Giáo dục không chỉ là con đường định danh, mà còn là hành trình mỗi cá nhân tự kiến tạo bản thân. Hãy làm chủ sự học, bởi “Ta là sản phẩm của chính mình!”.
Giáo dục từ lâu đã được xem là công cụ then chốt để định hình và phát triển con người. Nếu thiếu đi giáo dục, con người, động vật và thực vật có lẽ sẽ chỉ là những sinh vật vô danh trong vũ trụ bao la.
Giáo dục là một hệ sinh thái phức tạp, chịu ảnh hưởng từ nhiều yếu tố: chính sách nhà nước, cơ sở giáo dục, đội ngũ giảng viên, gia đình và xã hội. Tuy nhiên, bên cạnh những tác động từ bên ngoài, mỗi cá nhân còn là “sản phẩm” của quá trình “tự giáo dục”. Người học vừa là trung tâm, vừa là nguyên liệu, vừa là kết quả của quá trình này. Vì vậy, việc nắm bắt quyền chủ động và “làm chủ” quá trình học tập là vô cùng quan trọng. Mọi thay đổi, cải cách và cuộc cách mạng trong giáo dục đều bắt nguồn từ sự học, từ “cuộc cách mạng sự học” của mỗi người.
Nhiều người cho rằng hệ thống giáo dục Việt Nam còn nhiều hạn chế, tạo ra những “sản phẩm lỗi”. Tuy nhiên, không phải ai được giáo dục trong nước cũng đều thất bại. Thực tế chứng minh rằng, có rất nhiều người thành công nhờ vào sự nỗ lực tự học, tự rèn luyện và tự giác. Điểm khác biệt nằm ở nhận thức về sự học và khả năng tự thân vận động của mỗi người.
Vậy, đã đến lúc người học cần nhận thức rõ vai trò “làm chủ” của mình trong quá trình giáo dục. Các yếu tố bên ngoài như nhà nước, nhà trường, giáo viên chỉ đóng vai trò hỗ trợ, cung cấp thông tin và kiến thức để người học tự hoàn thành mục tiêu học tập của mình.
Mục Lục
Sự Học Bắt Nguồn Từ Đâu?
Sự học của một dân tộc bắt nguồn từ khát vọng quốc gia. Sự học của một tổ chức bắt nguồn từ hoài bão và sứ mệnh chung. Còn sự học của mỗi cá nhân bắt nguồn từ lẽ sống và chịu ảnh hưởng từ môi trường xung quanh.
Hàng trăm năm trước, Nhật Bản đã thực hiện cuộc Duy Tân Minh Trị với chủ trương “Hòa thần Dương khí” (Tinh thần Nhật Bản, Tinh hoa phương Tây). Nước Nhật đã phổ biến tri thức của thế giới đến mọi người dân, in hàng triệu bản sách thuộc nhiều lĩnh vực. Khát vọng vươn lên, cạnh tranh với phương Tây đã thúc đẩy người Nhật học hỏi và tiếp thu tinh hoa tri thức, biến nó thành con đường ngắn nhất để thành công.
Khát vọng mãnh liệt của dân tộc đã hun đúc nên niềm tin và động lực to lớn cho hàng triệu người dân Nhật Bản. Họ dốc sức học tập, tiếp thu tri thức và văn minh, góp phần vào sự phát triển của bản thân và sự phồn thịnh của quốc gia.
Một quốc gia hùng mạnh là quốc gia có khả năng chia sẻ nhiều giá trị với thế giới. Điều này đòi hỏi phải có những con người có khát vọng và khả năng tạo ra những giá trị đẳng cấp toàn cầu.
Thời đại mới đặt Việt Nam trước những thách thức mới. Chúng ta cần những doanh nhân tạo ra sản phẩm cho thế giới, những nhà văn viết sách cho thế giới đọc, những nhạc sĩ sáng tác nhạc cho thế giới nghe, những họa sĩ vẽ tranh cho thế giới xem, những nhà khoa học đưa ra phát kiến cho thế giới ứng dụng. Chúng ta cần những người có khả năng sống và làm việc thành công ở bất cứ đâu trên thế giới.
Sự học là con đường để tạo ra những con người mới cho xã hội tương lai. Những con người với khát vọng và lẽ sống mới, mang trong mình câu hỏi “ta là ai trên thế gian này?” và “ta sẽ dùng cuộc đời mình vào việc gì?”. Những con người với năng lực “đua tranh mạnh mẽ cùng thế giới” và hệ giá trị phù hợp với bối cảnh “loài người sống chung”.
Khát vọng thay đổi thế giới, định vị lại hình ảnh quốc gia, tạo dựng vị trí cho tập thể, hay đơn giản là khẳng định bản thân, luôn là động lực to lớn cho sự học của mỗi người.
Cuộc cách mạng về giáo dục trong toàn xã hội cần rất nhiều thời gian. Nhưng cuộc cách mạng về sự học của mỗi người có thể diễn ra rất nhanh chóng, chỉ cần sự chủ động và quyết tâm.
2W1H – Định Nghĩa Lại Mục Tiêu Học Tập
UNESCO đã đưa ra mục tiêu của sự học dành cho mỗi người: học để hiểu biết, học để làm việc, học để làm người và học để chung sống. Chúng ta cũng có thể hiểu mục tiêu này theo một cách khác: học làm người, học làm việc và học làm dân. Như vậy, bên cạnh nghề nghiệp chuyên môn, ai cũng có một “nghề” chung: “Nghề làm người”.
