Khí chất là một phần không thể thiếu của mỗi người, tạo nên sự độc đáo trong cách chúng ta phản ứng và tương tác với thế giới. Từ xa xưa, con người đã nhận ra những khác biệt tinh tế trong khí chất giữa các cá nhân. Vậy khí chất là gì và nó ảnh hưởng đến chúng ta như thế nào? Bài viết này sẽ giải đáp những thắc mắc đó.
Mỗi người có một khí chất riêng biệt, thể hiện qua nhiều yếu tố như tính cách, hành vi và cách ứng xử. Một số người nhanh nhẹn, hoạt bát và dễ thích nghi, trong khi những người khác lại chậm rãi, kín đáo và dè dặt. Có người luôn điềm tĩnh, ung dung, nhưng cũng có người lúc nào cũng vội vã, tất bật.
Khí chất, hay còn gọi là “tính khí”, là đặc điểm chung nhất của mỗi cá nhân, là đặc điểm cơ bản của hệ thần kinh, tạo nên những biểu hiện đặc trưng trong toàn bộ hoạt động của mỗi người. Khí chất là một thuộc tính phức hợp của cá nhân, biểu hiện qua cường độ, tốc độ và nhịp độ của các hoạt động tâm lý, thể hiện sắc thái trong hành vi, cử chỉ và cách nói năng.
Khí chất của mỗi người là bẩm sinh và được thừa hưởng. Nó không thể sửa đổi hoàn toàn vì nguồn gốc di truyền và ít bị ảnh hưởng bởi môi trường. Mỗi người có bộ não riêng biệt với vỏ não liên kết và điều chỉnh hoạt động bên trong và bên ngoài cơ thể, điều chỉnh các mối liên hệ của cơ thể với môi trường xung quanh. Hoạt động của vỏ não ở những người khác nhau có những đặc điểm riêng, tạo nên tính khí riêng biệt.
Khí chất là một thuộc tính tâm lý phức hợp của cá nhân, mang tính ổn định và độc đáo. Nó quy định sắc thái diễn biến tâm lý trong hoạt động của con người. Trong các đặc điểm tâm lý để phân biệt người này với người khác, khí chất có tầm quan trọng hàng đầu.
Khí chất không định trước tính cách, mà chỉ liên hệ chặt chẽ với nó. Các nét tính cách khi thể hiện ra bên ngoài dưới hình thức các hành vi xã hội thường mang sắc thái của một khí chất cụ thể.
Một người đang suy tư
Các Loại Khí Chất và Đặc Điểm
Dựa trên bốn dạng hoạt động của hệ thần kinh, khí chất được chia thành bốn loại cụ thể:
- Khí chất nóng nảy (khí chất mạnh)
- Khí chất linh hoạt (nhiệt tình)
- Khí chất bình thản (trầm tĩnh)
- Khí chất ưu tư (khí chất yếu)
Mỗi người đều có sự pha trộn của bốn loại khí chất này, nhưng một khí chất thường nổi trội hơn và thể hiện rõ nét trong tính cách. Mỗi khí chất có cơ sở sinh lý và những biểu hiện riêng, cùng với những ưu điểm và nhược điểm riêng.
