Thuật ngữ “nhạc dân gian” (folk music) bắt nguồn từ nước Anh, xuất phát từ chữ “volk” trong tiếng Đức, mang ý nghĩa “con người”. Ban đầu, thuật ngữ này dùng để chỉ những người dân thường, đặc biệt là nông dân mù chữ ở Anh. Vì không có khả năng xuất bản sách, họ truyền tải các câu chuyện, truyền thuyết qua những bài hát. Nhạc dân gian trở thành một phương tiện giao tiếp cộng đồng, một công cụ hữu ích cho các nhà sử học tìm hiểu về đời sống và văn hóa của một dân tộc. Mặc dù thuật ngữ này chỉ mới xuất hiện từ thế kỷ 19, nhưng thực tế, nhạc dân gian đã tồn tại hàng trăm năm trước đó.
Nhạc dân gian trở nên phổ biến vào đầu thời kỳ lãng mạn. Các nhà soạn nhạc nổi tiếng như Josef Haydn và Ludwig van Beethoven đã có những cải tiến đáng kể cho dòng nhạc này. Nhiều người đã sáng tác các điệu múa dân gian truyền thống đến mức khó phân biệt với các bài hát và điệu múa của người dân bình thường. Tuy nhiên, sự hưng thịnh thực sự của nhạc dân gian chỉ đến vào thế kỷ 20. Lễ hội âm nhạc dân gian đầu tiên được tổ chức vào năm 1928 tại Asheville, Bắc Carolina, Hoa Kỳ. Woody Guthrie đóng vai trò quan trọng trong việc phục hưng dòng nhạc này. Giống như nhiều nghệ sĩ dân ca khác, Woody Guthrie biểu diễn lại những bài hát mà ông đã được nghe từ mẹ khi còn nhỏ, mang đậm dấu ấn cá nhân và trải nghiệm.
Trong những năm 1930 và 1940, nhạc dân gian tiếp tục được yêu thích. Các ngôi sao như Jimmie Rodgers và Burl Ives đã đưa dòng nhạc này lên đỉnh cao vào những năm 1950 với sự xuất hiện của các nhóm nhạc và ca sĩ nổi tiếng như The Weavers, Harry Belafonte và Kingston Trio. Phong cách của họ là sự mô phỏng lại âm nhạc dân gian trong quá khứ, tạo nên một làn sóng hâm mộ mạnh mẽ. Tuy nhiên, phong cách này dần suy yếu vào cuối những năm 1960 khi thể loại “folk rock” ra đời và The Beatles bắt đầu thống trị thị trường âm nhạc thế giới.
Trong thập niên 1960, thuật ngữ “âm nhạc phản kháng” trở nên phổ biến. Các ca sĩ nhạc dân gian sử dụng âm nhạc để phản đối chủ nghĩa tư bản, phản đối chiến tranh Việt Nam và ủng hộ phong trào dân quyền ở Mỹ. Một số người gọi đây là loại nhạc “antifolk”, dựa trên quan điểm rằng tự do chính trị làm giảm đi tầm quan trọng của tính cách dân tộc, vốn là một phần cốt lõi của nhạc dân gian. Sự trỗi dậy của “antifolk” cho thấy sự đa dạng và khả năng thích ứng của nhạc dân gian với các vấn đề xã hội đương thời.
Trước năm 1975, sự phục hồi của nhạc dân gian gần như chững lại. Mãi đến cuối những năm 1990, dòng nhạc này mới hồi sinh trở lại, nhưng ở mức độ khiêm tốn hơn so với trước đây. Trong các thập niên 1970 và 1980, một số ban nhạc nổi tiếng đã khéo léo kết hợp các yếu tố của nhạc dân gian vào các tác phẩm của mình, tạo ra những sản phẩm âm nhạc độc đáo và thu hút. Ngày nay, trên khắp thế giới đều có các câu lạc bộ và lễ hội dành riêng cho nhạc dân gian. Ví dụ, Đại nhạc hội Cambridge Folk Music Festival ở Anh và Port Fairy Folk Festival ở Úc là những sự kiện nổi tiếng và được mong chờ nhất, thu hút đông đảo người yêu nhạc dân gian tham gia.
Dù không còn ở thời kỳ đỉnh cao, nhạc dân gian vẫn giữ vững vị thế trong lòng người yêu nhạc. Với những giá trị văn hóa và lịch sử sâu sắc, nhạc dân gian sẽ tiếp tục tồn tại và phát triển, trường tồn cùng thời gian, như một phần không thể thiếu của di sản âm nhạc thế giới.