Hát bè là một kỹ thuật thanh nhạc phổ biến, nhưng không phải ai cũng hiểu rõ bản chất của nó. Bài viết này sẽ giải thích chi tiết về hát bè, các kỹ thuật liên quan và cách áp dụng chúng để nâng cao trình độ thanh nhạc của bạn.
Mục Lục
1. Khái Niệm Hát Bè: Số Lượng Người Tham Gia
Để hiểu rõ hát bè là gì, trước tiên cần làm rõ khái niệm “bè”. Trong âm nhạc, bè là sự hòa quyện của nhiều nốt nhạc, vang lên đồng thời, tạo nên hiệu ứng âm thanh phong phú và đặc sắc. Nói cách khác, bè là những âm thanh hòa hợp, tạo nên một chỉnh thể hài hòa khi kết hợp cùng nhau.
Thông thường, trong hát bè sẽ có bè chính (melody chính) và bè phụ (harmony). Khi các bè cùng cất lên, tiết tấu có thể tương đồng hoặc khác biệt. Mỗi bè có sự độc lập nhất định, nhưng vẫn cần sự hòa quyện để bè phụ hỗ trợ bè chính, tạo ra âm thanh đầy đặn và đa sắc màu. Thông thường, một tác phẩm có thể được chia thành 2, 3 hoặc 6 bè, thậm chí 8 bè, mặc dù trường hợp này ít phổ biến hơn.
Vậy, hát bè là gì?
Hát bè là một hình thức hợp ca hoặc đồng ca, đòi hỏi từ hai người trở lên cùng tham gia. Mỗi người sẽ hát một tông giọng khác nhau, có thể là trầm, bổng hoặc trung bình, nhưng các nốt nhạc phải nằm trong cùng một hợp âm và có giá trị thời gian tương đương.
Người hát bè là người hát phụ họa cho ca sĩ chính, thể hiện những bè hát với cao độ đặc biệt (quá cao hoặc quá thấp) hoặc đơn giản là hát những đoạn lời song song để làm tăng thêm vẻ đẹp cho giai điệu chính. Một ca khúc có sử dụng bè thường có những đoạn mà từ hai giọng ca trở lên – với cao độ khác nhau – cùng hòa quyện, tạo nên những sắc thái hòa âm, giai điệu và thậm chí cả tiết tấu đẹp đẽ và độc đáo.
Hợp xướng được xem là đỉnh cao của nghệ thuật hát bè. Đây là một loại hình thanh nhạc phức tạp, bao gồm nhiều bè, mỗi bè do một loại giọng trình diễn. Hợp xướng thường quy tụ một số lượng lớn người biểu diễn.
2. Kỹ Thuật Hát Bè Trong Thanh Nhạc: Hướng Dẫn Chi Tiết
Thông thường, phần bè sẽ được các nhạc sĩ hòa âm, dàn dựng và nghiên cứu cẩn thận, tương tự như việc phối khí cho một nhạc cụ độc lập. Nhạc sĩ cần phải nghiên cứu kỹ cấu trúc bài hát, xác định đoạn nào cần bè, giai điệu bè nên được xây dựng như thế nào để phù hợp với hòa âm, dễ nghe và nằm trong tầm với của giọng hát.
Trong một số trường hợp, bè có thể hát một nốt nằm ngoài hòa âm chính, chẳng hạn như nốt 7, 7+, 9, 13,… để kết hợp với phần đệm, tạo ra những hòa âm độc đáo, làm nổi bật bài hát. Tuy nhiên, kỹ thuật này thường dành cho những người có chuyên môn sâu.
Những người có khả năng cảm âm tốt có thể dễ dàng nhận ra giai điệu của bè khi nghe bè chính và hòa âm. Tuy nhiên, với những người mới bắt đầu, cần xác định giai điệu chính của bài hát và hòa âm. Sau đó, thử các nốt hoặc quãng 3 hoặc quãng 5, lấy nốt giai điệu chính làm gốc, và thử chơi trên đàn để kiểm tra xem giai điệu đó có hợp tai và nằm trong tầm giọng hát hay không.
