Phân tích nhân vật Huấn Cao trong Chữ người tử tù là một chủ đề quan trọng trong chương trình Ngữ Văn lớp 11. Huấn Cao không chỉ là một nhân vật văn học, mà còn là biểu tượng của cái đẹp, tài hoa và khí phách hiên ngang. Bài viết này đi sâu vào phân tích hình tượng Huấn Cao, giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về nhân vật đặc biệt này.
Mục Lục
Phân tích nhân vật Huấn Cao
1. Con người mang nét đẹp của tư thế, khí phách
Nguyễn Tuân đã thành công khi xây dựng hình tượng Huấn Cao, một con người tự trọng, sống hiên ngang và bất khuất.
- Tự trọng, không ham quyền và hám lợi: Huấn Cao khẳng khái: “Ta nhất sinh không vì vàng ngọc hay quyền thế mà ép mình viết câu đối bao giờ”. Ông coi thường danh lợi, chỉ sống theo lý tưởng và đam mê của mình.
- Hiên ngang, bất khuất: Dù trong hoàn cảnh ngục tù, Huấn Cao vẫn giữ vững khí phách của một người chọc trời khuấy nước: “… những người chọc trời quấy nước, đến trên đầu người tu, người ta cũng còn chẳng biết ai nữa…”.
- Chí lớn không thành, coi thường gian khổ, kể cả cái chết: Huấn Cao chống lại triều đình, bị bắt giam, nhưng vẫn coi thường: “Đến cái cảnh chết chém, ông cũng chẳng sợ nữa …”. Ông thản nhiên nhận rượu thịt của viên quản ngục, coi đó là một việc bình thường, không hề nao núng trước hiểm nguy.
- Khinh bỉ những kẻ đại diện cho quyền lực thống trị: Dưới mắt Huấn Cao, chúng chỉ là những kẻ tiểu nhân thị oai. Ông luôn tỏ ra khinh bỉ, dù ở giữa cảnh tàn nhẫn, lừa lọc. Sau khi viên quản ngục khép nép hỏi, Huấn Cao thản nhiên đáp: “Ngươi hỏi ta muốn gì? Ta chỉ cần có một điều. Là nhà ngươi đừng đặt chân vào đây”.
2. Con người mang nét đẹp của tâm hồn, tài hoa
Huấn Cao không chỉ có khí phách hơn người mà còn sở hữu một tâm hồn cao quý và tài hoa.
- Tâm hồn cao quý: Huấn Cao ca ngợi thiên lương, tức là cái bản chất tốt đẹp của con người. Lời khuyên của ông với viên quản ngục thể hiện cái tâm của nhân vật: “Tôi bảo thực đấy, thầy Quản nên tìm về nhà quê mà ở đã… Ở đây, khó giữ thiên lương cho lành vững và rồi cũng nhem nhuốc mất cả đời lương thiện đi”.
- Yêu cái đẹp và cảm thông với người yêu quý cái đẹp: Khi hiểu được tấm lòng chân thành của ngục quan, Huấn Cao vui vẻ nhận cho chữ, thậm chí cảm động: “Thiếu chút nữa, ta đã phụ mất một tấm lòng trong thiên hạ”.
- Rất mực tài hoa: Thư pháp là một thú tao nhã của người xưa. Huấn Cao có tài viết chữ đẹp, “vùng tỉnh Sơn ta vẫn khen cái tài viết chữ rất nhanh và rất đẹp”. Chữ của ông “đẹp lắm, vuông lắm”. Cái tài hoa ấy chỉ dành cho người tri kỷ: “Đời ta cũng mới viết có hai bộ tứ bình và một bức trung đường cho ba người bạn thân của ta thôi”. Lần này, ông phá lệ cho chữ viên quản ngục vì “Ta cảm cái tấm lòng biệt nhỡn liên tài của các người”.
3. Cảnh cho chữ – Sự hội tụ của cái đẹp và cái thiện
Cảnh cho chữ là một trong những đoạn văn đặc sắc nhất của truyện ngắn, thể hiện rõ nhất vẻ đẹp của Huấn Cao.
- Sự đối lập giữa cái cao đẹp và cái dơ bẩn: Viết chữ vốn là một việc thanh cao, long trọng, diễn ra với lụa trắng, mực thơm, nét chữ vuông tươi tắn. Nhưng ở đây, nó diễn ra trong buồng giam tối tăm, chật hẹp, ẩm ướt, tường đầy mạng nhện, đất bừa bãi phân chuột, phân gián.
- Hình ảnh kì vĩ của người tù: Người tù cổ đeo gông, chân vướng xiềng đang đậm tô nét chữ, đối lập với hình ảnh co ro của thầy thơ lại run run bưng chậu mực và viên quản ngục khúm núm chắp tay vái người tù.
=> Tất cả thể hiện ý nghĩa sâu sắc: cái đẹp có thể sản sinh từ nơi tội ác ngự trị, giữa mảnh đất chết (nhà ngục), bởi một con người sắp chết (tử tội Huấn Cao). Lời khuyên của Huấn Cao với viên quản ngục lại mang ý nghĩa bổ sung: cái đẹp không thể sống chung với tội ác.
Đánh giá về hình tượng Huấn Cao
Hình tượng nhân vật Huấn Cao trong Chữ người tử tù tượng trưng cho cái đẹp của khí phách, tài hoa và thiên lương.
Nhân vật Huấn Cao, cũng như nhiều nhân vật chính diện khác trong Vang bóng một thời, nhất thiết phải là một con người tài hoa. Song ở Huấn Cao, bên cạnh cái tài hoa, còn có vẻ đẹp khí phách của một con người có trách nhiệm đối với thời cuộc và cái đẹp của thiên lương. Đó cũng là nét độc đáo của hình tượng nhân vật Huấn Cao, so với các nhân vật khác trong Vang bóng một thời.
Kết luận
Nguyễn Tuân đã tạo nên một nhân vật Huấn Cao vừa tài hoa, vừa khí phách, vừa có tấm lòng trong sáng. Huấn Cao là biểu tượng cho những giá trị tốt đẹp của con người Việt Nam, là niềm tự hào của nền văn học dân tộc. Qua hình tượng Huấn Cao, Nguyễn Tuân gửi gắm thông điệp về sự chiến thắng của cái đẹp, cái thiện đối với cái xấu, cái ác trong cuộc đời.