Trong xây dựng, lanh tô đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo kết cấu và thẩm mỹ của công trình. Bài viết này sẽ cung cấp thông tin chi tiết về lanh tô, từ định nghĩa, phân loại, cấu tạo đến cách bố trí và triển khai bản vẽ kỹ thuật.
Mục Lục
Lanh Tô Là Gì?
Lanh tô là một cấu kiện ngang, thường là dầm đỡ, được sử dụng để chịu tải trọng của tường xây phía trên các lỗ mở như cửa sổ, cửa ra vào, hoặc các khoảng trống khác trên tường. Chức năng chính của lanh tô là chuyển tải trọng từ phần tường phía trên xuống hai bên, đảm bảo sự ổn định và tránh sụt lún cho khu vực xung quanh lỗ mở. Vật liệu làm lanh tô có thể đa dạng như gạch, bê tông cốt thép, gạch cốt thép, gỗ, thép định hình, tùy thuộc vào yêu cầu kỹ thuật và thiết kế của công trình.
Video dưới đây minh họa các loại lanh tô thường thấy ở cửa sổ và cửa ra vào, đồng thời hướng dẫn cách thi công chúng:
Phân Loại Lanh Tô Phổ Biến
Hiện nay, có nhiều loại lanh tô khác nhau được sử dụng trong xây dựng. Dưới đây là 7 loại lanh tô phổ biến nhất:
- Lanh tô gạch
- Lanh tô gạch cốt thép
- Lanh tô cuốn (gạch)
- Lanh tô gỗ
- Lanh tô đá
- Lanh tô thép mạ kẽm
- Lanh tô bê tông cốt thép
1. Lanh Tô Gạch
Lanh tô gạch là loại lanh tô ít được sử dụng nhất hiện nay. Nó phụ thuộc nhiều vào cách sắp xếp gạch và thường chỉ được ứng dụng trong các công trình xây dựng thời kỳ đầu, khi kỹ thuật xây dựng còn đơn giản.
2. Lanh Tô Gạch Cốt Thép
Lanh tô gạch cốt thép với vữa xi măng và thép tròn
Lanh tô gạch cốt thép sử dụng vữa xi măng cát mác 50. Cấu tạo bao gồm lớp vữa xi măng M50 dày 2-3cm phủ trên cốp pha, bên trong đặt thép tròn (d=6mm) hoặc thép bản (20 x 1mm). Cứ nửa viên gạch sẽ đặt một cốt thép, hai đầu cốt thép uốn cong và đặt sâu vào tường khoảng 1-1.5 lần chiều dài viên gạch. Bên trên, sử dụng vữa xi măng xây từ 5-7 hàng gạch, đảm bảo độ cao không nhỏ hơn ¼ chiều rộng lỗ tường.
Loại lanh tô này phù hợp với các lỗ cửa có chiều rộng (R) nhỏ hơn 2m và không chịu tác động của lực chấn động lớn, do khả năng chịu lực hạn chế. Với tải trọng lớn hơn hoặc R > 2m, cần tính toán và tuân theo quy phạm kết cấu để lựa chọn cốt thép phù hợp.
3. Lanh Tô Cuốn
Lanh tô cuốn có hai loại chính: lanh tô gạch cuốn thẳng và lanh tô cuốn vành lược.
a. Lanh Tô Cuốn Thẳng
Lanh tô cuốn thẳng được xây bằng gạch nghiêng, với viên gạch ở trung tâm xây thẳng đứng (viên khóa hình cánh quạt), các viên còn lại ở hai bên xây nghiêng. Để đảm bảo tính thẩm mỹ và kỹ thuật, nên sử dụng gạch đã được chặt xiên để xây ở hai đầu, giúp mạch vữa song song.
Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, gạch không chặt xiên vẫn được sử dụng, dẫn đến mạch vữa trên rộng dưới hẹp (mạch vữa rộng nhất không quá 20mm, nhỏ nhất không dưới 7mm). Khi xây ở chính giữa, có thể nâng cao lên 1/50 chiều rộng lỗ tường để sau khi xây xong, lanh tô tự võng sẽ gần như nằm ngang.
Độ cao của cuốn thẳng thường là 1 hoặc 1.5 viên gạch, phù hợp cho các lỗ cửa có độ rộng đến 1.25m.
b. Lanh Tô Cuốn Vành Lược
Lanh tô gạch cuốn vành lược với hình cung tròn
Hình cung của lanh tô cuốn vành lược là một đoạn cung tròn, với bán kính nhỏ nhất bằng ½ chiều rộng lỗ cửa (cuốn ½ tròn) và bán kính lớn nhất là vô hạn (cuốn thẳng). Độ cao của cuốn bằng 1/12 – 1/2L (thường là 1/8L, trong đó L là chiều rộng lỗ cửa), bán kính bằng chiều rộng lỗ cửa.
Để tạo độ cong lớn, nên sử dụng gạch xiên. Khi độ cong nhỏ, có thể dùng gạch phổ thông với mạch vữa điều chỉnh (rộng hẹp trong khoảng 7-20mm).
