Điểm quan trọng hàng đầu khi chọn mua heo giống là đảm bảo sức khỏe tuyệt đối của heo tại trại cung cấp. Cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa bác sĩ thú y hoặc chuyên gia tư vấn của cả trại mua và trại bán. Bên mua cần nắm rõ và xác minh bằng tài liệu cụ thể các khía cạnh sau:
Cần lưu ý rằng thời gian cách ly heo nọc để quan sát và chọn lọc có thể ảnh hưởng bất lợi đến khả năng sinh sản. Hiện tượng này không xảy ra nếu các con nọc được nhốt chung trong nhóm trong thời gian này.
Chọn nọc giống phù hợp để kết hợp lai tạo với nái hiện có. Ví dụ: chọn nọc giống để sản xuất heo nuôi thịt, nọc chuyên sản xuất nái hậu bị, hoặc nọc để sản xuất đàn ông bà, đàn cha mẹ hay đàn F1… Nên mua heo nọc giống ở độ tuổi 5-6 tháng, ít nhất 2 tháng trước tuổi phối giống lần đầu.
Tính toán giá trị khai thác của nọc để đánh giá giá cả hoặc chi phí đầu tư. Thời gian khai thác càng dài thì nọc càng có giá trị cao. Xác định đúng thời điểm bắt đầu khai thác và loại thải quyết định thành công trong chăn nuôi heo nọc giống. Hiện nay, đã có phần mềm vi tính hỗ trợ tính toán thời điểm thích hợp để loại thải nọc giống.
Mỗi nguồn cung cấp có thể có sự khác biệt về mục tiêu nhân giống, phương pháp tính toán và số lượng động vật thí nghiệm. Người mua cần tìm hiểu kỹ để đảm bảo con nọc được mua sở hữu những đặc tính phù hợp với nhu cầu của thị trường địa phương.
Trong 30 năm qua, di truyền heo đã đạt được những tiến bộ lớn, tập trung vào các tính trạng: giảm tích lũy mỡ, tăng kích thước lứa đẻ và cải thiện chất lượng thịt.
Mục Lục
Các yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến năng suất sinh sản của heo nọc
Trọng lượng sơ sinh: Trọng lượng sơ sinh của heo con ảnh hưởng đáng kể đến trọng lượng tinh hoàn và số lượng tế bào Sertoli. Nghiên cứu cho thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa trọng lượng sơ sinh và năng suất sinh sản. Heo con sơ sinh có trọng lượng cao hơn có khả năng cho số lượng tinh trùng cao hơn, nồng độ tinh trùng đậm đặc hơn và dễ huấn luyện nhảy giá hơn.
Kích thước lứa đẻ: Kích thước lứa đẻ cũng đóng vai trò quan trọng. Nọc được chọn từ những lứa đẻ ít con hơn thường có tinh hoàn lớn hơn, có thể do lượng dinh dưỡng nhận được trong thời gian bú mẹ, thời điểm diễn ra hoạt động phân bào của tế bào Sertoli. Ngoài ra, heo đực trong lứa đẻ ít con thường dễ huấn luyện nhảy giá hơn.
Trọng lượng cai sữa: Trọng lượng cai sữa có tương quan cao (r=0.79) với khả năng sản xuất tinh trùng khi nọc trưởng thành. Trọng lượng cai sữa càng cao thì khả năng sản xuất tinh dịch càng tốt do trọng lượng tinh hoàn lớn.
Mùa: Heo sinh ra vào mùa xuân thường có tinh hoàn lớn hơn heo sinh ra vào mùa thu. Chọn heo nọc sinh vào mùa xuân có tiềm năng tốt hơn. Nghiên cứu cho thấy kích thước tinh hoàn lớn nhất ở những heo đạt tuổi trưởng thành trong những tháng mùa đông, nghĩa là chúng sinh ra vào cuối mùa xuân.
Đánh giá cấu trúc cơ thể và sức mạnh của chân
Khi mua heo nọc, cần chú ý đặc biệt đến cấu trúc và sức mạnh của xương và cơ chân. Chân cần phải to đều hai bên, cấu trúc xương và móng hoàn hảo, cơ chân, đùi, mông săn chắc và mạnh mẽ. Nọc phải có dáng đi uyển chuyển, linh hoạt nhưng oai vệ. Mức độ đòi hỏi này cao nhất đối với heo đực giống ông bà, bố mẹ và ít hơn đối với heo giống dòng cuối (nọc để sản xuất heo thương phẩm).
