Nói đến vi khuẩn gây bệnh, Staphylococcus (tụ cầu khuẩn) là một trong những cái tên đáng chú ý nhất. Chúng gây ra nhiều bệnh lý nguy hiểm và tồn tại ở nhiều nơi trong môi trường tự nhiên, làm tăng nguy cơ nhiễm bệnh. Vì vậy, việc trang bị kiến thức và có biện pháp phòng ngừa hiệu quả là vô cùng quan trọng. Bài viết này sẽ cung cấp cho bạn thông tin chi tiết về Staphylococcus, các loại phổ biến và cách phòng ngừa.
Mục Lục
Staphylococcus Là Gì?
Staphylococcus (tụ cầu khuẩn) là cầu khuẩn Gram dương, không có khả năng di động. Chúng thường liên kết với nhau thành từng cụm có hình dạng giống chùm nho, đường kính khoảng 1 micromet.
Hầu hết các tụ cầu khuẩn cư trú ở vùng da và màng nhầy, gây ra tình trạng nhiễm trùng da nhẹ. Tuy nhiên, khi chúng xâm nhập sâu vào máu, phổi, khớp hay tim, tình trạng nhiễm trùng sẽ chuyển biến nặng với các triệu chứng nghiêm trọng, thậm chí đe dọa tính mạng.
Vi khuẩn Staphylococcus có sức đề kháng khá mạnh và tỷ lệ gây bệnh cao. Bất kỳ ai cũng có thể bị nhiễm bệnh, nhưng người có hệ miễn dịch suy yếu có nguy cơ cao hơn.
Các Loại Staphylococcus Đặc Trưng
Dựa trên khả năng gây bệnh, Staphylococcus được chia thành hai nhóm chính: tụ cầu không có men coagulase và tụ cầu có men coagulase. Theo loài, có hơn 40 loài Staphylococcus khác nhau, trong đó 3 loài đặc trưng nhất là: Staphylococcus Aureus, Staphylococcus Epidermidis và Staphylococcus Saprophyticus.
Staphylococcus Aureus Là Gì?
Staphylococcus Aureus, hay còn gọi là tụ cầu vàng, là loài phổ biến nhất. Chúng thường ký sinh ở mũi, họng, da, làm suy giảm sức đề kháng của người bệnh. Loài này thuộc nhóm tụ cầu có men Coagulase.
Khoảng 20% dân số là vật mang lâu dài của vi khuẩn Staphylococcus Aureus. Tỷ lệ này có thể lên đến 80% ở những người thường xuyên sử dụng kim tiêm, làm việc trong cơ sở y tế, người bị tiểu đường, người đang nằm viện hoặc có hệ miễn dịch kém.
Trong nhiều trường hợp, Staphylococcus Aureus vô hại, nhưng chúng cũng có thể gây nhiễm trùng khi xâm nhập qua da.
Staphylococcus Epidermidis Là Gì?
Staphylococcus Epidermidis là tụ cầu da, rất dễ sinh sản nhưng thường không gây bệnh. Tuy nhiên, ở người có hệ miễn dịch suy yếu, chúng có thể gây ra các triệu chứng nặng. Vi khuẩn Staphylococcus Epidermidis có thể hình thành màng sinh học trên các thiết bị nhựa.
Do đó, bệnh nhân đặt ống thông tĩnh mạch, bệnh nhân lọc máu, bệnh nhân sử dụng thiết bị nhựa cấy ghép có nguy cơ nhiễm bệnh cao. Việc sử dụng kháng sinh trong trường hợp này thường không hiệu quả, thay vào đó cần loại bỏ hoặc thay thế mô nhiễm trùng.
Staphylococcus Saprophyticus SPP Là Gì?
Staphylococcus Saprophyticus (tụ cầu hoại sinh) là nguyên nhân hàng đầu gây ra bệnh viêm nhiễm đường tiết niệu. Chúng được tìm thấy trong hệ thực vật của đường sinh dục nữ và tại đáy chậu. Quan hệ tình dục không an toàn là một trong những yếu tố làm tăng nguy cơ nhiễm vi khuẩn Staphylococcus SPP.
