp mà cả gia thế và đạo đức của các ứng viên đều được xem xét kỹ lưỡng. Một ví dụ điển hình là Hoàng hậu Long Dụ của Hoàng đế Quang Tự, người có diện mạo không mấy nổi bật nhưng lại là cháu gái của Thái hậu Từ Hi, do đó được chọn làm hoàng hậu. Ngược lại, Trân Phi, người được Quang Tự sủng ái, lại bị Từ Hi ghét bỏ và cuối cùng bị giết hại. Cha của Trân Phi là Trường Thuật, một quan chức thuộc bộ Hộ, và ông nội là Túc Thái, Tổng đốc Thiểm Cam.
Những Quy Định Rắc Rối Về “Kỳ”
Hậu cung nhà Thanh tuyển chọn phi tần và cung nữ từ các “kỳ”. Chế độ này là một đặc điểm riêng của triều đại Mãn Thanh. Thanh Thái Tổ Nỗ Nhĩ Cáp Xích đã lập ra chế độ Bát kỳ trong quá trình thống nhất các bộ tộc Nữ Chân. Chế độ này kết hợp quân đội, chính quyền và sản xuất.
Bát kỳ được phân chia theo màu sắc: Vàng, Trắng, Đỏ, Xanh lam, cùng với các màu nhạt và xám bạc. Sau khi người Mãn Thanh chiếm Trung Nguyên, có sự phân biệt giữa Bát kỳ Mãn Thanh và “Bao y Tam kỳ” thuộc phủ Nội Vụ (bao gồm 8 kỳ Mãn Châu, 8 kỳ Mông Cổ và 8 kỳ người Hán).
Tất cả các cô gái từ 3 loại Bát kỳ này đều được gọi là Tú nữ và có thể được tuyển chọn vào cung, nhưng phương pháp tuyển chọn và địa vị của họ khác nhau. Tú nữ Bát kỳ Mãn Thanh được tuyển chọn ba năm một lần, do Bộ Hộ chủ trì, để chọn hậu, phi, tần cho hoàng đế hoặc gả cho tôn thất.
Việc tuyển chọn Tú nữ trong “Bao y Tam kỳ” được tiến hành mỗi năm một lần, do phủ Nội Vụ chủ trì và đối tượng là con cái các quan. Một số cô trúng tuyển có thể được phong làm phi tần, nhưng chỉ là những người làm tạp dịch hậu cung và không có địa vị như Tú nữ của Bát kỳ Mãn Thanh. Đến cuối thời nhà Thanh, con cái của “Bao y Tam kỳ” ứng tuyển không còn được gọi là “Tú nữ” mà là “Bao y Tam kỳ sứ nữ”, tuyển vào làm cung nữ. Vì vậy, chỉ con em của Bát kỳ Nữ Chân xưa mới có cơ hội trở thành hoàng hậu hay phi tần nhà Thanh.
Trước khi tham gia tuyển chọn, các ứng viên phải trải qua quá trình thẩm tra về “kỳ thuộc” (lai lịch thuộc kỳ nào) và tuổi tác. Nếu không thuộc kỳ quy định, việc tham gia tuyển tú là vô cùng khó khăn. Ngược lại, nếu thuộc kỳ mà trốn tránh việc tuyển chọn, người đó sẽ tự chuốc họa vào thân. Triều vua Thuận Trị quy định rằng con gái của các quan chức bát kỳ, quân lính và tráng đinh trong độ tuổi từ 14 đến 16 phải tham gia tuyển Tú nữ ba năm một lần. Từ 17 tuổi trở lên thì không cần tham gia.
Alt: Trân Phi, người được Hoàng đế Quang Tự sủng ái và Thái hậu Từ Hi căm ghét
Không Tham Gia Dự Tuyển, Khó Lấy Chồng
Việc tham gia tuyển tú nữ trở thành một nghĩa vụ bắt buộc đối với các thiếu nữ thuộc Bát kỳ. Nếu không tham gia, họ sẽ gặp khó khăn trong việc kết hôn. Một ví dụ điển hình là trường hợp Tổng đốc Mân Chiết Đức Bái, người đã xin phép cho con trai mình kết hôn với con gái của Tổng đốc Lưỡng Quảng Mã Nhĩ Thái, nhưng con gái của Mã Nhĩ Thái chưa tham gia tuyển tú nữ.
Hoàng đế Càn Long đã nổi giận và nhấn mạnh rằng, theo quy định của triều đình, tú nữ Bát kỳ phải qua dự tuyển mới được phép kết hôn. Ông đưa ra ba lý do cho việc tuyển chọn tú nữ:
- Tuyển tú nữ không chỉ để bổ sung hậu cung cho hoàng đế mà còn để chọn vợ cho các vương và hoàng tử.
- Việc tuân thủ quy định của triều đình là trách nhiệm của mọi người, kể cả hoàng gia.
- Việc chờ đợi 2-3 năm để tham gia dự tuyển không ảnh hưởng đến tương lai của các cô gái.
