Trong lĩnh vực quản lý nhân sự, những nhân viên “quá giỏi” (overqualified) thường bị xem là gánh nặng. Tuy nhiên, tùy thuộc vào cách quản lý, họ có thể trở thành yếu tố xây dựng hoặc phá hoại doanh nghiệp.
Nghiên cứu cho thấy, mặc dù những người này có thể có những hành vi làm việc phản tác dụng, nhưng họ cũng có thể đóng góp giá trị lớn cho tổ chức vì những tiềm năng chưa được khai thác. Với 45% người Úc tự nhận thấy mình “quá giỏi” so với công việc hiện tại, các nhà tuyển dụng có thể đang bỏ lỡ tiềm năng to lớn này.
Vấn đề này không chỉ giới hạn ở Úc mà còn lan rộng ra nhiều quốc gia khác với tỷ lệ nhân viên “quá giỏi” tương đương hoặc thậm chí cao hơn. Tỷ lệ này dao động từ 23% ở Mỹ, 30% ở Liên minh Châu Âu đến 84% ở Trung Quốc.
“Hồ Sơ Của Bạn Rất Tốt, Nhưng…”
Các nhà quản lý nhân sự thường ngần ngại tuyển dụng những ứng viên “quá giỏi”. Điều này có vẻ ngược trực giác, vì bằng cấp cao hơn có thể giúp nhân viên làm việc tốt hơn và nhanh hơn nhờ kiến thức và kỹ năng vượt trội. Tuy nhiên, các nhà quản lý thường lo sợ rằng những nhân viên này sẽ bỏ việc ngay khi tìm được công việc phù hợp hơn hoặc làm giảm tinh thần làm việc bằng cách phàn nàn về sự bất mãn.
Nghiên cứu đã phần nào chứng minh điều này. Một khảo sát trên 215 sinh viên làm việc toàn thời gian trong nhiều ngành khác nhau như chăm sóc sức khỏe, bán lẻ, thức ăn nhanh và quản lý, với các vị trí như nhân viên bán hàng, trợ lý pháp lý và kỹ thuật viên thú y cho thấy: những người cảm thấy mình “quá giỏi” có xu hướng có những hành vi làm việc phản tác dụng hơn so với những người không cảm thấy như vậy.
Những hành vi này bao gồm nghỉ giải lao uống cà phê quá nhiều, mơ màng thay vì làm việc, đi làm muộn không xin phép, làm việc qua loa và kéo dài thời gian làm việc để được trả thêm giờ.
Nguyên nhân của những hành vi này bao gồm sự mệt mỏi do công việc không đủ thách thức, cũng như nhận thức rằng họ không phù hợp với công việc hoặc nhà tuyển dụng không tuân thủ “hợp đồng tâm lý” ngầm, đó là cung cấp công việc phù hợp với trình độ của họ.
Tuy nhiên, lý do quan trọng nhất khiến nhân viên “quá giỏi” làm việc qua loa, đi làm muộn và nghỉ giải lao quá nhiều là vì họ đã trở nên hoài nghi về công việc của mình. Điều này được phản ánh trong thái độ của những người tham gia khảo sát, họ đặt câu hỏi về sự cần thiết phải làm việc chăm chỉ cho một công việc không đủ thách thức và lãng phí kỹ năng, tài năng và trình độ của họ. Tại sao phải bận tâm đến một công việc như vậy? Thái độ hoài nghi này là lời giải thích mạnh mẽ nhất cho mối liên hệ tích cực giữa trình độ chuyên môn cao và các hành vi làm việc phản tác dụng.
Khai Thác Tiềm Năng Thay Vì Bỏ Qua Sự Xao Nhãng
Vậy có phải các tổ chức nên tránh tuyển dụng những người “quá giỏi”? Ngược lại. Nghiên cứu cho thấy những nhân viên “quá giỏi” có thể là nguồn sáng tạo nếu các tổ chức sử dụng các chiến lược để thúc đẩy họ.
Nghiên cứu về chiến lược quản lý này đã khảo sát 113 nhân viên và 19 giám sát viên của họ trong một tổ chức của Mỹ cung cấp các hoạt động ngoại khóa cho học sinh trung học. Kết quả cho thấy những nhân viên “quá giỏi” được thúc đẩy sử dụng tiềm năng và tăng cường hành vi làm việc sáng tạo nếu nhà tuyển dụng tạo cơ hội cố vấn (mentoring) và khả năng đàm phán các thỏa thuận linh hoạt và phát triển, giúp nhân viên cảm thấy được đánh giá cao và hỗ trợ.
Kết Luận
Nhân viên “quá giỏi” có thể mang lại cả cơ hội và thách thức cho doanh nghiệp. Việc nhận biết và quản lý hiệu quả nhóm nhân sự này có vai trò quan trọng. Thay vì né tránh, các doanh nghiệp nên tập trung vào việc tạo môi trường làm việc khuyến khích sự phát triển, sáng tạo và đóng góp của họ. Bằng cách cung cấp các cơ hội cố vấn, sự linh hoạt trong công việc và các chương trình phát triển kỹ năng, doanh nghiệp có thể khai thác tối đa tiềm năng của những nhân viên này, biến họ thành nguồn lực quý giá để đạt được thành công lâu dài.