Hợp tác xã (HTX) là một mô hình kinh tế tập thể được khuyến khích phát triển ở Việt Nam, bên cạnh các loại hình doanh nghiệp khác. Bản chất của HTX là sự hợp tác xã hội, mang lại lợi ích cho các thành viên, tạo việc làm cho người lao động, đặc biệt là nông dân, và góp phần ổn định xã hội.
Luật Hợp tác xã 2012, tại khoản 1 Điều 3, định nghĩa:
Hợp tác xã là tổ chức kinh tế tập thể, đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân, do ít nhất 07 thành viên tự nguyện thành lập và hợp tác tương trợ lẫn nhau trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nhằm đáp ứng nhu cầu chung của thành viên, trên cơ sở tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng và dân chủ trong quản lý hợp tác xã.
Liên minh Hợp tác xã có thể được thành lập từ việc liên kết giữa 4 HTX trở lên. Liên minh này có quyền thành lập các doanh nghiệp hoạt động theo Luật Doanh nghiệp.
Cá nhân, hộ gia đình, và pháp nhân đều có thể tham gia HTX. Đối với cá nhân, cần đáp ứng yêu cầu trên 18 tuổi và có đầy đủ năng lực hành vi dân sự. Luật Hợp tác xã không đưa ra các hạn chế về thành phần tham gia như Luật Doanh nghiệp.
Quy trình thành lập HTX tương tự như thành lập công ty, đòi hỏi đăng ký và nộp hồ sơ tại cơ quan có thẩm quyền, cụ thể là Phòng Tài chính – Kế hoạch UBND cấp huyện.
Những Lý Do Khiến Hợp Tác Xã Không Được Ưa Chuộng Tại Việt Nam
Mặc dù HTX có tư cách pháp nhân và được phép đăng ký kinh doanh nhiều ngành nghề, mô hình này vẫn ít phổ biến hơn so với hộ kinh doanh hoặc doanh nghiệp, đặc biệt là ở khu vực nông thôn. Dưới đây là một số nguyên nhân chính:
1. Yêu cầu về số lượng thành viên tối thiểu:
Luật Hợp tác xã 2012 quy định số lượng thành viên tối thiểu là 7. Điều này gây khó khăn cho việc thành lập, đặc biệt là đối với các tổ chức kinh tế vừa và nhỏ, do số lượng cá nhân hoặc tổ chức sẵn sàng góp vốn không nhiều. Ngoài ra, với số lượng thành viên trên 7, các mô hình khác như công ty cổ phần hoặc công ty TNHH hai thành viên trở lên có thể là lựa chọn phù hợp hơn.
Một điểm đáng lưu ý là khi đã thành lập HTX, việc chuyển đổi sang các mô hình kinh tế khác là không thể. Trong khi đó, doanh nghiệp có thể chuyển đổi loại hình nếu đáp ứng đủ điều kiện.
Hợp tác xã có phải là lựa chọn tốt
2. Quyền biểu quyết bình đẳng, không phụ thuộc vốn góp:
Khoản 3 Điều 7 Luật Hợp tác xã 2012 quy định các thành viên có quyền bình đẳng và biểu quyết ngang nhau, không phụ thuộc vào tỷ lệ vốn góp. Điều này khác biệt hoàn toàn so với công ty cổ phần, nơi quyền biểu quyết tỷ lệ thuận với số cổ phần sở hữu. Trong HTX, dù vốn góp có chênh lệch, các thành viên vẫn có quyền lợi ngang nhau. Điều này có thể không hấp dẫn đối với những người muốn có quyền quyết định lớn hơn dựa trên mức đầu tư của mình.
3. Cách thức phân phối lợi nhuận kém hấp dẫn:
Khoản 3 Điều 46 Luật Hợp tác xã quy định về nguyên tắc phân phối thu nhập sau khi đã trích lập các quỹ:
“3. Thu nhập còn lại sau khi đã trích lập các quỹ theo quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều này được phân phối cho thành viên, hợp tác xã thành viên theo nguyên tắc sau đây:
a) Chủ yếu theo mức độ sử dụng sản phẩm, dịch vụ của thành viên, hợp tác xã thành viên; theo công sức lao động đóng góp của thành viên đối với hợp tác xã tạo việc làm;
b) Phần còn lại được chia theo vốn góp;
c) Tỷ lệ và phương thức phân phối cụ thể do điều lệ hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã quy định;”
Như vậy, lợi nhuận được phân phối chủ yếu dựa trên mức độ sử dụng sản phẩm, dịch vụ hoặc công sức lao động đóng góp, thay vì tỷ lệ vốn góp. Mặc dù HTX có quy định về tỷ lệ và phương thức phân phối, cách thức này có thể không rõ ràng trong việc đánh giá mức độ sử dụng sản phẩm và công sức đóng góp. Hơn nữa, nhiều nhà đầu tư kỳ vọng lợi nhuận sẽ được chia theo tỷ lệ góp vốn.
4. Hạn chế về hình thức huy động vốn:
So với doanh nghiệp, HTX có ít lựa chọn hơn trong việc huy động vốn.
Khoản 1 Điều 43 Luật Hợp tác xã quy định vốn điều lệ chỉ có thể tăng khi đại hội thành viên quyết định tăng mức vốn góp tối thiểu, huy động thêm vốn từ thành viên hoặc kết nạp thành viên mới.
Trong khi đó, doanh nghiệp có thể huy động vốn thông qua phát hành cổ phiếu, trái phiếu, và các hình thức khác.
5. Quyền góp vốn, mua cổ phần bị hạn chế:
Đây là một hạn chế lớn đối với HTX. Điểm b khoản 1 Điều 20 Nghị định 193/2013/NĐ-CP quy định HTX không được góp vốn, mua cổ phần vào các ngành nghề không phải là ngành nghề kinh doanh chính của HTX.
Tổng mức đầu tư từ việc góp vốn, mua cổ phần, hoặc thành lập doanh nghiệp không được vượt quá 50% vốn điều lệ của HTX, theo báo cáo tài chính gần nhất.
Kết luận:
Nhiều yếu tố khiến cá nhân và tổ chức ưu tiên thành lập doanh nghiệp hơn là HTX. Nếu bạn có bất kỳ thắc mắc nào, vui lòng liên hệ tổng đài 1900.6192 để được hỗ trợ.