| Khí Chất | Khí chất nóng nảy (khí chất mạnh) | Khí chất linh hoạt (nhiệt tình) | Khí chất bình thản (trầm tĩnh) | Khí chất ưu tư (khí chất yếu) |
|---|---|---|---|---|
| Cơ sở sinh lý | Nhịp độ thần kinh nhanh, nhưng không cân bằng giữa ức chế và hưng phấn, tính nhạy cảm thấp, tính phản ứng cao, tính tích cực cao, tính phản ứng trội hơn hẳn tính tích cực, có tính cứng nhắc và tính hướng ngoại, nhịp độ phản ứng nhanh, tính dễ xúc cảm cao. | Phản ứng, nhịp độ thần kinh mạnh, mềm dẻo, tính cân bằng giữa ức chế và hưng phấn cao, linh hoạt. | Cường độ thần kinh hưng phấn và ức chế cân bằng nhưng ở mức độ tương đối (không mạnh như khí chất nóng nảy và năng động) và không linh hoạt. | Cường độ thần kinh yếu, cả hưng phấn và ức chế đều yếu và không linh hoạt. Nhưng ức chế vẫn trội hơn |
| Biểu hiện | Nói to, nói nhiều, nói mạnh, hành động mạnh mẽ, hay cáu gắt, hay biểu lộ cảm xúc ra ngoài, cởi mở, vồ vập, bạo dạn, chủ động, rất nhiệt tình với mọi người, tuy nhiên do hay nổi nóng nên cũng hay dễ làm mất lòng người khác. | Nhận thức mọi sự việc rất nhanh. Về vấn đề tình cảm thì yêu ghét rõ ràng, thường sống thiên về tình cảm, hay để tình cảm lấn át lý trí. Khả năng thích nghi với môi trường cao. Hoạt động cũng nhanh nhẹn, hoạt bát. | Hành vi chậm chạp, không bộc lộ cảm xúc ra bên ngoài, hơi khô khan. Là người khó gần, khó làm quen, cũng khó biết tâm trạng của họ. Mối quan hệ của họ rất hẹp vì họ không thích quan hệ rộng. Vì thế, khó thích nghi với môi trường sống. | Phản ứng thần kinh chậm, kín đáo, không chịu được shock, ít nói, tiếng nói thì nhẹ nhàng, yếu ớt. Hành động thiếu tính bạo dạn, rất rụt rè, nhút nhát. Nhận thức chậm, chắc, có năng khiếu riêng. Không thích đám đông, không thích ồn ào. Thiên về sống nội tâm, không thích quan hệ rộng. Rất chu đáo, ít làm mất lòng người khác. |
| Ưu điểm | Giao thiệp rộng, bộc trực, thẳng thắn. Thường là những người đi đầu trong các hoạt động chung. Đặc biệt có khả năng lôi cuốn người khác. | Là người rất lạc quan yêu đời, nhanh nhẹn, có tài ngoại giao, nhiều sáng kiến, có khả năng tổ chức. | Bản thân ngăn nắp, chu đáo, có trách nhiệm, sâu sắc, chính chắn, lịch sự, tế nhị, luôn bình tĩnh. Làm việc có nguyên tắc, kế hoạch, biết cân nhắc trước khi hành động, làm chủ được tình huống và vô cùng kiên định. | Có tính tự giác, ý thức cao, là người kiên trì, hoàn thành tốt nhiệm vụ trong điều kiện quen thuộc, làm việc rất cẩn thận, chu đáo, ít làm mất lòng người khác. |
| Nhược điểm | Hay vội vàng hấp tấp, nóng nảy, khó kìm chế, bảo thủ, hiếu thắng, không kiên trì; khi rơi vào hoàn cảnh khó khăn sẽ thường không tự chủ được bản thân. Nhưng lại là người không để bụng | Thiếu sâu sắc, thiếu kiên định, hấp tấp, làm việc tùy hứng, dễ nản, nhận thức nhanh nhưng hay quên, không làm được các việc thầm lặng, tỉ mỉ, thích ba hoa, dễ hình thành tình cảm nhưng cũng mau tan. | Hay do dự, không quyết đoán. Khó hình thành tình cảm. Khả năng tiếp thu cái mới lại rất chậm, khá nguyên tắc, cứng nhắc, đôi khi máy móc làm mất thời gian và dễ mất thời cơ không cần thiết. | Hay lo nghĩ, dễ bị tổn thương, hay chịu tác động của môi trường, không chịu được sức ép công việc. Dễ ốm đau khi điều kiện sống thay đổi. |
Phân Biệt Khí Chất và Tính Cách
Như đã giải thích ở trên, khí chất khác với tính cách.
Khí chất nổi bật của một người gần như là thuộc tính không thể thay đổi. Còn tính cách của một người thì khác, nó có thể thay đổi hoặc có thể rèn luyện bởi gia đình, xã hội và môi trường sống. Tính cách chịu ảnh hưởng rất lớn dưới sự tác động của môi trường sống bên ngoài.
Khí chất có thể được che đậy bằng tính cách (chẳng hạn một người khí chất yếu – ưu tư), nhưng được rèn luyện trong môi trường quân đội vẫn có một tính cách cứng rắn, mạnh mẽ. Tuy nhiên rồi cũng có lúc họ sẽ thể hiện bản chất – mặt yếu đuối của mình thôi, vì thực chất họ vẫn chỉ là người có khí chất ưu tư mà thôi.
Trên đây là giải đáp thắc mắc về vấn đề: Khí chất là gì. Hy vọng bài viết đã cung cấp thông tin hữu ích cho bạn.