Chắc hẳn những ai quan tâm đến các bản tin thời sự kinh tế thường nghe đến thuật ngữ “thặng dư”. Vậy thặng dư là gì? Bản chất của nó ra sao? Hãy cùng tìm hiểu để hiểu rõ hơn về thặng dư và những vấn đề xoay quanh nó.
Mục Lục
Thặng Dư Là Gì?
Thặng dư có thể hiểu là số tiền chênh lệch giữa giá trị hàng hóa mang lại cho chủ sở hữu trừ đi số tiền mà chủ sở hữu đã chi ra để sản xuất hàng hóa đó. Nói cách khác, thặng dư là phần giá trị dôi ra ngoài chi phí sản xuất.
Ví dụ: Một người lao động trong một giờ làm ra giá trị sản phẩm là 1.000 đồng. Đến giờ thứ hai, người đó làm ra giá trị sản phẩm là 1.100 đồng, nhưng vẫn dựa trên cơ sở sức lao động đã bỏ ra ở giờ thứ nhất. Giá trị chênh lệch 100 đồng này chính là thặng dư.
Công thức thể hiện giá trị thặng dư là: T – H – T’, trong đó nhà tư bản dùng tiền (T) để sản xuất hàng hóa (H), sau đó thu về một số tiền lớn hơn ban đầu (T’). Mục đích của việc chi tiền là để thu được một số tiền dôi ra ngoài số tiền đã chi ra trong quá trình sản xuất.
Bản Chất Của Thặng Dư Là Gì?
Giá trị thặng dư được Karl Marx nghiên cứu dưới góc độ hao phí lao động. Người lao động làm thuê sản xuất được nhiều giá trị hơn so với chi phí mà họ nhận được. Nhà tư bản bóc lột công sức lao động của người lao động để tạo ra nhiều thặng dư hơn cho mình. Việc bóc lột càng nhiều sẽ cho ra giá trị thặng dư càng cao.
Điều này dẫn đến hệ quả người nghèo thì nghèo mãi, người giàu thì cứ giàu mãi. Chỉ khi sự bóc lột được loại bỏ, khi nhà tư bản chi trả cho người lao động toàn bộ giá trị mới được tạo ra, thì mới có sự công bằng.
Biểu tình phản đối sự bất bình đẳng kinh tế do giá trị thặng dư tạo ra.
Những Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Giá Trị Thặng Dư
Các yếu tố ảnh hưởng đến giá trị thặng dư bao gồm:
- Năng suất lao động: Năng suất lao động tăng giúp tạo ra nhiều sản phẩm hơn trong cùng một khoảng thời gian, từ đó tăng giá trị thặng dư.
- Cường độ lao động: Cường độ lao động cao (làm việc nhanh hơn, tập trung hơn) cũng làm tăng giá trị thặng dư.
- Thời gian lao động: Thời gian lao động kéo dài giúp tạo ra nhiều giá trị hơn.
- Công nghệ sản xuất: Áp dụng công nghệ tiên tiến giúp tăng năng suất và giảm chi phí sản xuất, từ đó tăng giá trị thặng dư.
- Thiết bị, máy móc: Trang bị máy móc hiện đại giúp tăng hiệu quả sản xuất.
- Vốn: Vốn đầu tư vào sản xuất giúp mở rộng quy mô và nâng cao năng lực sản xuất.
Xét riêng trong lĩnh vực kinh tế, từ công thức T – H – T’ cho thấy, dù là cá nhân hay tổ chức nào, chỉ cần có tiền vốn và vận dụng vào quá trình sản xuất và kinh doanh trực tiếp hoặc gián tiếp đều sẽ sinh lời. Công cụ để sinh lời ở đây chính là đồng tiền. Khi đầu tư vào sản xuất kinh doanh, bất kỳ cá nhân nào cũng sẽ trở thành nhà tư bản nếu biết cách sử dụng hợp lý tiền khi đầu tư sản xuất kinh doanh.
Nếu cá nhân chỉ tích lũy đơn thuần mà không làm gì thì đó là đồng tiền chết, bởi nó không mang lại lợi ích cụ thể cho cá nhân cũng như lợi ích cho bất kỳ ai cần vốn để đầu tư sản xuất.
Dù ở trong xã hội nào thì cũng cần phải tìm cách để gia tăng giá trị thặng dư. Hiện nay, việc tập trung đầu tư vào các thiết bị máy móc, áp dụng công nghệ tiên tiến, sử dụng tri thức vào trong quá trình sản xuất sẽ giúp làm tăng giá trị thặng dư. Chứ không còn giống như ngày trước chỉ mãi tập trung đầu tư vào giá trị lao động, kéo dài thời gian lao động hay cường độ lao động.
Giá trị thặng dư sẽ vẫn phải tạo ra, và tùy vào đặc điểm của mỗi thời, chúng ta sẽ có cách đầu tư khác nhau, đầu tư thông minh và đúng chỗ, vì con người dù ở thời đại nào thì cũng cần phải tồn tại.
Phương Pháp Sản Xuất Giá Trị Thặng Dư
Hiện có hai phương pháp chủ yếu để thu được giá trị thặng dư:
Phương Pháp Sản Xuất Giá Trị Thặng Dư Tuyệt Đối
Giá trị thặng dư tuyệt đối là giá trị thặng dư thu được từ việc kéo dài thời gian lao động vượt giới hạn thời gian lao động cần thiết. Ngày lao động kéo dài còn thời gian lao động không đổi sẽ dẫn đến thời gian lao động thặng dư tăng lên. Đây chính là phương pháp kéo dài thời gian lao động thặng dư trong khi năng suất, giá trị và thời gian lao động tất yếu không thay đổi.
Phương Pháp Sản Xuất Giá Trị Thặng Dư Tương Đối
Giá trị thặng dư tương đối là giá trị thặng dư có thể thu được từ việc rút ngắn thời gian lao động tất yếu dựa trên cơ sở tăng năng suất lao động. Việc tăng năng suất lao động làm cho giá trị sức lao động giảm xuống và thời gian lao động cần thiết cũng giảm. Khi độ dài ngày lao động không đổi, thời gian lao động cần thiết giảm thì sẽ làm tăng thời gian lao động thặng dư.
Đây là phương pháp rút ngắn thời gian lao động tất yếu nhờ vào việc hạ thấp giá trị sức lao động và tăng thời gian lao động thặng dư dựa trên giá trị ngày lao động và cường độ lao động không đổi.
Với những thông tin về thặng dư trên đây, hy vọng bạn sẽ hiểu rõ được thặng dư là gì cũng như phương pháp để sản xuất tạo ra giá trị thặng dư tuyệt đối và tương đối. Đây đều là những phương pháp có thể áp dụng vào nền kinh tế để mở rộng quy mô và phát triển kinh tế.