Staphylococcus Gây Ra Bệnh Lý Gì?
Tùy thuộc vào loài vi khuẩn Staphylococcus, mức độ nhiễm trùng, tình trạng sức khỏe và khu vực bị nhiễm, bệnh lý gây ra sẽ khác nhau. Dưới đây là một số bệnh lý phổ biến nhất do tụ cầu khuẩn gây ra:
- Nhiễm khuẩn da: Chủ yếu do vi khuẩn Staphylococcus aureus (tụ cầu vàng) gây ra. Chúng ký sinh trên da và niêm mạc, xâm nhập qua lỗ chân lông, các tuyến dưới da, chân tóc. Điều này gây ra mụn nhọt, ổ áp xe, có mủ trên da và thường xuất hiện nhiều vào mùa nóng.
- Nhiễm khuẩn huyết: Do tụ cầu vàng gây ra ở mức độ nặng hơn khi chúng xâm nhập vào máu. Vi khuẩn theo máu di chuyển đến các cơ quan nội tạng, dẫn đến áp xe.
- Ngộ độc thực phẩm, viêm ruột cấp: Do Staphylococcus có trong thực phẩm, xâm nhập khi ăn uống hoặc tiếp xúc qua vết thương hở, hắt hơi.
- Nhiễm khuẩn bệnh viện: Tụ cầu khuẩn có thể gây nhiễm trùng vết thương, vết bỏng, đường hô hấp, tiết niệu. Chúng lây nhiễm vào cơ thể thông qua các dụng cụ y tế, các vết thương hở.
- Hội chứng sốc nhiễm độc: Hội chứng này hiếm gặp nhưng có tỷ lệ tử vong rất cao. Nguyên nhân là do sự giải phóng độc tố của tụ cầu khuẩn khi phát triển quá mức. Thường gặp ở phụ nữ đang trong kỳ kinh nguyệt do sử dụng băng vệ sinh, tampon nhiễm khuẩn.
Cách Phòng Ngừa Nhiễm Khuẩn Staphylococcus
Hiện nay chưa có vắc xin phòng ngừa vi khuẩn Staphylococcus. Do đó, để ngăn ngừa nguy cơ nhiễm khuẩn, bạn nên tuân thủ các khuyến cáo sau:
- Vệ sinh cơ thể sạch sẽ, đặc biệt là vào mùa nóng. Tắm kỹ lưỡng ở những vùng có nếp gấp da.
- Luôn giữ tay sạch sẽ trước khi chế biến thực phẩm và ăn uống.
- Không dùng chung đồ cá nhân như dao cạo, bàn chải, khăn mặt, quần áo,…
- Tuân thủ an toàn thực phẩm, ăn chín uống sôi, không dùng thực phẩm ôi thiu, không có nguồn gốc rõ ràng.
- Khi đến các cơ sở y tế cần tuân thủ các yêu cầu vô khuẩn.
- Nếu bị nhiễm khuẩn da, xuất hiện các triệu chứng nhiễm khuẩn, cần nhanh chóng đến cơ sở y tế gần nhất để được tư vấn bởi bác sĩ.
- Phụ nữ trong kỳ kinh nguyệt cần giữ vệ sinh vùng kín sạch sẽ, khô thoáng. Sử dụng các loại băng vệ sinh, tampon, cốc nguyệt san an toàn, thay thường xuyên.
- Tăng cường ăn uống, bổ sung các sản phẩm thực phẩm chức năng để nâng cao sức đề kháng.
Staphylococcus là vi khuẩn có khả năng gây bệnh lý viêm nhiễm cao và tồn tại ở nhiều nơi trong môi trường. Vì vậy, hãy nâng cao ý thức bảo vệ sức khỏe của bạn. Hy vọng những thông tin trên sẽ giúp bạn có được nhiều điều hữu ích.