Lanh tô cuốn vành lược thích hợp cho lỗ cửa rộng 1.5-1.8m. Nếu dùng vữa mác cao, chiều cao cuốn có thể đạt từ 0.5-2 viên gạch.
4. Lanh Tô Gỗ
Lanh tô gỗ tự nhiên trong kiến trúc truyền thống
Trong quá khứ, khi công nghệ xây dựng chưa phát triển, lanh tô gỗ được sử dụng rộng rãi. Ngày nay, chúng ta thường thấy loại lanh tô này ở vùng núi, nơi có nguồn gỗ tự nhiên dồi dào. Gỗ được sử dụng để xây dựng nhà cửa, mang lại hiệu quả kinh tế cao.
Ngoài ra, lanh tô gỗ cũng xuất hiện ở các khu resort với các bungalow xây bằng đất nung, đất sét, tạo cảm giác gần gũi với thiên nhiên. Tuy nhiên, lanh tô gỗ có khả năng chịu lực kém hơn so với thép, đá hoặc bê tông cốt thép.
5. Lanh Tô Đá
Lanh tô đá tự nhiên với kết cấu vững chắc
Lanh tô đá phổ biến ở các vùng khí hậu lạnh, đặc biệt là những nơi có nhiều đá. Độ dày của lanh tô là yếu tố quan trọng nhất, thường khoảng 10cm cho mỗi mét nhịp, với giá trị tối thiểu là 15cm. Lanh tô đá có thể được sử dụng cho các nhịp lên đến 2 mét. Tuy nhiên, do bản chất chịu kéo yếu của đá, các vết nứt có thể hình thành trong kết cấu chịu tải trọng, đòi hỏi sự thận trọng trong thiết kế và thi công.
6. Lanh Tô Thép Mạ Kẽm
Lanh tô thép mạ kẽm được sử dụng khi tường xây có tải trọng nặng và độ rộng cửa lớn. Cấu tạo bao gồm các đoạn kênh hoặc dầm thép cuộn, có thể sử dụng đơn lẻ hoặc kết hợp tùy theo yêu cầu.
Khi sử dụng đơn lẻ, dầm thép có thể được nhúng vào bê tông hoặc ốp bằng đá để đảm bảo chiều rộng tương đương với chiều rộng của tường. Khi sử dụng nhiều hơn một đơn vị, chúng được giữ cố định bằng bộ tách ống.
7. Lanh Tô Bê Tông Cốt Thép
Lanh tô bê tông cốt thép có hai loại chính: đổ tại chỗ và đúc sẵn.
a. Lanh Tô Bê Tông Cốt Thép Đổ Tại Chỗ
Chiều rộng của lanh tô bê tông cốt thép đổ tại chỗ bằng chiều dày tường gạch. Chiều cao và số lượng cốt thép được xác định thông qua tính toán kỹ thuật.
Với tường dày từ 1.5 viên gạch trở lên, lanh tô có thể được thiết kế hình chữ L để tận dụng phần lộ ra làm gối tựa đỡ phần tường gạch phía ngoài, tạo cảm giác mặt đứng bớt dày hơn.
Trong trường hợp đổ sàn tại chỗ, nếu độ cao của lanh tô và sàn xấp xỉ nhau, nên kết hợp lanh tô và sàn thành một khối, hoặc kết hợp với ô văng để giảm bớt khối lượng thi công.
Nếu các lỗ cửa sổ có độ cao bằng nhau và nằm gần nhau, có thể liên kết các lanh tô đơn lại với nhau để tạo thành hệ giằng tường, tăng cường độ ổn định và độ vững chắc cho ngôi nhà, tránh nứt gãy do lún không đều.
Loại lanh tô này thường được sử dụng để xây lanh tô thang máy, đổ cùng lúc với hệ khung hố thang.
Video dưới đây mô tả quá trình đổ lanh tô bê tông cốt thép tại chỗ:
b. Lanh Tô Bê Tông Cốt Thép Đúc Sẵn
Lanh tô bê tông cốt thép đúc sẵn có kích thước là bội số của kích thước ½ viên gạch, với chiều cao dày khoảng 1-3 hàng gạch và chiều rộng từ ½ gạch, 1 gạch hoặc 1.5 gạch. Lanh tô đúc sẵn giúp rút ngắn thời gian thi công và được sử dụng phổ biến trong xây dựng.
Cách Triển Khai Bản Vẽ Kỹ Thuật Lanh Tô
Để hiểu rõ hơn về cách triển khai bản vẽ kỹ thuật lanh tô, bạn có thể tham khảo video sau:
Cách Bố Trí Lanh Tô Cửa Cuốn Mặt Tiền
Nếu bạn quan tâm đến cách bố trí lanh tô cho cửa cuốn mặt tiền, video dưới đây sẽ cung cấp hướng dẫn chi tiết:
Tổng Kết
Hy vọng bài viết này đã cung cấp đầy đủ thông tin về lanh tô, bao gồm định nghĩa, phân loại, cấu tạo, ứng dụng và cách triển khai bản vẽ kỹ thuật. Nếu bạn có bất kỳ câu hỏi nào, đừng ngần ngại để lại bình luận bên dưới.