Vào thời Vua Hùng thứ 18, có một nàng công chúa tên là Mỵ Nương, không chỉ sở hữu nhan sắc khuynh nước khuynh thành mà còn có làn da trắng mịn và dáng người cao ráo. Đến tuổi cập kê, Vua Hùng muốn kén cho con gái một người chồng vừa tài vừa đức, xứng đáng làm phò mã, bèn truyền lệnh tìm kiếm nhân tài khắp nơi.
Nghe tin Vua Hùng kén rể, vua nước Tây Âu liền mang vàng bạc châu báu đến dạm hỏi Mỵ Nương. Tuy nhiên, các Lạc Hầu can ngăn Vua Hùng vì cho rằng vua Tây Âu vừa cường bạo, tuổi lại cao, hình dáng kỳ quái, không xứng với công chúa. Vua Hùng nghe theo, từ chối lời cầu hôn, khiến mối quan hệ giữa Văn Lang và Tây Âu trở nên xấu đi.
Không lâu sau, có hai chàng trai đến cầu hôn Mỵ Nương. Cả hai đều tuấn tú, tài giỏi hơn người. Một người là Sơn Tinh, vị thần cai quản núi Tản Viên hùng vĩ. Người còn lại là Thủy Tinh, vị thần làm chủ biển cả bao la.
Vua Hùng quyết định mở một cuộc thi tài để chọn ra người xứng đáng. Ai tài giỏi hơn sẽ được cưới Mỵ Nương.
Sơn Tinh trổ tài trước. Chàng vung tay, nơi đó mọc lên những ngọn núi cao vút, rừng cây xanh tốt, chim muông bay lượn.
Sơn Tinh tạo ra núi non hùng vĩ trong truyền thuyết Sơn Tinh Thủy Tinh
Thủy Tinh cũng không kém cạnh. Chàng vẫy tay, nước từ biển cả dâng lên cuồn cuộn, thuồng luồng, ba ba kéo nhau nổi lên mặt nước.
Vua Hùng thấy cả hai đều tài giỏi, khó phân thắng bại, bèn ra một thử thách khác: “Ngày mai, ai mang sính lễ đến sớm hơn, gồm một trăm ván cơm nếp, một trăm tệp bánh chưng, voi chín ngà, gà chín cựa, ngựa chín hồng mao, mỗi thứ một đôi, sẽ được cưới Mỵ Nương.”
Thực chất, Vua Hùng đã ngầm ưng thuận gả Mỵ Nương cho Sơn Tinh, bởi lẽ những lễ vật kia đều là sản vật của núi rừng.
Sáng sớm hôm sau, khi trời còn chưa sáng rõ, Sơn Tinh đã mang đầy đủ lễ vật đến trước cung vua. Với sức mạnh của một vị thần núi, việc chuẩn bị những lễ vật này không hề khó khăn với chàng. Vua Hùng rất hài lòng, liền gả Mỵ Nương cho Sơn Tinh.
Thủy Tinh đến sau, không kịp chuẩn bị sính lễ, vô cùng tức giận khi Mỵ Nương đã theo Sơn Tinh về núi. Chàng quyết tâm đuổi theo, dâng nước đánh Sơn Tinh để cướp lại người đẹp.
Thủy Tinh hô mưa gọi gió, làm rung chuyển đất trời. Nước biển dâng lên cuồn cuộn, nhấn chìm ruộng đồng, nhà cửa. Giông tố nổi lên dữ dội, thủy quái rầm rộ kéo đến, tấn công Sơn Tinh.
Sơn Tinh tạo ra núi non hùng vĩ trong truyền thuyết Sơn Tinh Thủy Tinh
Toàn dân Văn Lang đoàn kết một lòng, giúp đỡ Sơn Tinh chống lũ. Thần Trống Đồng thiêng liêng hiện về, cổ vũ mọi người chiến đấu. Người khỏe mạnh thì đi đào đất đắp đê, ngăn chặn dòng nước lũ. Những con đê được dựng lên ngày càng cao, chắn đứng sự phá hoại của Thủy Tinh. Đây cũng chính là nguồn gốc của những con đê chống lũ của người Việt ngày nay.
Sơn Tinh không hề nao núng. Chàng dùng phép thuật bốc đồi, dời núi, tạo thành bức tường vững chắc ngăn chặn dòng nước lũ. Nước dâng cao bao nhiêu, núi mọc cao lên bấy nhiêu. Quân của Sơn Tinh ném đá xuống, tiêu diệt vô số thủy quái.
Thủy Tinh dâng nước lên một trượng, Sơn Tinh nâng núi lên một trượng. Thủy Tinh dâng nước hai trượng, Sơn Tinh lại dựng núi cao hai trượng. Đến lần thứ ba, Thủy Tinh xô nước tới, Sơn Tinh nhanh chóng nâng núi lên ba trượng. Chính vì trận chiến này mà núi Tản Viên còn được gọi là núi Ba Vì.
Cuộc chiến kéo dài suốt mấy tháng trời. Cuối cùng, Thủy Tinh đuối sức, phải rút quân về. Sơn Tinh và Mỵ Nương sống hạnh phúc bên nhau.
Tuy nhiên, mối hận thù giữa Sơn Tinh và Thủy Tinh vẫn không nguôi ngoai. Hàng năm, cứ đến tháng Bảy âm lịch, Thủy Tinh lại nhớ đến mối hận xưa, dâng nước đánh Sơn Tinh. Nhưng lần nào cũng vậy, Thủy Tinh đều thất bại và phải rút quân về.
Sơn Tinh tạo ra núi non hùng vĩ trong truyền thuyết Sơn Tinh Thủy Tinh
Truyền thuyết Sơn Tinh – Thủy Tinh không chỉ là một câu chuyện cổ tích, mà còn là một cách giải thích của người Việt xưa về hiện tượng lũ lụt và cách chống lũ của dân tộc ta. Nó thể hiện tinh thần đoàn kết, ý chí kiên cường của người Việt trong việc chống lại thiên tai, bảo vệ cuộc sống.
Câu chuyện cũng là lời răn dạy về sự cần thiết phải sống hòa hợp với thiên nhiên, tôn trọng và bảo vệ môi trường để tránh những hậu quả khôn lường.