Đồng chí Lý Chính Thắng, tên thật là Nguyễn Đắc Huỳnh (1917-1946), là một nhà cách mạng kiên trung, người con ưu tú của quê hương Sơn Lễ, huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh. Cuộc đời ông là một bản anh hùng ca về lòng yêu nước, sự hy sinh vì độc lập tự do của dân tộc, và những đóng góp to lớn cho phong trào công nhân và sự nghiệp giải phóng miền Nam.
Thời niên thiếu, Nguyễn Đắc Huỳnh học tập tại trường Trung học tỉnh Thanh Hóa, sau đó ra Hà Nội học trường Tư thục Thăng Long. Bước ngoặt lớn đến khi ông vào Nam, tham gia hoạt động cách mạng và được đồng chí Hà Huy Giáp, Bí thư Đặc ủy miền Hậu Giang và Ủy viên Thường vụ Xứ ủy Nam Kỳ, giác ngộ lý tưởng. Từ đây, ông dấn thân vào con đường đấu tranh, tham gia công hội bí mật tại Sài Gòn – Gia Định.
Tháng 6 năm 1925, Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên ra đời, tạo động lực mạnh mẽ cho phong trào công nhân, nông dân và các tầng lớp yêu nước. Đầu năm 1929, Nguyễn Đắc Huỳnh gia nhập Hội tại Nam Kỳ. Đến tháng 8 năm 1929, các cán bộ lãnh đạo tiên tiến quyết định thành lập An Nam Cộng sản đảng, Nguyễn Đắc Huỳnh trở thành một thành viên tích cực, tiếp tục hoạt động sôi nổi trong phong trào công nhân.
Giữa lúc phong trào cách mạng diễn ra mạnh mẽ, Hội nghị lần thứ nhất của Ban Chấp hành Trung ương lâm thời Đảng Cộng sản Việt Nam diễn ra tại Hương Cảng (Trung Quốc) vào tháng 10 năm 1930. Hội nghị quyết định đổi tên Đảng thành Đảng Cộng sản Đông Dương. Nguyễn Đắc Huỳnh gia nhập Đảng và đổi tên thành Lý Chính Thắng, bắt đầu một giai đoạn mới trong sự nghiệp cách mạng của mình.
Sau khi gia nhập Đảng Cộng sản Đông Dương, Lý Chính Thắng tham gia Thành ủy kiêm thư ký công đoàn Sài Gòn – Gia Định. Ông tập trung gây dựng cơ sở Đảng ở khu vực Đa Kao, một vùng đất có vị trí chiến lược quan trọng. Vùng đất Đa Kao là đất Hộ (đất của hộ hoặc đất do hộ quản lí. Hộ là đơn vị hành chính tồn tại vào thời kì Sài Gòn và Chợ Lớn được sáp nhập lại thành vùng Sài Gòn – Chợ Lớn (thời kì Pháp thuộc ). Tên gọi Đa Kao trở nên phổ biến rộng rãi tại Sài Gòn từ năm 1950 trở về sau.
Mục Lục
Lý Chính Thắng và Tổng Khởi Nghĩa Tháng Tám
Đầu năm 1945, Chiến tranh thế giới thứ hai bước vào giai đoạn cuối, tình hình chính trị Đông Dương trở nên hết sức phức tạp. Nhật đảo chính Pháp vào ngày 9 tháng 3 năm 1945, dựng lên chính phủ Trần Trọng Kim.
Trước tình hình đó, Ban Thường vụ Trung ương Đảng ra chỉ thị “Nhật – Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta” vào ngày 12 tháng 3 năm 1945, phát động cao trào kháng Nhật cứu nước, tạo tiền đề cho tổng khởi nghĩa.
Đồng chí Hà Huy Giáp đã cử Lý Chính Thắng ra Bắc để tiếp thu chủ trương của Trung ương Đảng. Khi trở về Nam Bộ, Lý Chính Thắng mang theo Chỉ thị quan trọng này, cùng Xứ ủy Nam Kỳ tích cực chuẩn bị cho Tổng khởi nghĩa giành chính quyền. Trong giai đoạn này, ông giữ chức vụ Ủy viên Thành bộ Việt Minh Sài Gòn – Chợ Lớn, hoạt động bí mật và là sáng lập viên Tổng Công đoàn Nam Bộ, góp phần quan trọng vào việc tập hợp lực lượng và xây dựng phong trào quần chúng.
Thực hiện mệnh lệnh khởi nghĩa của Ủy ban kháng chiến toàn quốc và kế hoạch của Xứ ủy Nam Kỳ, đêm 24 tháng 8 năm 1945, quần chúng cách mạng ở Sài Gòn – Chợ Lớn và các tỉnh lân cận đã kéo về nội thành, sẵn sàng cho cuộc tổng khởi nghĩa.
