Mục Lục
Hiện Tượng Sét Hòn
Trong một thời gian dài, sự tồn tại của sét hòn từng bị nghi ngờ. Nhiều nhà khoa học cho rằng đó chỉ là ảo ảnh quang học. Tuy nhiên, các bằng chứng ngày càng nhiều đã khẳng định sét hòn là một hiện tượng có thật.
Sét hòn là một hiện tượng điện từ trong khí quyển chưa có lời giải thích thỏa đáng. Thuật ngữ này dùng để chỉ các vật thể phát sáng, thường có hình cầu, với kích thước đa dạng từ nhỏ như hạt đậu đến to lớn vài mét đường kính. Sét hòn thường xuất hiện trong các cơn giông bão, nhưng thời gian tồn tại lâu hơn nhiều so với ánh sáng chớp lóe của tia sét thông thường.
Sét hòn xuất hiện trong cơn giông bão
Trước đây, sét hòn được coi là hiện tượng hiếm gặp. Tuy nhiên, các nghiên cứu gần đây cho thấy một tỷ lệ nhỏ dân số đã từng chứng kiến nó. Việc chụp ảnh và ghi lại chi tiết về sét hòn rất khó khăn, và các mô tả của nhân chứng thường có sự khác biệt lớn. Hiện tượng phóng điện này có thể xảy ra bất kỳ lúc nào trong cơn giông bão, đôi khi xuất phát từ tia sét, nhưng phần lớn xuất hiện đột ngột ngay cả khi thời tiết quang đãng, không có mưa bão.
Sét hòn thường trôi nổi, bay lượn trong không khí, có hình dạng hình cầu, hình trứng, giọt nước hoặc hình que, với kích thước lớn hơn nhiều so với tia chớp thông thường. Kích thước lớn nhất từng được ghi nhận là 40-50 cm. Màu sắc của sét hòn rất đa dạng, từ đỏ đến vàng, đôi khi trong suốt, và một số còn phát ra các tia sáng xung quanh.
Tháng 8/2013, các nhà nghiên cứu tại Học viện Không quân Hoa Kỳ đã tạo ra và chụp ảnh thành công các quả cầu plasma phát sáng màu trắng trong phòng thí nghiệm. Các quả cầu này được tạo ra từ tia lửa điện công suất cao, hình thành từ các điện cực nhúng một phần trong dung dịch điện giải. Họ gọi hiện tượng này là “các plasmoid áp suất không khí tương tự sét hòn”.
Nguồn Gốc Của Sét Hòn
Nhóm nghiên cứu còn phát hiện ra rằng các nguyên tố có trong đất như silicon, sắt và canxi, cũng được tìm thấy trong thành phần của sét hòn. Điều này cho thấy sét hòn có thể là kết quả của sự tương tác giữa tia sét đánh xuống từ trên trời và mặt đất. Giả thuyết này đã được đề xuất từ hơn 10 năm trước, nhưng các kết quả phân tích quang phổ mới đây đã củng cố thêm quan điểm này.
Sét hòn có thể là kết quả của sự tương tác giữa tia sét và mặt đất
Đặc Điểm Dị Thường Của Sét Hòn
Sét hòn thường di chuyển theo phương ngang với tốc độ vài mét mỗi giây. Chúng có thể đứng yên trong không trung hoặc hạ từ trên mây xuống mặt đất. Khác với các quả khí cầu nóng, sét hòn ít khi bay lên cao. Nhiều báo cáo mô tả chúng tự xoay tròn khi di chuyển. Đôi khi, chúng va chạm vào các vật thể cứng hoặc mặt đất.
Điều khiến các nhà khoa học ngạc nhiên nhất là “hành vi” của sét hòn. Không giống như sét thông thường và các hiện tượng điện khác, sét hòn không ưu tiên các vật dẫn điện như dây điện, kim loại hay nước. Thay vào đó, chúng có vẻ như bị điều khiển bởi sự tò mò và một dạng trí thông minh nào đó: bay vòng quanh, bám theo người, “khám phá” các căn phòng và lơ lửng gần các vật thể như thể đang “quan sát” chúng.
Sự bí ẩn của sét hòn càng tăng lên khi một số nhân chứng quả quyết rằng họ đã nhìn thấy chúng xuyên qua các vật liệu cách điện như thủy tinh hay composite.
Những Câu Chuyện Chứng Kiến Sét Hòn
“Trong cơn giông bão, tôi thấy một quả cầu lớn màu đỏ từ trên trời rơi xuống. Nó đâm vào nhà tôi, làm đứt dây điện thoại, đốt cháy khung cửa sổ rồi rơi xuống thùng nước ngay bên dưới. Vài phút sau, nước bắt đầu sôi và khi nước nguội đi, tôi tìm mãi mà không thấy gì trong thùng cả,” một nhân chứng kể lại.
Reverend John Henry Lehn, khi đang ở trong phòng tắm nhà mình ở Jim Thorpe, Pennsylvania (Mỹ) giữa một cơn giông bão, đã nhìn thấy một quả cầu lửa màu vàng, kích thước bằng quả nho, ngay bên ngoài rèm cửa sổ. Nó lặng lẽ xuyên qua tấm rèm mà không làm rách hay hỏng nó, rồi lượn quanh chân ông.
