Số liệu quan trắc môi trường cho thấy nồng độ bụi mịn PM2.5 và PM1.0 tại Hà Nội và TP.HCM đang ở mức báo động, vượt ngưỡng tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng. Vậy, bụi mịn PM2.5 và PM1.0 là gì? Chúng tác động đến sức khỏe như thế nào?
Mục Lục
Bụi Mịn PM2.5 Là Gì?
Bụi mịn là một hỗn hợp phức tạp gồm các hạt vô cơ và hữu cơ, ở dạng lỏng hoặc rắn, lơ lửng trong không khí. Bụi mịn PM2.5 là những hạt bụi có kích thước cực nhỏ, đường kính nhỏ hơn hoặc bằng 2.5 micromet (µm), nhỏ hơn khoảng 30 lần so với sợi tóc người. Chúng được hình thành từ các chất như nitơ, carbon và các hợp chất kim loại khác.
Nồng độ bụi mịn PM2.5 tăng cao làm giảm tầm nhìn, gây ra hiện tượng mù quang hóa. Điều đáng lo ngại là bụi mịn PM2.5 có thể dễ dàng xâm nhập vào cơ thể qua đường hô hấp và gây ra các bệnh nguy hiểm như đột quỵ, tim mạch và ung thư.
Tiếp xúc thường xuyên với bụi mịn PM2.5 có thể gây ra các vấn đề sức khỏe như hắt hơi, sổ mũi, khó thở, khô mắt. Về lâu dài, nó làm tăng nguy cơ suy giảm chức năng phổi, viêm phế quản mãn tính, ung thư phổi và bệnh tim. Theo thống kê, khi nồng độ bụi mịn PM2.5 tăng 10μg/m3, số ca cấp cứu do cao huyết áp tăng 8% và các bệnh tim mạch cũng tăng lên đáng kể.
Bụi mịn PM2.5 là những hạt bụi li ti có trong không khí với kích thước 2.5 micron trở xuống
Bụi mịn PM2.5 còn được mệnh danh là “sát thủ” thầm lặng, có thể thúc đẩy quá trình xơ gan, tăng nguy cơ mắc bệnh chuyển hóa, rối loạn chức năng gan và tiểu đường.
Bụi Mịn PM1.0 Là Gì?
Bụi mịn PM1.0 là các hạt bụi dạng lỏng hoặc rắn trôi nổi trong không khí với đường kính nhỏ hơn hoặc bằng 1 micromet (µm). Loại bụi này xuất hiện ngày càng nhiều tại Việt Nam, đặc biệt vào những ngày nhiệt độ xuống thấp hoặc không khí khô.
Không chỉ gây ra các bệnh về hô hấp, bụi mịn PM1.0 còn có khả năng tấn công vào phế nang, vượt qua vách ngăn khí – máu để đi vào hệ tuần hoàn, gây bệnh cho toàn cơ thể. Nguy hiểm hơn, nó còn có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh, gây tổn thương ADN, dẫn đến các vấn đề về tâm lý và suy giảm trí nhớ nghiêm trọng.
Tác Hại Khôn Lường Từ Bụi Mịn PM2.5 và PM1.0
Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã chỉ ra mối liên hệ chặt chẽ giữa ô nhiễm không khí và tỷ lệ mắc ung thư. Cụ thể, khi mật độ bụi mịn PM1.0 trong không khí tăng 10μg/m3, tỷ lệ ung thư có thể tăng 22%. Đối với bụi mịn PM2.5, mức tăng 10 μg/m3 có thể làm tăng đến 36% tỷ lệ ung thư phổi.
Tích tụ các loại bụi mịn này trong thời gian dài sẽ làm tăng nguy cơ phát bệnh ở hệ thống tim mạch, hô hấp, tuần hoàn và cả hệ sinh sản
Bụi mịn PM2.5 và PM1.0 xâm nhập vào cơ thể qua đường hô hấp. Bụi mịn PM1.0 tích tụ trên phổi, trong khi bụi mịn PM2.5 nguy hiểm hơn vì chúng có thể xâm nhập vào các túi phổi, tĩnh mạch phổi và đi vào hệ tuần hoàn máu.
Sự tích tụ lâu dài của bụi mịn PM2.5 và PM1.0 trong cơ thể làm tăng nguy cơ mắc các bệnh về tim mạch, hô hấp, tuần hoàn và cả hệ sinh sản.
Nguồn Gốc Bụi Mịn PM2.5 và PM1.0 Tại Việt Nam
Tại các đô thị lớn, nguồn gốc chính của bụi mịn PM2.5 và PM1.0 đến từ các công trình xây dựng, khí thải giao thông và hoạt động của các nhà máy công nghiệp.
Theo số liệu công bố tại hội thảo “Ô nhiễm không khí – Mối đe dọa với sức khỏe cộng đồng” năm 2017, nồng độ bụi mịn PM2.5 trung bình năm 2016 tại TP.HCM là 28,23 μg/m3 (gấp 3 lần tiêu chuẩn WHO) và tại Hà Nội là 50,5 μg/m3 (gấp 2 lần quy chuẩn quốc gia và 5 lần ngưỡng trung bình của WHO). Đáng báo động, mức độ ô nhiễm không khí tại Hà Nội chỉ đứng sau New Delhi (Ấn Độ), một trong những thành phố ô nhiễm nhất thế giới.
Bụi ở các đô thị lớn chủ yếu sinh ra từ nhà máy, khí thải giao thông, công trình xây dựng
Giải Pháp Bảo Vệ Sức Khỏe Trong Môi Trường Ô Nhiễm
Để bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình trước tác động của ô nhiễm không khí, cần giảm thiểu các nguồn phát sinh bụi. Ưu tiên sử dụng các phương tiện giao thông thân thiện với môi trường, tăng cường trồng cây xanh và nâng cao ý thức bảo vệ môi trường trong cộng đồng.
Khi ra đường, cần đeo khẩu trang đạt chuẩn để hạn chế hít phải bụi mịn. Đồng thời, cần tăng cường hệ miễn dịch bằng chế độ ăn uống giàu dinh dưỡng, bổ sung rau xanh, trái cây giàu vitamin để duy trì lớp niêm mạc bảo vệ đường hô hấp và tiêu hóa, giúp cơ thể chống lại các tổn thương tế bào và tăng cường cung cấp oxy.
Máy lọc không khí: Giải pháp hiệu quả để loại bỏ bụi lơ lửng và bụi mịn, mang lại không khí trong lành hơn. Máy lọc không khí cũng giúp loại bỏ các mùi độc hại trong nhà như mùi hóa chất tẩy rửa, mùi sơn và mùi gỗ.
Máy lọc không khí giải pháp làm sạch bụi lơ lửng
Kết Luận
Ô nhiễm bụi mịn PM2.5 và PM1.0 là một vấn đề cấp bách tại Việt Nam, đe dọa nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng. Việc nâng cao nhận thức về tác hại của bụi mịn, thực hiện các biện pháp phòng ngừa và chủ động bảo vệ sức khỏe là vô cùng quan trọng để giảm thiểu tác động tiêu cực của ô nhiễm không khí.