Sau đó, Càn Long ra lệnh cho Bộ Hộ thông báo đến Bát kỳ rằng tất cả những phụ nữ chưa qua dự tuyển tú nữ đều không được đính hôn và phải tuân thủ quy định sau khi tuyển tú nữ mới được kết hôn. Năm Càn Long thứ 20 (1755), ông bổ sung quy định rằng nếu phụ nữ đã kết hôn với vương tôn công tử nhưng chưa tham gia tuyển chọn tú nữ, gia đình họ sẽ bị xử tội trốn tránh tuyển Tú nữ theo luật.
Về độ tuổi tham gia tuyển Tú nữ, hồ sơ nhà Thanh cho thấy độ tuổi thấp nhất là 11 và cao nhất là 20. Mỗi khi đến kỳ tuyển chọn, Bộ Hộ sẽ tâu lên hoàng đế và sau khi được chấp thuận, sẽ gửi văn thư đến các nha môn đô thống Bát kỳ. Các trưởng quan ở cơ sở sẽ báo cáo danh sách các thiếu nữ trong độ tuổi lên nha môn đô thống Bát kỳ tổng hợp, và cuối cùng Bộ Hộ sẽ báo cáo lên hoàng đế để quyết định thời gian tổ chức tuyển lựa.
Những thiếu nữ bị bệnh hoặc có ngoại hình không phù hợp cũng phải được xác nhận và báo cáo rõ lý do từ cơ sở lên đô thống Bát kỳ, sau đó Bộ Hộ sẽ tâu trình hoàng đế để được phê duyệt miễn trừ nghĩa vụ dự tuyển và được phép tự do kết hôn.
Alt: Hình ảnh Hoàng đế Quang Tự và Trân Phi, thể hiện mối quan hệ đặc biệt trong lịch sử triều Thanh.
Cơ Hội Hạn Chế Cho Dân Thường
Các tú nữ dự tuyển phải được đưa về kinh thành bằng xe la kéo. Do hoàn cảnh gia đình khác nhau, Càn Long đã quy định cấp cho mỗi nhà một lạng bạc lấy từ kho Bộ Hộ để trang trải chi phí đi lại. Khi đến kinh thành, các cô gái phải ngồi trên xe, xếp theo kỳ và thứ bậc.
Hàng đầu là thân nhân của hậu, phi trong cung, tiếp theo là những người đã trúng tuyển kỳ trước và tham gia phúc tuyển, rồi đến người dự tuyển lần đầu, cũng xếp theo độ tuổi. Trên mỗi xe đều treo đèn và biển ghi “con ông A ở kỳ X do ông Y dẫn”. Vào ban đêm, họ sẽ vào cung qua cửa Địa An và xuống xe ở cửa Thần Võ, sau đó được thái giám dẫn vào cung.
Các địa điểm như Ngự Hoa Viên, Tu Nguyên Điện, Tĩnh Di Hiên… là nơi thẩm duyệt tú nữ. Thông thường, mỗi ngày chỉ duyệt các thí sinh của hai kỳ. Các cô gái thường được xếp thành hàng 5-6 người để hoàng đế hoặc thái hậu tuyển chọn. Đôi khi, họ được duyệt theo tốp 3-4 người hoặc thậm chí từng người một. Nếu ưng ý ai, hoàng đế sẽ giữ lại biển tên của người đó, gọi là “lưu bài tử”. Nếu không ưng ý, biển tên sẽ bị gỡ bỏ.
Nhiều người nghĩ rằng “Tú nữ” là những cô gái đẹp tuyệt trần, nhưng thực tế không phải vậy. Hai tiêu chuẩn công khai của triều Thanh là “phẩm đức” và “môn đệ”. Một văn bản còn lưu giữ cho thấy địa vị của các thiếu nữ sau khi tiến cung được quy định như sau: “Ngày mồng 3 tháng 2 năm Đồng Trị thứ 11, Kính Sự phòng truyền chỉ: Con gái Công tước phong làm phi; con gái tướng quân phong làm phi; con gái tri phủ phong làm tần; con gái viên ngoại lang phong làm tần. Khâm thử!”.
Alt: Hình ảnh minh họa Hoàng đế và cung phi trong một bộ phim cổ trang, tái hiện cuộc sống hậu cung triều Thanh
Kết Luận
Việc tuyển chọn tú nữ dưới triều nhà Thanh là một quá trình phức tạp và đầy rẫy những quy định khắt khe. Không chỉ là vẻ đẹp, mà cả gia thế, phẩm hạnh và “kỳ thuộc” đều đóng vai trò quan trọng trong việc quyết định ai sẽ có cơ hội bước chân vào hậu cung và thay đổi số phận của mình. Đây không chỉ là câu chuyện về những người phụ nữ, mà còn là bức tranh phản ánh xã hội phong kiến đầy quyền lực và phân cấp thời bấy giờ.