Foxconn, tập đoàn công nghệ Đài Loan, không chỉ nổi tiếng với thương vụ thâu tóm Sharp mà còn là “cha đẻ” của dòng chữ “Assembled in China” quen thuộc sau mỗi chiếc iPhone. Nhưng ít ai biết rằng, đằng sau những chiếc điện thoại thông minh bóng bẩy ấy là những câu chuyện về mồ hôi, nước mắt, thậm chí cả máu của hàng ngàn công nhân.
Foxconn Là Ai?
Bạn có bao giờ tự hỏi ai là người lắp ráp những chiếc iPhone, iPad hay iPod mà bạn đang sử dụng? Câu trả lời chính là Foxconn, một “ông lớn” trong ngành sản xuất điện tử thuộc sở hữu của tập đoàn Hon Hai Precision Industry Co., Ltd. Được thành lập vào năm 1974 bởi Terry Gou với số vốn ít ỏi 7.800 USD vay từ mẹ, Foxconn khởi đầu скромно với việc sản xuất núm điều khiển nhựa cho TV đen trắng.
Alt: Ông Terry Gou, nhà sáng lập tập đoàn Foxconn, người đàn ông giàu nhất Đài Loan.
Từ một xưởng sản xuất nhỏ bé, Foxconn vươn mình trở thành nhà sản xuất điện tử theo hợp đồng lớn nhất thế giới, với mạng lưới nhà máy và trung tâm R&D trải dài khắp toàn cầu, từ Nhật Bản, Mỹ, Cộng hòa Séc, Anh đến Trung Quốc, và trụ sở chính vẫn đặt tại Đài Loan. Hon Hai Precision Industry Co., Ltd vẫn đóng vai trò là “xương sống” của tập đoàn Foxconn. Foxconn nổi tiếng với kỹ thuật thiết kế độc quyền và dịch vụ chế tạo cơ khí, chuyên sản xuất linh kiện điện tử cho các thiết bị tiêu dùng như màn hình phẳng, máy chơi game console, linh kiện điện thoại, và bo mạch chủ.
Mặc dù có nhiều khách hàng lớn như Cisco, Dell, Nokia, Sony và Microsoft (Xbox), Foxconn được biết đến nhiều nhất qua mối quan hệ hợp tác chặt chẽ với Apple, góp phần không nhỏ vào thành công của các sản phẩm đình đám như iPhone, iPad và iPod. Tự nhận mình là “con rồng ẩn mình,” Foxconn sở hữu hơn 25.000 bằng sáng chế và là một trong những nhà xuất khẩu hàng đầu của Trung Quốc. Năm 2012, nhà máy sản xuất iPod ở Thâm Quyến của Foxconn có tới 30.000 công nhân.
Góc Khuất Đằng Sau Sự Phát Triển
Tuy nhiên, đằng sau ánh hào quang của sự phát triển vượt bậc là những góc khuất ít ai biết đến. Năm 2010, cái tên Foxconn trở nên “nổi tiếng” hơn bao giờ hết khi có tới 13 công nhân tại một nhà máy ở Trung Quốc tự tử. Sự kiện đau lòng này đã phơi bày thực trạng điều kiện làm việc khắc nghiệt tại các nhà máy ở Trung Quốc và làm dấy lên làn sóng phản đối mạnh mẽ từ dư luận.
Alt: Lưới bảo vệ được lắp đặt xung quanh khu ký túc xá tại nhà máy Foxconn ở Thâm Quyến sau hàng loạt vụ tự tử của công nhân.
Trước đó, vào năm 2007, một công nhân 19 tuổi đã treo cổ tự tử trong phòng tắm của công ty. Đến tháng 6/2009, một kỹ sư 25 tuổi nhảy từ tầng lầu sau khi làm mất một nguyên mẫu iPhone. Anh này cho biết mình đã bị đánh đập và phòng trọ bị lục soát bởi nhân viên Foxconn. Liên tiếp trong năm 2010, hàng loạt vụ tự tử xảy ra, với tổng cộng 14 công nhân tìm đến cái chết bằng cách nhảy lầu. Thậm chí, năm 2014, một công nhân 24 tuổi đã để lại một bài thơ chỉ trích cuộc sống đơn điệu và chế độ làm việc hà khắc trước khi tự tử.
