Mỗi dịp Tết đến xuân về, trên bàn thờ gia tiên của mỗi gia đình Việt không thể thiếu mâm ngũ quả. Mâm ngũ quả không chỉ là vật phẩm trang trí mang không khí Tết mà còn chứa đựng những giá trị văn hóa, tâm linh sâu sắc. Tuy nhiên, tùy theo phong tục tập quán của từng vùng miền mà mâm ngũ quả lại có sự khác biệt về loại quả, cách chưng và ý nghĩa. Vậy mâm ngũ quả ngày Tết gồm những gì? Ý nghĩa của mâm ngũ quả ở mỗi miền ra sao? Cách chưng như thế nào để mang lại may mắn? Hãy cùng khám phá trong bài viết này.
Mục Lục
Mâm Ngũ Quả Là Gì?
Mâm ngũ quả ngày Tết thể hiện ước nguyện của gia chủ.
Mâm ngũ quả là mâm trái cây gồm khoảng năm loại quả khác nhau, được bày biện trang trọng trong dịp Tết Nguyên Đán của người Việt. Mâm ngũ quả thường được đặt trên bàn thờ tổ tiên, thể hiện lòng thành kính, biết ơn đối với ông bà, tổ tiên và những ước nguyện tốt đẹp của gia chủ trong năm mới.
Các loại trái cây được chọn và sắp xếp trên mâm ngũ quả không chỉ đơn thuần là vật phẩm trang trí mà còn mang ý nghĩa tượng trưng cho những ước vọng của gia chủ thông qua tên gọi, màu sắc và cách sắp xếp. Ngày nay, việc bày biện mâm ngũ quả còn mang tính thẩm mỹ, làm đẹp cho không gian thờ cúng gia tiên.
Ý Nghĩa Mâm Ngũ Quả Ngày Tết Theo Từng Vùng Miền
Việc chưng mâm ngũ quả với 5 loại trái cây khác nhau gợi nhắc đến hình ảnh trái cây 5 màu trong kinh Vu Lan Bồn, biểu tượng cho những điều tốt đẹp. Theo quan niệm dân gian, số 5 tượng trưng cho “Ngũ Phúc Lâm Môn”, bao gồm: Phú (giàu có), Quý (sang trọng), Thọ (sống lâu), Khang (khỏe mạnh), Ninh (bình an).
Mâm ngũ quả tượng trưng cho Ngũ Phúc Lâm Môn.
Trong Phật Giáo, năm màu sắc của mâm ngũ quả còn tượng trưng cho “ngũ thiện căn”: tín căn (lòng tin), tấn căn (ý chí kiên trì), niệm căn (ghi nhớ), định căn (tâm không loạn), huệ căn (sáng suốt). Do đó, mỗi loại quả trên mâm ngũ quả đều mang một ý nghĩa nhất định.
Mâm Ngũ Quả Miền Bắc
Mâm ngũ quả miền Bắc với các loại quả mang ý nghĩa tốt lành.
Mâm ngũ quả của người miền Bắc thường có các loại trái cây như: chuối xanh, bưởi, phật thủ, sung, hồng, quất cảnh, ớt, dứa… Màu sắc của các loại quả này thường rực rỡ, hài hòa, thể hiện theo quan niệm Ngũ hành. Ý nghĩa của từng loại quả như sau:
- Chuối xanh: Tượng trưng cho sự quần tụ, sum vầy, đầm ấm của gia đình.
- Bưởi vàng: Tượng trưng cho sự giàu sang, phú quý, may mắn. Một số gia đình thay thế bưởi bằng quả phật thủ với mong muốn lưu giữ thần, Phật và gia tiên ở lại trong nhà lâu hơn để phù hộ cho gia chủ.
- Quất cảnh, hồng, ớt: Màu đỏ, vàng rực rỡ tượng trưng cho sự may mắn, thành đạt.
- Dứa: Mùi thơm đặc trưng thể hiện mong ước về một năm mới an lành, nhiều phúc lộc.
- Sung: Biểu tượng cho sự sung túc, đủ đầy về vật chất và con cháu.
Người miền Bắc thường bày mâm ngũ quả theo kiểu truyền thống: đặt nải chuối xanh ở dưới cùng để đỡ các loại quả khác, ở giữa đặt bưởi hoặc phật thủ, xung quanh bày các loại quả khác như đào, hồng, quýt, táo, xen kẽ thêm ớt, quất.
Mâm Ngũ Quả Miền Trung
Mâm ngũ quả miền Trung không quá cầu kỳ, thành tâm là chính.
Do điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, đất đai cằn cỗi, ít cây trái nên mâm ngũ quả của người miền Trung thường đơn giản, không quá câu nệ hình thức, có gì cúng nấy, quan trọng là tấm lòng thành kính.
Các loại trái cây thường thấy trong mâm ngũ quả của người miền Trung là: thanh long, chuối, dưa hấu, mãng cầu, dứa, sung, cam, quýt…
Mâm Ngũ Quả Miền Nam
Mâm ngũ quả miền Nam với mong ước "Cầu sung dừa đủ xoài".
