Đại hội XII của Đảng tiếp tục khẳng định tầm quan trọng của việc kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, một bài học mang tính quy luật trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam. Để phát huy hiệu quả bài học này, cần thống nhất các định hướng cơ bản, trong đó đặc biệt chú trọng đến việc đặt lợi ích quốc gia lên hàng đầu, phát huy nội lực và phòng tránh các biểu hiện cực đoan trong nhận thức về sức mạnh dân tộc và thời đại.
Sự phát triển của mỗi quốc gia luôn gắn liền với các yếu tố quốc tế. Thắng lợi của cách mạng Việt Nam là minh chứng cho sự kết hợp thành công giữa sức mạnh dân tộc và sức mạnh thời đại, sức mạnh quốc gia và sức mạnh quốc tế. Đại hội XI của Đảng (2011) đã nhấn mạnh bài học kinh nghiệm về việc “kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, sức mạnh trong nước với sức mạnh quốc tế”. Báo cáo Chính trị tại Đại hội XII tiếp tục khẳng định tầm quan trọng của bài học này trong bối cảnh mới.
- Cơ sở lý luận và tư tưởng
Bài học về kết hợp sức mạnh dân tộc và thời đại có cơ sở lý luận vững chắc trong chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh. Mục tiêu của phong trào cộng sản quốc tế không chỉ là giải phóng giai cấp công nhân mà còn là giải phóng dân tộc và toàn nhân loại. Mác và Ăngghen, trong Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản, đã đề ra khẩu hiệu “Vô sản tất cả các nước đoàn kết lại”, thể hiện tinh thần quốc tế vô sản.
Trong bối cảnh chủ nghĩa tư bản trở thành hệ thống toàn cầu, Lênin chỉ rõ rằng cách mạng xã hội chủ nghĩa không chỉ là cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản ở từng nước mà còn là cuộc đấu tranh của các thuộc địa và nước bị áp bức chống lại chủ nghĩa đế quốc quốc tế. Sau Cách mạng Tháng Mười, Lênin nhấn mạnh sự cần thiết phải tiếp thu những thành tựu văn hóa, khoa học, kỹ thuật của chủ nghĩa tư bản để xây dựng chủ nghĩa xã hội. Người khẳng định: “Dùng cả hai tay mà lấy những cái tốt của nước ngoài”.
Hồ Chí Minh đã vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lênin vào điều kiện cụ thể của Việt Nam, nhận thức rõ tầm quan trọng của yếu tố thời đại đối với cách mạng Việt Nam. Người khẳng định cách mạng Việt Nam là một bộ phận của cách mạng thế giới và kêu gọi đoàn kết giữa những người bị bóc lột thuộc mọi chủng tộc. Trong mối quan hệ giữa sức mạnh dân tộc và sức mạnh thời đại, Hồ Chí Minh nhấn mạnh sức mạnh dân tộc là yếu tố quyết định, còn sức mạnh thời đại là nguồn lực bên ngoài, có tác dụng tăng cường sức mạnh dân tộc. Người chỉ rõ: “tự lực cánh sinh, dựa vào sức mình là chính”.
- Vận dụng trong công cuộc đổi mới
Đảng Cộng sản Việt Nam đã quán triệt và vận dụng những quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh trong công cuộc đổi mới, kết hợp hiệu quả sức mạnh quốc gia dân tộc với sức mạnh thời đại, tạo nên những thành tựu to lớn.
Sức mạnh quốc gia dân tộc là tổng hợp các nguồn lực nội sinh của đất nước, bao gồm kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, truyền thống và hiện tại. Ngày nay, sức mạnh dân tộc của Việt Nam được tạo nên bởi quy mô dân số, nguồn lực tự nhiên, vị trí địa – chính trị và địa – kinh tế, truyền thống yêu nước, nền văn hóa đậm tính nhân văn, sự ổn định chính trị – xã hội, đường lối đúng đắn của Đảng và sự đồng tình của nhân dân, sức mạnh tổng hợp quốc gia và vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.
