Thiên thạch, hay còn được gọi là “đá trời”, là một thuật ngữ quen thuộc nhưng lại bao hàm nhiều điều thú vị và bí ẩn về những vật thể đến từ không gian. Chúng có nguồn gốc và thành phần khác nhau, mang đến cho các nhà khoa học cơ hội khám phá về vũ trụ bao la.
Theo định nghĩa từ Wikipedia, thiên thạch (meteoroid) là một vật thể tự nhiên từ không gian bên ngoài, xâm nhập vào bầu khí quyển và tác động lên bề mặt Trái Đất. Trước khi đi vào khí quyển, chúng được gọi là vân thạch. Quá trình di chuyển với tốc độ cao khiến áp suất nén làm thiên thạch nóng lên, phát sáng và tạo ra hiện tượng “sao băng” quen thuộc. Đôi khi, một số thiên thạch có kích thước lớn, phần nhân khó bốc hơi hoàn toàn, sẽ rơi xuống bề mặt Trái Đất và được gọi là “vẫn thạch” (meteorite).
Một loại thiên thạch đặc biệt là chondrit. Đây là những thiên thạch dạng đá chưa trải qua quá trình tan chảy hay biến đổi nào từ thiên thạch mẹ ban đầu. Khi thiên thạch va chạm với bề mặt của một hành tinh hoặc tiểu hành tinh, nó có thể để lại những mảnh vỡ hoặc dấu vết va chạm rõ ràng. Những hình ảnh từ NASA đã cho thấy rõ điều này trên Mặt Trăng và Sao Hỏa, nơi không có gió để xóa nhòa dấu vết.
Trên Trái Đất, các nhà khoa học đã tìm thấy nhiều khu vực ghi dấu các vụ va chạm thiên thạch trong quá khứ. Tính đến giữa năm 2006, đã có khoảng 1050 mẫu thiên thạch được thu thập và khoảng 31000 tài liệu ghi chép về thiên thạch trên toàn thế giới.
Một điểm cần lưu ý là sự khác biệt trong định nghĩa và cách sử dụng các thuật ngữ. Một số từ điển tiếng Việt định nghĩa thiên thạch là vẫn thạch, trong khi nhiều tài liệu lại dùng từ “thiên thạch” để chỉ tiểu hành tinh (asteroid). Sự nhầm lẫn này có thể xuất phát từ việc các từ điển Anh – Việt dịch chung các thuật ngữ meteoroid, meteor, meteorite. Vẫn thạch thực chất là phần còn lại của thiên thạch sau khi nó bay vào khí quyển, bị đốt cháy một phần và rơi xuống bề mặt Trái Đất. Chúng cũng có thể được tìm thấy trên Mặt Trăng và Sao Hỏa.
Nguồn gốc tên gọi của thiên thạch thường gắn liền với địa điểm phát hiện. Tên thường được đặt theo thành phố, thị trấn hoặc khu vực địa lý gần nơi tìm thấy. Trong trường hợp tìm thấy nhiều thiên thạch ở cùng một địa điểm, các ký tự hoặc chữ số sẽ được thêm vào sau tên gốc để phân biệt (ví dụ: Allan Hills 84001 hoặc Dimmitt).
Đôi khi, một số thiên thạch còn được gán cho những biệt danh đặc biệt. Ví dụ, thiên thạch Sylacauga, được tìm thấy ở Talladega County, Alabama, Hoa Kỳ, đôi khi được gọi là thiên thạch Hodges, theo tên của Ann Hodges. Tuy nhiên, những biệt danh này thường chỉ được sử dụng trong giới khoa học và thiên văn học.
Tóm lại, thiên thạch là một chủ đề rộng lớn và phức tạp, liên quan đến nhiều lĩnh vực khoa học khác nhau. Việc nghiên cứu về thiên thạch không chỉ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về nguồn gốc và sự hình thành của hệ Mặt Trời, mà còn có thể cung cấp những thông tin quan trọng về lịch sử và tương lai của Trái Đất.