Người miền Nam bày mâm ngũ quả theo mong muốn “Cầu sung vừa đủ xài”, ước mong năm mới đủ đầy, sung túc. Tương ứng với 5 loại quả:
- Mãng cầu: Cầu mong mọi điều như ý, tốt lành.
- Sung: Biểu tượng cho sự sung mãn, sức khỏe và tài lộc.
- Dừa: “Vừa” đủ, không thiếu thốn.
- Đu đủ: Sự thịnh vượng, đủ đầy.
- Xoài: Phát âm gần giống “xài”, cầu mong của cải dư dả.
Ngoài ra, người miền Nam thường tránh thờ cúng một số loại trái cây có phát âm mang ý nghĩa không tốt như chuối (chúi nhủi, làm ăn không phất lên được), lê (lê lết, đổ bể, dễ thất bại), cam, quýt (quýt làm cam chịu)…
Cách trang trí mâm ngũ quả miền Nam thông dụng nhất là đặt đu đủ, dừa, xoài lên mâm trước do có kích thước lớn và nặng, sau đó mới bày các loại quả còn lại lên.
Cách Chưng Mâm Ngũ Quả Đẹp, Mang Lại May Mắn
Dưới đây là một số gợi ý về cách chưng mâm ngũ quả đẹp mắt, mang ý nghĩa tốt lành:
Cách 1
Nguyên liệu: Quýt, xoài, thanh long, vú sữa, phật thủ, táo, lê, ớt, quất.
Cách thực hiện:
- Đặt quýt vào lòng đĩa.
- Xếp xen kẽ xoài và quýt xung quanh thành đĩa.
- Đặt thanh long ở giữa (phía trên quýt), xung quanh là vú sữa, phật thủ, táo, lê để giữ thanh long đứng vững.
- Trang trí ớt vào giữa xoài và quýt, quất vào những khoảng trống sao cho đẹp mắt.
Cách chưng mâm ngũ quả đơn giản, đẹp mắt.
Thành phẩm mâm ngũ quả được chưng theo cách 1.
Cách 2
Nguyên liệu: Dưa hấu, quýt, phật thủ, lê, xoài, táo, vú sữa, ớt, quất.
Cách thực hiện:
- Đặt dưa hấu vào giữa đĩa, xếp đầy quýt ở thành đĩa.
- Đặt phật thủ và lê bên cạnh dưa hấu để giữ vững, phía trước và sau là xoài và quýt.
- Đặt táo và vú sữa ở phía trên mặt dưa hấu.
- Trang trí ớt xung quanh đĩa giữa những quả quýt và quất ở khoảng trống.
Cách chưng mâm ngũ quả với dưa hấu độc đáo.
Thành phẩm mâm ngũ quả được chưng theo cách 2.
Cách 3
Nguyên liệu: Chuối, xoài, vú sữa, táo, quýt, thanh long, phật thủ, lê, mãng cầu, ớt, quất.
Cách thực hiện:
- Đặt nải chuối vào giữa đĩa.
- Xếp xoài, vú sữa và táo đối xứng hai bên phía dưới nải chuối.
- Đặt 2 quả quýt xếp chồng lên nhau bên cạnh nải chuối.
- Đặt thanh long lên giữa nải chuối, xung quanh là xoài, phật thủ, lê và quýt phía dưới để giữ vững.
- Đặt mãng cầu phía sau, trang trí ớt và quất xung quanh thành đĩa.
Cách chưng mâm ngũ quả truyền thống với nải chuối.
Thành phẩm mâm ngũ quả được chưng theo cách 3.
Những Lưu Ý Quan Trọng Khi Bày Mâm Ngũ Quả Ngày Tết
- Hiểu đúng ý nghĩa mâm ngũ quả: Mâm ngũ quả mang ý nghĩa theo thuyết Ngũ hành, vì vậy cần chọn các loại trái cây có ý nghĩa tốt lành và đủ 5 màu sắc.
- Không rửa quả trước khi bày: Việc rửa quả sẽ khiến quả nhanh bị héo úa. Thay vào đó, hãy dùng giấy ướt lau sạch vỏ quả và phết một lớp dầu ăn mỏng để tạo độ bóng.
Cách Chọn Các Loại Quả Bày Mâm Ngũ Quả
- Chọn quả mới chín tới: Quả chín tới sẽ có màu sắc tươi tắn và để được lâu hơn.
- Chọn quả chắc tay, không bị dập nát, trầy xước, còn cuống và lá.
- Không nên rửa quả trước khi bày.
Dù có sự khác biệt trong cách chọn quả và chưng mâm ngũ quả ở mỗi vùng miền, nhưng tất cả đều hướng đến mục đích chung là bày tỏ lòng thành kính với tổ tiên, cầu mong một năm mới an khang, hạnh phúc và đủ đầy. Chúc bạn và gia đình có một mâm ngũ quả đẹp mắt, ý nghĩa và một cái Tết trọn vẹn!