Hệ thống tính toán thông thường cho rằng một con nọc dòng cuối có khả năng sản xuất khoảng 15,000 heo con trong hệ thống thụ tinh nhân tạo truyền thống (thụ tinh trong âm đạo). Một con heo đực giống ông bà sẽ cung cấp đủ tinh để gieo cho khoảng 3000 heo nái sinh sản, tương đương khoảng 150,000 con heo thương mại. Nghiên cứu trên 44 trang trại nuôi heo nọc giống ở Bắc Mỹ cho thấy 81% các trang trại đánh giá các vấn đề về bàn chân và ống chân là lý do chính dẫn đến loại thải nọc giống. Què quặt là nguyên nhân gây ra hơn 9% tỷ lệ tử vong trong giai đoạn vỗ béo ở heo thương phẩm, ở nhiều nơi tỷ lệ này còn lên đến 34%.
May mắn là các nhà di truyền giống đã đạt được nhiều tính trạng di truyền tốt về các đặc điểm của chân và dáng đi. Ví dụ, chỉ trong vòng năm thế hệ chọn lọc với chỉ tiêu cải thiện cấu trúc chân trước, người ta đã chọn ra được dòng heo có sự cải thiện đáng kể về cấu trúc xương chân và dáng đi.
Đánh giá cấu tạo tinh hoàn và các phương pháp cải thiện
Điểm quan trọng tiếp theo, thường bị bỏ qua, là cấu tạo của tinh hoàn. Khi đánh giá cấu tạo và kích thước tinh hoàn, cần lưu ý xem nọc này là giống lai hay giống thuần chủng. Nọc giống lai có xu hướng có tinh hoàn lớn hơn so với nọc giống thuần ở cùng một trọng lượng, và tinh hoàn lớn hơn thì sẽ cho số lượng tinh trùng cao hơn. Tuy nhiên, quá trình chọn lọc lâu dài cho tính trạng ‘tốc độ tăng trưởng nạc’ đã có tác động tiêu cực đến tính trạng ‘tốc độ tăng trưởng tinh hoàn’ và làm tăng tuổi dậy thì của nọc.
Người ta đã nghiên cứu các phương pháp khác nhau để làm tăng kích thước tinh hoàn ở heo khi trưởng thành, chủ yếu bằng cách giảm lượng estrogen được tổng hợp trong cơ thể nọc trong quá trình phát triển. Ví dụ, có thể sử dụng các thuốc ức chế enzym aromatase, cho uống từ 1 tuần tuổi. Phương pháp này giúp tạo ra heo nọc có tinh hoàn lớn hơn và nhiều tế bào Sertoli hơn khi nọc đạt bảy tháng tuổi. Giảm hay làm chậm trễ quá trình tổng hợp estrogen nội sinh trong cơ thể sẽ trì hoãn tuổi dậy thì của nọc và gián tiếp cho phép các tế bào Sertoli tiếp tục phát triển, làm cho tinh hoàn có kích thước lớn hơn. Phương pháp này sau đó được cải thiện hơn nữa với thời gian điều trị giảm (chỉ đến 12 tuần tuổi). Kết quả thí nghiệm cho thấy khi nọc được 10 tháng tuổi, nọc được dùng thuốc có tinh hoàn lớn hơn nhóm đối chứng đến 25%. Đặc tính tiến thẳng (VSL) của tinh trùng đo bằng hệ thống CASA cũng được cải thiện đáng kể trên heo được dùng thuốc.
Thỏa thuận mua bán và các điều khoản quan trọng
Trước khi chính thức mua heo, các điều khoản thỏa thuận cần được thiết lập bằng văn bản giữa bên bán và bên mua. Ngoài các điều khoản về giá cả và thanh toán, hợp đồng cũng cần ghi rõ những vấn đề như giống, đặc tính di truyền, các giao hàng, đảm bảo các chứng nhận sức khỏe của con nọc là thật, thời gian bảo hành,…
Kết luận
Việc lựa chọn heo nọc giống đóng vai trò then chốt trong thành công của hoạt động chăn nuôi. Bằng cách xem xét cẩn thận các yếu tố về sức khỏe, di truyền, cấu trúc cơ thể và tinh hoàn, người chăn nuôi có thể đưa ra quyết định sáng suốt, góp phần nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế. Hãy đảm bảo mọi thỏa thuận mua bán đều được ghi rõ ràng trong hợp đồng để bảo vệ quyền lợi của cả hai bên.