Hai cậu bé đang trú mưa dưới mái chuồng bò. Bỗng nhiên, một quả cầu lửa màu đỏ vàng xuất hiện trên ngọn cây dương. Nó nhảy từ cành này sang cành khác, hạ xuống đất và lăn về phía chuồng bò. Những tia lửa nhỏ màu cam tóe ra từ quả cầu như một thỏi sắt nung đỏ. Hai cậu bé đứng im không nhúc nhích. Khi quả cầu lăn đến gần, một cậu bé đã đá nó. Quả cầu phát nổ với một tiếng rít chói tai. Hai cậu bé ngã xuống, may mắn là vẫn sống sót. Tuy nhiên, trong số 12 con bò trong chuồng, 11 con đã chết.
Điều thú vị là các báo cáo cho thấy sét hòn có thể phát sinh từ các vật kim loại. Nhà khí tượng học N. Nartunop từng chứng kiến một quả sét hòn nhảy ra từ hộp điện thoại đang mở. Quả cầu lửa lăn khắp sàn rồi phát nổ. Theo báo cáo của Konganop ở thành phố Kolomana, sét hòn xuất hiện gần bảng điện trong thời gian xảy ra hiện tượng phóng điện của sét chuỗi. Người ta cũng quan sát thấy sét hòn xuất hiện từ đui đèn điện không lắp bóng hoặc từ ổ cắm điện.
Kỹ sư I. Motsalop ở thành phố Nigioni Taghin cũng phát hiện ra trên đầu van hệ thống lò sưởi một quả cầu nhỏ màu xanh da trời bắt đầu hình thành. Ban đầu, nó bé như hạt đậu. Khi đường kính tăng lên 4-6 cm, nó rời khỏi mép lò sưởi hơi nước và khi đi qua gầm bàn, dừng lại gần ống đinh. Từ quả cầu nhỏ đó phát ra tia lửa, sau đó nó nhảy lên trên và tiếp tục lượn một lúc dưới bàn rồi nổ tung.
Mặc dù có khả năng gây ra thương tích và thậm chí tử vong, nhưng dường như sét hòn “nhẹ tay” hơn trong cách đối xử với con người. Trong một trường hợp, sét hòn bay chậm rãi qua sân, hướng về phía một cái bàn nơi hai đứa trẻ đang chơi đùa. Một cậu bé đá vào quả cầu và nó phát nổ. Sét hòn sau đó bay quanh một bé gái rồi chạm vào chú mèo con đang ngồi trong lòng bé. Chú mèo chết ngay lập tức, còn em bé thì hoàn toàn vô sự. Rất nhiều động vật đã bị sét hòn giết chết, nhưng con người thì hiếm khi gặp phải thảm cảnh này. Đa phần, sét hòn xuất hiện gần như đồng thời với một tia sét đánh từ mây xuống đất, và xuất hiện cách mặt đất vài mét. Khi xuất hiện mà không có sét đánh, chúng bay thấp hơn nữa. Người ta cũng quan sát thấy những sét hòn bay cao trên không và những sét hòn từ đám mây rơi xuống mặt đất.
Sét hòn ẩn chứa nhiều nguy hiểm khó lường
Thời Gian Tồn Tại Ngắn Ngủi
Sét hòn thường có thời gian tồn tại không quá 5 giây. Chỉ một số ít trường hợp kéo dài hơn một phút.
Ít người cảm nhận được sức nóng khi quan sát sét hòn. Tuy nhiên, nhiều trường hợp sét hòn gây cháy đồ vật hoặc làm nóng chảy kim loại. Báo cáo của McNally năm 1966 mô tả một sét hòn chạm vào bình nước, tạo ra tiếng xèo xèo như khi nhúng kim loại nung đỏ vào nước. Đôi khi, chúng phát ra âm thanh như tiếng huýt sáo. Nhiều người ngửi thấy mùi lạ, rất gắt và khó chịu, giống như mùi ozone, lưu huỳnh cháy hoặc oxit nitric.
Sét hòn phân rã theo hai cách: im lặng hoặc kèm theo tiếng nổ. Sự phân rã gây nổ xảy ra rất nhanh và đi kèm với một tiếng nổ lớn. Sự phân rã im lặng có thể xảy ra nhanh hoặc chậm. Sau khi phân rã, đôi khi sét hòn để lại một chút sương mù hoặc chất cặn. Rất hiếm khi quan sát thấy một sét hòn phân rã thành hai hoặc nhiều sét hòn nhỏ hơn.
Kết Luận
Sét hòn vẫn là một hiện tượng bí ẩn và đầy thách thức đối với các nhà khoa học. Dù đã có nhiều nghiên cứu và quan sát, nguồn gốc, cấu trúc và hành vi của sét hòn vẫn chưa được hiểu đầy đủ. Việc tiếp tục nghiên cứu hiện tượng này không chỉ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về các hiện tượng tự nhiên kỳ lạ, mà còn có thể mang lại những ứng dụng tiềm năng trong tương lai.