Không chỉ có vậy, Foxconn còn vướng vào nhiều cáo buộc khác liên quan đến điều kiện làm việc tồi tệ. Năm 2010, một nhà máy ở Ấn Độ phải đóng cửa tạm thời do 250 công nhân bị ốm. Năm 2011, một vụ nổ tại nhà máy ở Thành Đô khiến hai công nhân thiệt mạng. Các công nhân còn phàn nàn về việc họ chỉ được nghỉ một lần duy nhất khi hết ca, phải làm việc 11 tiếng liên tục, 7 ngày một tuần, và làm thêm tới 80 giờ mỗi tháng, vượt xa quy định của chính phủ Trung Quốc.
Trước áp lực từ dư luận và truyền thông, Foxconn đã phải tăng lương, giảm giờ làm và thuê chuyên gia tư vấn làm việc ngay trong khu nhà xưởng. Công ty còn trang bị thêm lưới bảo vệ xung quanh khu vực sinh sống tại nhà máy ở Thâm Quyến để ngăn chặn các vụ tự tử.
Apple cũng đã cử các thanh tra độc lập đến từ Liên đoàn Lao động Mỹ để kiểm tra điều kiện làm việc tại các nhà máy của Foxconn và phát hiện ra nhiều vấn đề nghiêm trọng. Mặc dù vấp phải vô số chỉ trích, Foxconn vẫn được một số nhóm bảo vệ quyền lợi lao động Trung Quốc đánh giá là đối xử với nhân viên tốt hơn so với nhiều công ty khác, bởi công ty trả lương đúng hẹn và trả cả tiền làm thêm giờ.
Những Thay Đổi Để “Xoa Dịu” Dư Luận
Để giải quyết vấn đề chi phí nhân công, Foxconn đã di chuyển các khu vực sản xuất đến các vùng ven biển của Trung Quốc đại lục. Năm 2015, phóng viên của trang Recode đã được phép tham quan một nhà máy của Foxconn và nhận thấy những tấm lưới giăng kín xung quanh các tòa nhà, một biện pháp được thực hiện sau hàng loạt vụ tự tử năm 2010.
:no_upscale()/cdn.vox-cdn.com/uploads/chorus_asset/file/3451224/20150424_woo_foxconn_001.0.0.jpg)
Alt: Phóng viên trang Recode tham quan khu nhà xưởng của Foxconn và ghi nhận các biện pháp an toàn được áp dụng sau những sự cố đáng tiếc.
Foxconn cũng cung cấp hỗ trợ tâm lý cho công nhân thông qua các cố vấn viên trực 24/7. Theo đại diện của Foxconn, đường dây nóng nhận được khoảng 1.000 cuộc điện thoại mỗi ngày.
Sau nhiều nỗ lực, Foxconn đã giảm bớt được những tai tiếng về điều kiện làm việc. Tuy nhiên, những hình ảnh về công nhân ngủ gật hàng loạt trên dây chuyền sản xuất tại một nhà cung ứng khác của Apple, Pentagon, lại một lần nữa dấy lên lo ngại về điều kiện làm việc khắc nghiệt trong ngành công nghiệp điện tử.
Kết Luận
Mỗi chiếc iPhone bạn cầm trên tay không chỉ là một sản phẩm công nghệ tinh xảo mà còn là kết quả của mồ hôi, nước mắt, thậm chí cả máu của hàng ngàn công nhân đang làm việc cật lực mỗi ngày. Câu chuyện về Foxconn là một lời nhắc nhở về cái giá phải trả cho sự phát triển công nghệ và trách nhiệm của các tập đoàn lớn trong việc đảm bảo quyền lợi và điều kiện làm việc tốt cho người lao động.