Ẩm thực không chỉ là chuyện ăn uống, mà còn là những thú vui tao nhã khác, như thưởng trà và hút thuốc. Ở Quảng Ngãi, hình ảnh bát nước chè xanh luôn gắn liền với điếu thuốc rê, một nét văn hóa độc đáo của vùng đất này.
Thuốc rê phơi trên liếp, một công đoạn quan trọng để tạo ra hương vị đặc trưng của thuốc rê Quảng Ngãi.
Trước khi thuốc lá điếu trở nên phổ biến, thuốc rê là lựa chọn hàng đầu của người dân Quảng Ngãi. Nguyên liệu chính là sợi thuốc lá được trồng tại địa phương. Các vùng đất như Thạch An, Bình Minh (Bình Sơn), Cà Đó (Mộ Đức), Thọ Lộc, Đồng Ké (Sơn Tịnh) nổi tiếng với loại thuốc lá ngon. Người hút thuốc rê thường tự vấn thuốc bằng giấy bổi, giấy quyến, lá chuối non phơi khô, lá chằm chày hoặc thậm chí bằng chính lá thuốc đã được phơi khô. Câu ca dao sau đã khắc họa đậm nét văn hóa thuốc rê ở Quảng Ngãi: “Thuốc ngon chợ Huyện/ Giấy quyến Sa Huỳnh/ Nẫu nói sao mược nẫu, đôi đứa mình đửng xa”. Câu ca dao thể hiện sự gắn bó và tình cảm của người dân Quảng Ngãi với những sản vật địa phương.
Tuy nhiên, việc hút thuốc rê cũng gây ra không ít phiền toái. Đặc biệt là đối với những người làm các công việc đặc thù.
Mục Lục
Thợ Xe, Thợ Mộc Và Điếu Thuốc Rê
Thợ xe và những người làm nghề nhủi hến gặp nhiều khó khăn khi hút thuốc rê. Điếu thuốc vấn bằng lá chằm chày thường khá to. Chỉ cần một sơ suất nhỏ, nước bắn lên làm ướt thuốc, khiến điếu thuốc tắt ngấm.
Ngược lại, thợ mộc lại có cách thưởng thức thuốc rê rất riêng. Họ điêu luyện “múa” điếu thuốc bằng miệng, môi, răng và lưỡi. Họ khéo léo lấy một nhúm thuốc nhỏ, cho vào giấy bổi, vấn nhanh tay rồi đưa lên môi “lượn” một vòng. Điếu thuốc sau đó trở nên gọn gàng và đều tăm tắp. Sau khi châm lửa và rít vài hơi thuốc thật đã, họ nhấp một ngụm trà đặc quánh, ngửa mặt lên trời phả khói. Trong khi làm việc, phần còn lại của điếu thuốc thường được dán lên cột nhà. Tuy nhiên, việc này cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ cháy nổ.
Nguy Cơ Cháy Nổ Từ Thuốc Rê
Thợ lợp nhà là đối tượng đặc biệt cần cẩn trọng khi hút thuốc rê. Trời nắng nóng dễ gây cháy, chỉ cần một chút sơ ý, cả ngôi nhà có thể biến thành tro. Để thỏa mãn cơn thèm thuốc, họ thường để sẵn một túi thuốc rê và giấy vấn ở dưới nhà. Khi muốn hút thuốc, họ sẽ ra hiệu cho chủ nhà. Chủ nhà sẽ vấn sẵn một điếu thuốc và đưa lên cho thợ. Sau khi hút vài hơi, người thợ sẽ thả điếu thuốc xuống đất. Chủ nhà sẽ nhanh chóng “thủ tiêu” mẩu thuốc để tránh nguy cơ hỏa hoạn.
Thuốc Rê Và Phụ Nữ Quảng Ngãi
Ngày trước, ở nhiều vùng quê Quảng Ngãi, hình ảnh phụ nữ phì phèo điếu thuốc rê là điều quen thuộc. Túi thuốc và đảy trầu là những vật bất ly thân của nhiều phụ nữ. Câu ca dao sau thể hiện sự gắn bó giữa thuốc rê, trầu cau và tình nghĩa vợ chồng: “Anh têm cho em là miếng trầu là duyên là nợ/ Em vấn cho anh hút một điếu thuốc là nghĩa vợ chồng/ Trách ai trồng đám dưa hồng/ Em ăn vô dạ, đem lòng bỏ anh”. Người têm trầu khéo léo và người vấn thuốc xinh xắn là những hình ảnh đẹp trong văn hóa truyền thống.
Tuy nhiên, ngày nay, hình ảnh phụ nữ hút thuốc rê đã trở nên hiếm hoi. Chỉ còn lác đác vài ba người ở các chợ quê còn giữ thói quen này. Thậm chí, họ cũng đã chuyển sang hút thuốc lá điếu. Hầu như không còn phụ nữ dưới 40 tuổi sử dụng thuốc lá.
Hình ảnh người phụ nữ với điếu thuốc rê gợi nhớ về một nét văn hóa truyền thống của Quảng Ngãi, nay đã dần phai nhạt.
Sự Thay Đổi Của Thời Gian
Ngày xưa, điếu thuốc và miếng trầu là cách để mở đầu câu chuyện. Ngày nay, có rất nhiều cách khác để bắt đầu một cuộc trò chuyện. Vì vậy, việc từ bỏ thuốc lá là một lựa chọn sáng suốt để bảo vệ sức khỏe.
Tóm lại, thuốc rê là một phần không thể thiếu trong văn hóa ẩm thực Quảng Ngãi. Nó gắn liền với đời sống sinh hoạt và lao động của người dân nơi đây. Dù ngày nay, thói quen này đang dần mai một, nhưng những ký ức về điếu thuốc rê vẫn sống mãi trong lòng người dân Quảng Ngãi.