Hộp đen là một thuật ngữ quen thuộc mỗi khi tai nạn máy bay xảy ra. Nó đóng vai trò quan trọng trong việc tìm hiểu nguyên nhân và rút kinh nghiệm cho tương lai. Vậy thực chất, hộp đen là gì và có chức năng như thế nào?
Mục Lục
Hộp Đen Là Gì?
Tên gọi chính thức của “hộp đen” trong ngành hàng không là “máy ghi dữ liệu chuyến bay” (Flight Data Recorder). Đây là một thiết bị điện tử được thiết kế để ghi lại các dữ liệu liên quan đến chuyến bay, phục vụ cho công tác điều tra, nghiên cứu, đặc biệt là khi có sự cố xảy ra. Giá thành của một hộp đen khá cao, khoảng 10.000 – 15.000 USD mỗi chiếc.
Hiện nay, có hai loại thiết bị theo dõi máy bay được công nhận và sử dụng theo luật quốc tế:
-
Máy ghi dữ liệu chuyến bay (FDR): Thu thập thông tin từ các máy đo hệ thống, bao gồm vận tốc, độ cao, góc bay…
-
Máy ghi âm buồng lái (CVR): Ghi lại các cuộc hội thoại và trò chuyện của phi công hoặc nhân viên phụ trách trong buồng lái.
Thông thường, hai thiết bị này được đặt trong cùng một khối, giúp hộp đen có thể thực hiện cả hai chức năng trên cùng lúc.
Màu Sắc Thật Của Hộp Đen
Màu chủ đạo của hộp đen máy bay là vàng cam. Đây là màu sắc dễ nhận biết và gây chú ý, giúp phân biệt nó với các vật thể khác trong trường hợp tai nạn. Do đó, tên gọi “hộp đen” chỉ là một khái niệm quen thuộc, không liên quan đến màu sắc thực tế của thiết bị. Màu vàng cam giúp đội cứu hộ dễ dàng tìm kiếm hộp đen trong đống đổ nát sau tai nạn.
Ai Là “Cha Đẻ” Của Hộp Đen?
Người phát minh ra hộp đen là Tiến sĩ David Ronald de Mey Warren, một nhà khoa học người Úc. Ông làm việc tại Phòng Thí nghiệm Nghiên cứu Hàng không Melbourne, Australia. Ông từng là giảng viên môn Hóa học tại Đại học Sydney, Đại học Hoàng gia London, sau đó là Trưởng khoa Nghiên cứu hàng không thuộc Đại học Melbourne. Ông cũng là thành viên của nhiều viện nghiên cứu khoa học uy tín.
Một vụ tai nạn máy bay năm 1934, cướp đi sinh mạng của cha ông khi ông mới 9 tuổi, đã thôi thúc ông chế tạo một thiết bị ghi lại dữ liệu hành trình bay. Thiết bị này có thể hỗ trợ điều tra thông tin khi có sự cố, giảm nguy cơ tai nạn tái diễn. Năm 1956, sản phẩm chính thức ra mắt, nhưng phải 5 năm sau mới được công chúng chú ý và áp dụng rộng rãi. Ý tưởng về một thiết bị ghi lại dữ liệu sau mỗi chuyến bay đã trở thành hiện thực, góp phần nâng cao an toàn hàng không.
Thời Gian Lưu Trữ Dữ Liệu Của Hộp Đen
Mặc dù có khả năng chịu đựng tốt, hộp đen chỉ được lập trình để giữ lại bản ghi âm của hơn 2 tiếng đồng hồ gần nhất tính đến thời điểm cuối cùng nhận dữ liệu. Phần này bao gồm các đoạn nói chuyện và tạp âm xung quanh để phân tích tình hình. Trong khi đó, phần hộp đen ghi thông tin kỹ thuật chuyên môn có thể kéo dài đến 25 tiếng đồng hồ. Điều này cho phép các nhà điều tra có được cái nhìn toàn diện về những gì đã xảy ra trong buồng lái và các thông số kỹ thuật của máy bay trước khi xảy ra sự cố.
Thời Gian Tìm Kiếm Hộp Đen Sau Tai Nạn
Hộp đen có một phần cảm biến giúp phát tín hiệu thông báo vị trí khi nhận biết môi trường ngập nước. Tần suất phát tín hiệu là 1 lần/giây liên tục. Tuy nhiên, giới hạn hoạt động của pin dự trữ chỉ là 30 ngày, và độ sâu truyền thông tin cũng chỉ hơn 4km. Do đó, nhiều vụ máy bay rơi trước đây thậm chí mất từ 1-2 năm để tìm được hộp đen.
Cách Định Vị Hộp Đen
Hộp đen có hệ thống định vị âm thanh dưới nước (ULB). Hệ thống này chỉ hoạt động khi bị ngâm dưới nước và phát ra tiếng “ping”. Các tiếng “ping” sẽ phát ra trong 30 ngày cho đến khi nguồn điện cạn kiệt.
Khi máy bay rơi xuống biển, người ta sử dụng các hệ thống định vị thủy âm (sonar) lắp trên tàu ngầm, tàu cứu hộ hoặc các tàu khác để dò tìm. Các sonar có thể nghe tín hiệu “ping” của ULB ở khoảng cách từ 1 đến 22 km, tùy thuộc vào độ ồn của tín hiệu siêu âm và điều kiện thời tiết trên biển.
Những Loại Hộp Đen “Đặc Biệt”
Hải quân Mỹ đã sử dụng loại hộp đen tự bật khỏi máy bay từ năm 1993. Loại hộp đen này có thể tự nổi trên mặt nước khi thoát ra kịp thời hoặc tránh rủi ro hư hỏng vì va đập quá mạnh. Một loại hộp đen khác được trang bị thêm camera nhỏ đi kèm với microphone trong buồng lái, ghi lại hình ảnh khoang lái và một phần view bên ngoài cửa kính.
Tuy nhiên, cả hai phát minh này vẫn đang trải qua nhiều khâu kiểm duyệt trước khi được ứng dụng rộng rãi trên toàn cầu. Việc trang bị thêm các tính năng mới cho hộp đen, như khả năng tự tách rời khỏi máy bay và ghi hình ảnh, sẽ giúp quá trình điều tra tai nạn trở nên nhanh chóng và chính xác hơn.
Kết luận
Hộp đen là một thiết bị vô cùng quan trọng trong ngành hàng không, giúp giải mã những bí ẩn sau mỗi tai nạn máy bay. Dù tên gọi có phần “bí ẩn”, hộp đen lại là “nhân chứng” trung thực, cung cấp những dữ liệu quý giá để nâng cao an toàn bay và ngăn ngừa những thảm kịch tương tự xảy ra.