Sáng ngày 25 tháng 8 năm 1945, hơn một triệu người dân Sài Gòn – Chợ Lớn và các tỉnh lân cận đã xuống đường, tạo nên một làn sóng cách mạng mạnh mẽ. Các khẩu hiệu “Việt Nam hoàn toàn độc lập!”, “Tất cả chính quyền về tay Việt Minh!”, “Mặt trận Việt Minh muôn năm!”, “Đảng Cộng sản Đông Dương muôn năm!”, “Độc lập hay là chết!” vang vọng khắp nơi. Cờ đỏ sao vàng tung bay trên các công sở, biểu tượng cho sự thắng lợi của cách mạng. Quần chúng chiếm giữ các cơ quan trọng yếu như Sở mật thám, Sở cảnh sát, nhà ga, bưu điện, nhà máy điện, đánh dấu sự thành công của cuộc giành chính quyền tại Sài Gòn.
Chiến Đấu và Hy Sinh Vì Tổ Quốc
Đêm 22 rạng sáng 23 tháng 9 năm 1945, thực dân Pháp, với sự giúp đỡ của quân Anh, đã đánh úp trụ sở Uỷ ban nhân dân Nam Bộ và cơ quan tự vệ thành phố Sài Gòn, mở đầu cuộc chiến tranh xâm lược lần thứ hai. Lý Chính Thắng tiếp tục tham gia kháng chiến, lãnh đạo cuộc chiến đấu ở Sài Gòn – Chợ Lớn và Nam Bộ.
Tháng 10 năm 1945, Lý Chính Thắng được giao trọng trách làm Tổng Thư kí Tổng Công đoàn Nam Bộ. Ông tham gia sáng lập và lãnh đạo báo “Cảm tử” của Tổng Công đoàn, một công cụ tuyên truyền quan trọng, giúp phổ biến đường lối, chính sách của Đảng đến nhân dân, xây dựng đoàn kết và vạch trần âm mưu của kẻ thù.
Tháng 11 năm 1945, ông lập trạm đón tiếp công nhân từ thành phố ra ở An Phú Đông, biến nơi đây thành một căn cứ kháng chiến vững chắc, góp phần vào cuộc chiến tranh nhân dân chống thực dân Pháp. Chiến khu An Phú Đông là trung tâm căn cứ kháng chiến, nằm ngay sát Sài Gòn. Nhờ lòng yêu nước nồng nàn, tinh thần cách mạng kiên cường, bất khuất, mưu trí, sáng tạo của người dân chiến khu, quyết bám đất, bám làng, thực hiện chiến tranh nhân dân, chiến tranh du kích đã biến vùng đất An Phú Đông trở thành căn cứ địa cách mạng vững chắc trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.
Sau khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, Lý Chính Thắng trúng cử đại biểu Quốc hội khóa đầu tiên khu vực Sài Gòn – Chợ Lớn vào ngày 6 tháng 1 năm 1946, thể hiện sự tín nhiệm của nhân dân đối với những đóng góp của ông.
Tháng 3 năm 1946, Lý Chính Thắng hoạt động trong ngành giao thông liên lạc tại vùng Sài Gòn bị giặc chiếm. Trong trận đánh chống trả cuộc tấn công của giặc Pháp vào An Phú Đông lần thứ hai, ông được cử làm chỉ huy trưởng mặt trận phía Đông. Quân ta đã chiến đấu anh dũng, đẩy lùi cuộc tấn công của địch, tiêu diệt nhiều tên địch. Tuy nhiên, Lý Chính Thắng bị thương nặng và bị bắt. Do vết thương quá nặng và bị tra tấn dã man, ông đã hy sinh tại bệnh viện Chợ Rẫy vào ngày 30 tháng 9 năm 1946.
Vinh Danh và Tưởng Nhớ
Sự hy sinh của Lý Chính Thắng là một mất mát lớn đối với cách mạng Việt Nam. Để ghi nhận những công lao to lớn của ông, đồng chí được Đại hội thi đua công đoàn lần thứ nhất tuyên dương là “Chiến sĩ lao động ngoại hạng”, được Chủ tịch Hồ Chí Minh truy tặng “Huân chương độc lập hạng Nhì” và Ủy ban kháng chiến hành chính Nam Bộ truy tặng “Huy hiệu kháng chiến”. Nhà nước cũng công nhận ông là liệt sỹ.
Để ghi nhớ công lao to lớn của Lý Chính Thắng, Đảng bộ và chính quyền thành phố Hồ Chí Minh đã lấy tên ông đặt cho một con đường tại quận 3. Ngày 09 tháng 9 năm 2013, UBND tỉnh Hà Tĩnh quyết định đổi tên trường THPT Lê Hữu Trác 2 (Sơn Hòa, Hương Sơn) thành trường THPT Lý Chính Thắng. Đây là sự ghi nhận và tôn vinh xứng đáng đối với người con ưu tú của quê hương Hà Tĩnh, đồng thời là nguồn động viên lớn lao cho các thế hệ học sinh noi gương, phấn đấu xây dựng đất nước.
Cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của Lý Chính Thắng là một tấm gương sáng cho các thế hệ người Việt Nam. Ông là biểu tượng của lòng yêu nước, tinh thần bất khuất, và sự hy sinh cao cả vì độc lập tự do của dân tộc. Tên tuổi của ông sẽ mãi mãi được khắc ghi trong lịch sử Việt Nam.