Ngôn Ngữ Lập Trình Pascal: Từ Khái Niệm Đến Ứng Dụng Thực Tế

Pascal là một ngôn ngữ lập trình bậc cao được Giáo sư Niklaus Wirth từ Đại học Kỹ thuật Zurich, Thụy Sĩ, giới thiệu vào năm 1970. Cái tên “Pascal” được đặt để vinh danh nhà toán học và triết học nổi tiếng người Pháp, Blaise Pascal.

Pascal được phát triển dựa trên ngôn ngữ ALGOL 60. Giáo sư Wirth đã đề xuất một số cải tiến cho ALGOL X, nhưng không được chấp nhận. Do đó, Pascal được phát triển độc lập và chính thức ra mắt năm 1970.

Ngôn ngữ lập trình Pascal là gìNgôn ngữ lập trình Pascal là gì

Các Thành Phần Cơ Bản Trong Ngôn Ngữ Lập Trình Pascal

Bất kỳ ngôn ngữ lập trình nào cũng được xây dựng từ một tập hợp hữu hạn các ký hiệu. Trong Pascal, các ký hiệu này bao gồm:

Begin, end, var, while, do, {, }, ;, … và các ký tự a, b, c, d, …, A, B, C, D, …, 1, 2, 3, 4, …

Pascal không sử dụng các ký hiệu của bảng chữ cái Hy Lạp.

Để tạo thành một chương trình hoàn chỉnh, các ký hiệu phải tuân theo các quy tắc về cú pháp và ngữ nghĩa do Pascal quy định.

1. Danh hiệu (Identifier)

Trong Pascal, danh hiệu (identifier) được sử dụng để đặt tên cho các biến, hằng, kiểu dữ liệu, và chương trình con. Một danh hiệu hợp lệ trong Pascal phải bắt đầu bằng một chữ cái, theo sau có thể là các chữ cái, chữ số, hoặc dấu gạch dưới “_”.

Ví dụ:

Tam X PT_bac_1 Delta Z200

Các biến sau đây không phải là danh hiệu hợp lệ:

2bien n! Bien x

Pascal không phân biệt chữ hoa và chữ thường trong danh hiệu.

Ví dụ: y và Y được xem là giống nhau. Thanh_Da và THANH_dA cũng vậy.

Lưu ý: Nên tránh đặt danh hiệu trùng với các từ khóa của ngôn ngữ. Nên sử dụng các danh hiệu có tính gợi nhớ để chương trình dễ đọc, dễ viết và dễ kiểm tra.

Ví dụ: Các từ khóa như Write, Writeln, read, readln, sqrt, integer, real…

2. Từ Khóa (Key Word)

Ngôn ngữ Pascal có một số từ được dành riêng cho các mục đích cụ thể, gọi là từ khóa (key word). Không được phép sử dụng các từ khóa này làm danh hiệu.

Ví dụ: Program, begin, end, while, do, procedure, function, type, var…

Tương tự như danh hiệu, từ khóa cũng không phân biệt chữ hoa và chữ thường.

3. Khoảng Trắng, Dấu Chấm Phẩy, Dấu Móc, Dấu Nháy Đơn, Toán Tử, Toán Hạng

  • Khoảng trắng ” “: Dùng để phân tách các từ trong một chuỗi.
  • Dấu chấm phẩy “;”: Dùng để kết thúc tên chương trình và các câu lệnh.
  • Dấu móc “{ }”: Dùng để chứa các đoạn ghi chú trong chương trình.
  • Dấu nháy đơn ” ‘ “: Dùng để bao quanh một chuỗi ký tự (string).
  • Toán tử: Được đặt giữa hai toán hạng để thực hiện các phép toán. Ví dụ: x+2, y=8, 7>3, x<7, z>=y… Trong đó, +, =, >, <, <= là các toán tử, và hai bên là các toán hạng.

Cấu Trúc Của Một Chương Trình Pascal

Một chương trình Pascal bao gồm hai phần chính: phần khai báo và phần thân chương trình.

  • Khai báo Program
  • Khai báo Uses
  • Khai báo Label
  • Khai báo Const
  • Khai báo Type
  • Khai báo Var
  • Khai báo các chương trình con (thủ tục hoặc hàm)
  • Thân chương trình

Phần thân chương trình bắt đầu bằng từ khóa Begin và kết thúc bằng từ khóa End kèm theo dấu chấm “.“. Giữa Begin và End. là các câu lệnh.

Ví dụ:

Program Chuongtrinhmau;
Uses……
Label……
Const……
Type……
Var….. (Khai báo tên và kiểu của các biến)
Function …End;
Procedure …End;
Begin
  { Các câu lệnh của chương trình }
End.

Trong một chương trình Pascal, các khai báo Uses, Label, const, type, Function, Procedure có thể có hoặc không, tùy thuộc vào yêu cầu của bài toán. Nếu không sử dụng biến, phần khai báo Var cũng có thể được bỏ qua (như ví dụ ở bài 1). Tuy nhiên, hầu hết các chương trình đều sử dụng khai báo Program, var để khai báo biến và phần thân chương trình.

Sơ đồ cấu trúc chung của một chương trình Pascal, giúp người mới bắt đầu dễ hình dung

Viết Chương Trình Bằng Ngôn Ngữ Lập Trình Pascal

Khi viết chương trình bằng Pascal, điều quan trọng nhất là xác định được phần cốt lõi của thân chương trình để giải quyết bài toán. Sau đó, cần xác định cách nhập dữ liệu ở đầu chương trình và xuất kết quả ở cuối chương trình. Cuối cùng, cần thêm phần khai báo, bao gồm các biến cần sử dụng (trong phần Var) và tên chương trình (trong phần khai báo program).

Ví dụ: Để giải phương trình bậc nhất, cần sử dụng cấu trúc If với điều kiện kiểm tra các trường hợp a bằng hoặc khác 0, b bằng hoặc khác 0. Phần lõi của chương trình thường không chứa các thao tác nhập/xuất dữ liệu.

Tóm lại: Khi bắt đầu viết một chương trình, đừng vội nghĩ đến tên chương trình, các biến cần dùng, hay cách nhập/xuất dữ liệu sao cho đẹp mắt. Thay vào đó, hãy tập trung vào việc viết phần lõi của chương trình sao cho thể hiện chính xác thuật toán giải quyết vấn đề.

Bài Tập Thực Hành

Bài 1: Xác định các khai báo biến sau đây là đúng hay sai:

A/ Thanhtien

B/ 1_Luong

C/ Dem so

D/ !Giaithua

E/ $USD

F/ Ket – Qua

G/ Ket_qua

H/ BaSo555

I/ Nam 2003

Bài 2: Danh hiệu nào sau đây không được phép sử dụng?

A/ begin

B/ Batdau

C/ Until

D/ DenKhi

Bài 3: Trong Pascal, việc dùng dấu nháy đơn bao quanh chuỗi sau có đúng không?

“Toi rat thich hoc ngon ngu PASCAL”

Bài 4: Tìm lỗi sai và chỗ thiếu trong các chương trình sau:


Program Quangcao
Write('Chao mung SEA Games 22 tai Viet Nam').
Readln;
End

Program Vui:
X : integer; { Cho biết khai báo đúng}
Y : Real; (Cho biết khai báo đúng)
Begin
Write(“Khai bao bien x co kieu nguyen, bien Y co kieu so thuc”);
Readln.
End;

Program Nhanxet;
{Begin}
Write(Hoc Pascal kho qua!);
Readln;
End.