Mỗi dịp cuối năm học, bên cạnh niềm vui của học sinh với những tấm giấy khen, là những trăn trở của phụ huynh và nhà trường về thực chất của việc khen thưởng. Cô giáo Phan Tuyết, một nhà báo quen thuộc, đã chia sẻ những quan điểm sâu sắc về vấn đề này.
Cuối năm học, nhiều phụ huynh băn khoăn khi nhìn giấy khen của con em mình (ở bậc tiểu học) vì mỗi trường lại có một kiểu khen khác nhau, gây khó khăn trong việc đánh giá đúng năng lực của con. Tình trạng khen thưởng tràn lan ở bậc tiểu học đang làm giảm giá trị thực của giấy khen.
Hiểu Sai Về Thông Tư 22?
Thông tư 22 của Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định rõ về việc khen thưởng học sinh tiểu học, chia thành hai nhóm chính:
- Học sinh hoàn thành xuất sắc: Đạt Hoàn thành tốt ở tất cả các môn học, năng lực và phẩm chất. Điểm kiểm tra định kỳ cuối năm của tất cả các môn phải từ 9 trở lên.
- Học sinh có thành tích vượt trội hoặc tiến bộ vượt bậc: Được giáo viên giới thiệu và tập thể lớp công nhận về ít nhất một môn học, năng lực hoặc phẩm chất.
Theo đó, nhóm học sinh xuất sắc phải đáp ứng các tiêu chí khắt khe về điểm số và đánh giá toàn diện. Do đó, số lượng học sinh đạt được danh hiệu này thường không nhiều.
Nhóm thứ hai được khen thưởng khi có sự vượt trội hoặc tiến bộ đáng kể ở một lĩnh vực cụ thể.
Giấy khen là động lực hay áp lực cho học sinh tiểu học?
Tuy nhiên, tình trạng “loạn khen” xuất phát từ việc nhiều trường học và giáo viên quá chú trọng vào thành tích, dẫn đến lạm dụng cụm từ “vượt trội” để khen thưởng một cách dễ dãi. Theo từ điển tiếng Việt, “vượt trội” có nghĩa là “trội hẳn lên, vượt hẳn lên mức bình thường”.
Nếu được khen “vượt trội” về môn Toán, học sinh đó phải thể hiện khả năng tư duy và giải quyết vấn đề toán học ở mức độ cao hơn so với các bạn cùng lớp. Tương tự, “vượt trội” về Thể dục đòi hỏi học sinh phải có năng khiếu đặc biệt về các hoạt động thể chất. “Vượt trội” về tiếng Việt cần thể hiện khả năng viết văn lưu loát và sáng tạo.
Vấn Nạn “Vượt Trội” Tràn Lan
Theo đúng tinh thần của Thông tư, một lớp học chỉ nên có một vài học sinh được khen “vượt trội”. Thế nhưng, nhiều trường tiểu học lại dựa vào điểm số cuối năm để xét khen thưởng, dẫn đến tình trạng học sinh được khen “vượt trội” về môn Toán dù còn mắc lỗi trong các bài tập cơ bản. Tương tự, có những em được khen “vượt trội” về tiếng Việt nhưng lại gặp khó khăn trong việc viết một đoạn văn hoàn chỉnh.
Việc xác định học sinh “vượt trội” về năng lực hoặc phẩm chất còn mơ hồ hơn. Nhiều giáo viên thừa nhận rằng việc khen thưởng về năng lực và phẩm chất mang tính chủ quan cao, dễ dẫn đến tình trạng khen thưởng không công bằng.
Thông tư quy định học sinh “vượt trội” ít nhất một năng lực, phẩm chất. Tuy nhiên, năng lực và phẩm chất của học sinh tiểu học lại có rất nhiều tiêu chí khác nhau, như tự phục vụ, tự quản, giao tiếp hợp tác, tự học và tự giải quyết vấn đề, chăm học, chăm làm, tích cực tham gia hoạt động giáo dục, tự tin, tự trọng, trung thực, kỷ luật, yêu gia đình, bạn bè…
Môi trường học tập tích cực giúp học sinh phát huy tối đa năng lực
Do hiểu sai về từ “vượt trội” và sự dễ dãi của giáo viên, nhiều trường học có tới 80-90% học sinh được khen “vượt trội”. Tình trạng này dẫn đến việc giấy khen mất giá trị, gây khó khăn cho các cơ quan, đoàn thể trong việc khen thưởng. Thậm chí, trên mạng xã hội còn xuất hiện những tờ giấy khen “vượt trội” ở 7 môn học khác nhau, cho thấy sự lạm dụng danh hiệu này.
Ai Chịu Trách Nhiệm Cho Tình Trạng Này?
Tình trạng “loạn khen” ở bậc tiểu học không phải do Thông tư 22. Lỗi lớn nhất thuộc về trường học, giáo viên và cả phụ huynh.
Trường học vẫn quá chú trọng vào thành tích, trong khi nhiều người vẫn giữ quan điểm rằng học sinh tiểu học cần được động viên, khuyến khích là chính. Không ít phụ huynh thích khoe giấy khen của con trên mạng xã hội, tạo áp lực cho cả con và nhà trường.
Vậy, ai sẽ là người giải quyết được vấn đề này, trả lại giá trị thực cho những tấm giấy khen?
Phan Tuyết