Mục tiêu giáo dục của quốc gia là nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài.
Để đạt được những mục tiêu này, chúng ta có thể áp dụng phương pháp luận “2W1H”: Why (Tại sao học, Học để làm gì?), What (Học cái gì để đạt được mục tiêu đó?) và How (Học như thế nào?).
Thứ tự của chuỗi câu hỏi này là bất biến. Sự học và giáo dục phải bắt đầu từ những mục tiêu rõ ràng, cụ thể và thuyết phục. Không ai có thể làm tốt việc gì nếu không biết rõ mục tiêu của việc mình làm.
Ví dụ, một sinh viên vào khoa điện. Tương lai của sinh viên đó có thể diễn ra theo nhiều kịch bản: “Có bằng kỹ sư nhưng không biết gì về điện”, “Không có bằng nhưng lại là chuyên gia giỏi nhờ tự học”, “Vừa có bằng vừa giỏi nghề”. Chỉ sinh viên đó mới có thể quyết định tương lai của mình bằng cách hiểu rõ động cơ học tập của bản thân.
Tất cả các môn học, lớp học và hệ thống giáo dục đều có thể được định nghĩa lại bằng 2W1H, từ cấp vĩ mô đến từng cá nhân, từ cả đời học đến mỗi tiết học.
Ở bậc phổ thông, ta có thể áp dụng 2W1H để xem xét từng môn học. Ví dụ, tại sao phải học môn giáo dục công dân? Có phải chỉ để thuộc lòng, thi cử, lấy điểm, lên lớp, lấy bằng? Nếu không vì những điều đó, người học có muốn học môn này không? Giáo dục công dân là môn học để biết cách “làm dân”, thực hiện quyền và nghĩa vụ của công dân, phục vụ đồng bào và sống chung với đồng loại. Với mục tiêu đó, môn học này sẽ trở nên hấp dẫn và có nhiều phương pháp học thú vị.
Học thể dục để làm gì? Thể dục giúp người học xây dựng một cơ thể khỏe mạnh, chứ không phải để trở thành vận động viên. Nội dung môn học có thể bao gồm: chế độ ăn uống, ngủ nghỉ, tập luyện, các bệnh lý thường gặp. Thể dục là một phần quan trọng của “Tứ dục”: Thể dục, Đức dục, Trí dục và Mỹ dục.
Học họa để nâng cao năng lực thẩm mỹ, không phải để trở thành họa sĩ. Học văn để hiểu con người, hiểu cuộc đời và yêu thương cuộc đời, không phải để trở thành nhà văn. Học lịch sử để hiểu về quá khứ, hiện tại và hướng tới tương lai một cách tích cực và khôn ngoan, không phải chỉ để thuộc lòng ngày sinh của các nhân vật lịch sử.
Chỉ có học thực mới có năng lực thực. Chỉ có năng lực thực mới có thể làm thực. Chỉ có làm thực mới có thể tạo ra giá trị thực. Chỉ có tạo ra giá trị thực mới có thể sống thực. Tất cả bắt đầu từ thực học. Và mỗi người sẽ “thực học” bằng cách “làm chủ” quá trình giáo dục và tự học của mình bằng “công nghệ quản trị sự học 2W1H”.
Như vậy, người học đang dần trở thành “ông chủ”, “nhà quản trị”, người quyết định mục tiêu học tập, nội dung và phương pháp học để đạt được hiệu quả cao nhất.
Cách Mạng Sự Học – Nền Tảng Của Niềm Tin Giáo Dục
Mọi nền giáo dục đều cần được cải tổ và đổi mới liên tục để hoàn thiện. Vai trò của nhà nước, nhà trường, giáo viên và các nhà trí thức trong quá trình này là vô cùng quan trọng.
Nếu được hưởng một nền giáo dục tốt, mỗi người sẽ trở thành một sản phẩm tốt. Nếu phải sống trong một nền giáo dục chưa đạt chất lượng, có thể ta là một sản phẩm “lỗi”.
Tuy nhiên, để đảm bảo thành công, chúng ta phải bắt đầu từ sự học và nắm lấy thế chủ động trong quá trình giáo dục để tự đào luyện mình bằng một cuộc “cách mạng về sự học”. “Ta là sản phẩm của chính mình”.
Khi hiểu rõ vai trò “làm chủ” và “nhà quản trị” trong quá trình học, người học sẽ tích hợp và sắp xếp thông tin, kiến thức từ sách vở, kinh nghiệm, từ mọi tiết học, môn học, khóa học, lớp học, cấp học, bậc học, từ mọi người, mọi nơi và mọi lúc theo tư duy, hệ thống và logic của bản thân để đạt được mục tiêu học tập.
Mỗi người có hai niềm tin vào giáo dục: niềm tin vĩ mô, khách quan vào tổng thể nền giáo dục và niềm tin vi mô, chủ quan vào chính mình.
Khi thấu hiểu rằng “Ta là sản phẩm của chính mình”, cuộc “cách mạng về sự học” sẽ mang lại niềm tin vào giáo dục. Có niềm tin vào sự học, có niềm tin vào giáo dục, thì sẽ có niềm tin vào tất cả! Đó là tiền đề và cơ sở cho mọi thành công của mỗi cá nhân và của cả xã hội trên con đường dài phía trước.