Bài viết này tập trung vào các phương pháp sửa chữa trục chính máy tiện, một bộ phận quan trọng của máy công cụ. Chúng ta sẽ đi sâu vào cách khắc phục các hư hỏng thường gặp như lỗ côn bị mòn, ren và rãnh then bị hỏng, lỗ đóng chêm bị rộng, và đặc biệt là ngõng côn bị mòn. Mục tiêu là cung cấp giải pháp chi tiết để phục hồi trục chính về trạng thái hoạt động tốt nhất, đảm bảo độ chính xác và hiệu quả gia công.
Mục Lục
Sửa Chữa Lỗ Côn Trục Chính
Khi lỗ côn trên trục chính bị mòn, một phương pháp hiệu quả là sử dụng bạc côn bằng thép carbon thấp.
Quy trình thực hiện:
- Chuẩn bị bạc côn: Tiên một bạc côn bằng thép carbon thấp dày 4-5mm, kích thước phù hợp với lỗ côn trục chính.
- Đảm bảo đồng tâm: Giữ nguyên trục chính trên máy (nếu sửa chữa trục côn trực tiếp trên máy tiện) và tiện lỗ côn theo đường kính ngoài của bạc. Chiều dài bạc khi lắp khít vào lỗ côn đã tiện, nhưng chưa ép chặt, thì đầu bạc thò ra ngoài mặt đầu trục chính khoảng 5mm.
- Thấm than và tôi cứng: Thấm than lỗ bạc sâu 0.5-0.8mm, tôi đến độ cứng HRC 58-60.
- Lắp ráp: Tẩy sạch gỉ sét và chất bẩn, bôi mỡ mặt ngoài bạc, đặt bạc vào lỗ côn trục chính.
- Ép chặt: Dùng trục hút để ép chặt bạc vào lỗ côn.
- Hoàn thiện: Mài lỗ bạc để đạt độ nhẵn và độ chính xác yêu cầu.
Sửa Chữa Ren và Lỗ Then
Các Dạng Hỏng Hóc Thường Gặp
Ren và lỗ then thường bị mòn, lỗ then có thể bị sứt mẻ.
Phương Pháp Khắc Phục
- Ren trục chính bị mòn:
- Mạ điện, hàn lắp hoặc hàn hồ quang rung: Sau đó gia công cơ để đạt kích thước ban đầu.
- Cắt ren mới với kích thước nhỏ hơn: Phương pháp này ít được sử dụng vì làm thay đổi kích thước tiêu chuẩn. Cần thay đĩa bắt mâm cặp phù hợp với ren mới.
- Rãnh then:
- Mòn ít hoặc sứt mẻ: Hàn đắp và gia công lại kích thước ban đầu.
- Hỏng nặng: Hàn đắp và tạo rãnh then mới ở vị trí khác (cách rãnh cũ 90°, 135°, 180° nếu kết cấu cho phép).
- Sợ vênh khi hàn: Ép một đệm thép vào rãnh cũ, sau đó hàn hoặc bắt vít.
- Then hoa:
- Mòn hết, định tâm theo đường bên trong trục: Sửa lỗ then hoa đến kích thước sửa chữa, tăng kích thước then hoa trên trục tương ứng. Nếu then và rãnh then đã tôi cứng, cần ủ trước khi sửa chữa.
- Tăng kích thước then hoa: Xấn từng then một theo chiều dọc bằng đĩa thép, làm tăng chiều rộng và đường kính trong của then. Gia công lại và nhiệt luyện để đạt độ cứng ban đầu.
- Mòn ít, định tâm theo đường kính ngoài trục: Sửa trục then hoa đến kích thước sửa chữa, nâng đường kính ngoài của lỗ then hoa để rãnh then hẹp lại. Sửa lại chiều rộng rãnh và đường kính ngoài của lỗ then hoa.
- Mòn nhiều: Hàn lắp và gia công cơ theo kích thước sửa chữa ban đầu.
Lưu ý quan trọng: Trục chính là chi tiết quan trọng, việc sửa chữa ren và then hoa cần đảm bảo không ảnh hưởng đến độ chính xác của toàn trục.
Sửa Chữa Lỗ Đóng Chêm
Lỗ đóng chêm dùng để tháo dụng cụ cắt (ví dụ: mũi khoan) ở trục chính máy khoan cũng có thể bị mòn.
Phương pháp khắc phục:
- Gia công lỗ: Mở rộng lỗ thành hình chữ nhật trên máy xọc để chuẩn bị ép bạc bổ sung.
- Chế tạo bạc: Chế tạo bạc theo kích thước lỗ vừa gia công và đường kính trục chính, để lại lượng dư để mài và độ dôi lắp ghép. Vát bốn góc bạc để tránh cấn khi lắp.
- Tôi cứng: Tôi bạc đến độ cứng HRC 55-62.
- Mài bạc: Mài bốn mặt ngoài của bạc sẽ lắp vào lỗ.
- Lắp ráp: Nung nóng trục chính và ép bạc vào lỗ chữ nhật vừa gia công.
Sửa Chữa Ngõng Côn
Ngõng côn được sử dụng để lắp ghép trục với các chi tiết khác, thường gặp trên đầu trục chính máy mài.
Các Dạng Hỏng Hóc
- Mòn mặt côn lắp ghép trên trục và lỗ, gây lỏng chi tiết theo chiều trục và hướng tâm.
- Mòn và chèn dạp rãnh then trên trục và lỗ.
- Chèn dạp và cắt đứt then.
- Mòn và phá hủy ren.
Phương Pháp Khắc Phục Mòn Mặt Côn
Khi mối ghép bị lỏng do mòn mặt côn, có thể áp dụng các phương pháp sau:
-
Cắt bớt mặt đầu phần côn trên trục: Để tỳ được vào chi tiết lắp ghép.
-
Phục hồi kích thước ban đầu:
- Lỗ côn: Lắp bạc sửa chữa, chồn hoặc hàn đắp và gia công cơ.
- Trục côn: Mạ crôm, hàn đắp hoặc gia công cơ. Nếu mòn quá nhiều, cần thay trục mới.
Kết Luận
Việc sửa chữa trục chính máy tiện đòi hỏi sự tỉ mỉ và chính xác. Bằng cách áp dụng đúng phương pháp cho từng dạng hỏng hóc, chúng ta có thể khôi phục chức năng của trục chính, đảm bảo máy hoạt động ổn định và cho ra sản phẩm chất lượng. Việc bảo trì và sửa chữa định kỳ là rất quan trọng để kéo dài tuổi thọ của máy và giảm thiểu chi phí sản xuất.