Cần thiết kế giai điệu bè sao cho bám sát giai điệu chính. Đôi khi, giai điệu chính đi lên trong khi giai điệu bè lại đi xuống để phù hợp với giọng hát. Nếu không vừa giọng, có thể thay thế bằng các nốt khác nằm trong hòa âm. Thực tế, chất lượng của bè phụ thuộc rất nhiều vào khả năng hòa âm. Tuy nhiên, với người mới tập, chỉ cần đảm bảo vừa giọng và hát không bị “ngang” với hợp âm là đủ. Sau khi đã viết được giai điệu của bè, bước tiếp theo là tập bè cho người hát. Cần tập riêng từng bè cho người hát, đảm bảo hát thật nhuần nhuyễn, sau đó mới kết hợp bè phụ với bè chính để tạo sự hòa quyện.
3. Phân Loại Kỹ Thuật Hát Bè
Kỹ thuật hát bè được phân loại thành các dạng chính sau: bè quãng 8, bè quãng 5, bè quãng 3 và bè tùy biến.
-
Bè quãng 8: Đây là kỹ thuật hát bè dễ nhất, thường được sử dụng trong song ca nam – nữ. Bè quãng 8 có thể hát cao hơn hoặc thấp hơn giọng hát chính một quãng 8.
-
Bè quãng 5 và bè quãng 3: Với kỹ thuật hát bè quãng 3, giọng bè luôn cao hơn giọng chính một quãng 3, và tương tự với bè quãng 5. Cách này cũng có thể áp dụng với các kỹ thuật hát bè thấp hơn. Tuy nhiên, do bè phải tuân theo hợp âm, nên trong một số trường hợp, không thể luôn luôn giữ bè cao hơn/thấp hơn một quãng 3 hay quãng 5 được.
-
Bè tùy ý: Đây là kiểu bè theo một giai điệu biệt lập. Ví dụ: | C C | D C | B |. Cách này rất phong phú và đa dạng, tùy thuộc vào khả năng của mỗi người. Nó đòi hỏi người hát phải có khả năng xác định quãng trong hợp âm tốt và tai nghe hợp âm tốt.
4. Các Kiểu Hát Bè Phổ Biến
Trong nghệ thuật hát bè, có một số kiểu hát bè phổ biến sau:
- Hát bè “hòa âm”: Hai người hát cùng lúc, một người hát giọng trầm, một người hát giọng bổng, tạo nên sự hòa quyện về âm sắc.
- Hát bè “phức điệu” (hay còn gọi là hát đuổi): Một người hát trước, người còn lại hát theo sau, tạo hiệu ứng đuổi nhau giữa các giai điệu.
Trong thanh nhạc, có các loại giọng hát cơ bản như sau: giọng nữ cao, trung, trầm; giọng nam cao, trung trầm.
Dựa vào những loại giọng hát này, người ta có thể tạo ra các hình thức hát 2 bè, 3 bè hoặc 4 bè,… và xây dựng thành các dàn hợp xướng:
- Hợp xướng giọng nữ
- Hợp xướng giọng nam
- Hợp xướng nam và nữ (hỗn hợp)
- Hợp xướng thiếu nhi
Phổ biến nhất là dàn hợp xướng hỗn hợp (với giọng nam và nữ), thường bao gồm giọng soprano, alto, tenor và bass.
Bài viết này đã cung cấp những thông tin cơ bản về nghệ thuật hát bè, giúp bạn hiểu rõ hơn về khái niệm hát bè và các kỹ thuật hát bè trong thanh nhạc. Hy vọng những kiến thức này sẽ hữu ích cho bạn trên con đường chinh phục nghệ thuật thanh nhạc.