Sức mạnh quốc tế, sức mạnh thời đại trong giai đoạn hiện nay được cấu thành bởi các xu thế hòa bình, hợp tác và phát triển, sự đồng thuận của cộng đồng quốc tế trong việc xây dựng một trật tự thế giới đa cực, sức mạnh của các lực lượng tiến bộ trong cuộc đấu tranh vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và phát triển bền vững, sức mạnh của thế giới văn minh trong kỷ nguyên khoa học công nghệ, kinh tế tri thức và toàn cầu hóa.
Trong cách mạng giải phóng dân tộc và trong 30 năm đổi mới, Việt Nam đã phát huy tối đa sức mạnh quốc tế, sức mạnh thời đại, kết hợp chúng một cách hiệu quả với sức mạnh dân tộc, tạo nên những thành tựu to lớn. Từ chỗ bị bao vây, cấm vận, đến nay Việt Nam đã trở thành bạn, đối tác tin cậy và thành viên có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế, có quan hệ ngoại giao với hầu hết các quốc gia trên thế giới, tham gia vào nhiều tổ chức quốc tế và khu vực.
- Những vấn đề đặt ra trong bối cảnh mới
Trong những năm tới, nhu cầu kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại tiếp tục được đặt ra một cách cấp thiết. Tuy nhiên, cần nhận thức rõ những khó khăn, thách thức có thể hạn chế hoặc làm giảm sức mạnh dân tộc, sức mạnh thời đại và việc kết hợp chúng với nhau.
Trên phương diện củng cố sức mạnh dân tộc, vấn đề lớn nhất là nguy cơ rơi vào bẫy thu nhập trung bình và tụt hậu so với các nước trong khu vực. Các vấn đề liên quan đến văn hóa, xã hội và nội chính cũng cần được quan tâm giải quyết, bao gồm việc xây dựng hệ thống chuẩn giá trị con người, giá trị xã hội, phòng chống tham nhũng, lãng phí và giải quyết các bức xúc xã hội.
Trên phương diện quốc tế, thách thức lớn nhất là quá trình điều chỉnh chiến lược của các nước lớn theo hướng ưu tiên lợi ích quốc gia dân tộc, có thể gây ảnh hưởng đến lợi ích, độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam.
Để phát huy bài học kinh nghiệm về kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, cần thống nhất các định hướng cơ bản:
- Luôn đặt lợi ích của quốc gia dân tộc lên trên hết, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.
- Kế thừa tinh thần tự lực cánh sinh, coi sức mạnh dân tộc là yếu tố quyết định.
- Phòng chống mọi biểu hiện tuyệt đối hóa sức mạnh dân tộc hoặc sức mạnh thời đại.
Kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại là vấn đề chiến lược, quyết định thành bại của sự nghiệp cách mạng, xây dựng đất nước và bảo vệ Tổ quốc.
Tài liệu tham khảo
- ĐCSVN: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội 2011.
- ĐCSVN: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII, Văn phòng Trung ương Đảng, Hà Nội, 2016.
- C.Mác và Ph.Ăngghen: Toàn tập, t.4, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995.
- V.I.Lênin:Toàn tập,t.27, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2005.
- V.I. Lênin: Toàn tập, t.39, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2005.
- V.I.Lênin: Toàn tập (Tiếng Việt), t.38, Nxb Tiến bộ, Mátxcơva, 1978.
- V.I.Lênin: Toàn tập(Tiếng Việt), t.36, Nxb Tiến bộ, Mátxcơva, 1978.
- Hồ Chí Minh: Toàn tập, t.2, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000.
- Hồ Chí Minh: Toàn tập, t.1, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000.
- Hồ Chí Minh: Toàn tập, t.6, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000.
- Tạp chí Lý luận chính trị số 5-2016