Nước Rửa Tay Khô: Bí Quyết Chọn Mua và Sử Dụng Hiệu Quả Để Bảo Vệ Sức Khỏe

Trong cuộc sống hiện đại, nước rửa tay khô diệt khuẩn đã trở thành một vật dụng không thể thiếu, đặc biệt là khi dịch bệnh bùng phát. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ về sản phẩm này và cách lựa chọn sản phẩm chất lượng, an toàn. Bài viết này sẽ cung cấp cho bạn những kiến thức cần thiết để sử dụng nước rửa tay khô một cách hiệu quả nhất.

Hiện nay, trên thị trường có rất nhiều loại nước rửa tay khô với chất lượng khác nhau, thậm chí có những sản phẩm không đạt tiêu chuẩn, gây nguy hiểm cho người sử dụng. Bên cạnh đó, nhiều người còn tự chế nước rửa tay khô tại nhà theo các công thức không được kiểm chứng, tiềm ẩn nhiều rủi ro cho sức khỏe.

Vì Sao Bạn Cần Tìm Hiểu Về Nước Rửa Tay Khô?

Việc trang bị kiến thức về nước rửa tay khô là vô cùng quan trọng vì những lý do sau:

  • Đảm bảo an toàn: Nhiều sản phẩm kém chất lượng không có khả năng diệt khuẩn hiệu quả, khiến bạn dễ mắc bệnh hơn.
  • Tránh rủi ro từ việc tự chế: Các công thức tự chế nước rửa tay khô không đạt tiêu chuẩn y tế có thể gây hại cho da và sức khỏe.
  • Lựa chọn sản phẩm phù hợp: Hiểu rõ về thành phần, nồng độ cồn, dạng sản phẩm giúp bạn chọn được loại nước rửa tay khô an toàn và hiệu quả nhất cho bản thân và gia đình.

Bài viết này sẽ cung cấp kiến thức chuẩn y khoa để bạn có thể phân biệt và lựa chọn sản phẩm nước hoặc gel rửa tay khô phù hợp và an toàn. Nếu bạn muốn tự làm nước rửa tay khô tại nhà, bài viết này cũng giúp bạn hiểu được tiêu chuẩn của một sản phẩm nước rửa tay diệt khuẩn chuẩn y khoa là như thế nào, và một số công thức tự làm nước rửa tay diệt khuẩn thiên nhiên an toàn và miễn phí.

Nước Rửa Tay Khô Tiếng Anh Là Gì?

Trong tiếng Anh, nước rửa tay khô được gọi là hand sanitizer. Gel rửa tay khô là hand sanitizer gel, còn bình xịt phun sương là sanitizer spray.

Dung dịch sát khuẩn tay nhanh, hay còn gọi là nước/gel rửa tay diệt khuẩn, kháng khuẩn, được sử dụng để tiêu diệt vi khuẩn, virus gây bệnh khi không có sẵn xà phòng và nước. Có hai loại chính: loại chứa cồn và loại chứa các chất diệt khuẩn khác.

Theo định nghĩa của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), nước rửa tay diệt khuẩn là dung dịch (lỏng, gel hoặc bọt) chứa cồn, được dùng để bôi lên tay nhằm vô hiệu hóa hoặc ức chế sự phát triển của vi sinh vật. Sản phẩm này có thể chứa một hoặc nhiều loại cồn, các hoạt chất khác, tá dược và chất dưỡng ẩm.

Cồn Tự Nhiên (Cồn Thực Phẩm) Là Gì?

Cồn là thành phần chính trong nước rửa tay khô dạng cồn, có nguồn gốc từ dầu mỏ và thực vật. Cồn thực phẩm được sản xuất bằng cách lên men tự nhiên trái cây, ngũ cốc và rau củ.

Hiện nay, cồn có nguồn gốc từ thực vật được sử dụng phổ biến hơn do chi phí sản xuất rẻ và hiệu quả hơn so với cồn từ dầu mỏ. Các loại cồn thường gặp là isopropanol, ethanol, n-propanol, methanol hoặc hỗn hợp của chúng. Ethanol được đánh giá là có hiệu quả diệt khuẩn tốt nhất, trong khi propanol có hiệu quả kém hơn.

Cần đặc biệt tránh sử dụng các sản phẩm chứa methanol, vì đây là chất độc hại, có thể gây nguy hiểm đến tính mạng ngay cả với liều lượng nhỏ.

Cơ Chế Diệt Khuẩn Của Nước Rửa Tay Khô

Dung dịch sát khuẩn nhanh tiêu diệt vi khuẩn bằng cách phá hủy cấu trúc protein và làm biến tính các thành phần tế bào của chúng. Quá trình này diễn ra nhanh chóng và hiệu quả, có thể tiêu diệt đến 99.99% vi khuẩn.

Cồn là chất diệt khuẩn đã được sử dụng rộng rãi từ năm 1888.

Để đạt hiệu quả diệt khuẩn tốt nhất, nước rửa tay khô nên chứa từ 60% đến 95% cồn. Nồng độ cồn thấp hơn 60% có thể không đủ để phá vỡ màng protein bảo vệ của vi khuẩn, trong khi nồng độ cồn cao hơn 95% có thể làm đông cứng màng protein quá nhanh, tạo thành một lớp bảo vệ ngăn cản cồn xâm nhập vào bên trong tế bào vi khuẩn.

Nồng Độ Cồn Bao Nhiêu Là Hiệu Quả Nhất?

Nhiều nghiên cứu khoa học đã được thực hiện để xác định nồng độ cồn tối ưu cho hiệu quả diệt khuẩn. Dưới đây là bảng tổng kết hiệu quả diệt khuẩn dựa trên nồng độ cồn theo tiêu chuẩn Châu Âu:

Bảng nghiên cứu hiệu quả diệt khuẩn dựa trên nồng độ cồn theo tiêu chuẩn Châu Âu

Nồng độ cồn Kiểm tra theo chuẩn Châu Âu EN 1500 (sử dụng 3ml trong 30s)
Dưới 70% Không hiệu quả theo tiêu chuẩn Châu Âu EN 1500
Từ 70-80% Đạt hiệu quả. Tuy nhiên, nên gần 80% sẽ tốt hơn.
Trên 80% Đạt hiệu quả cực cao, tuy gây khô da hơn. Nồng độ này dành cho những người muốn tuyệt đối an toàn.

Nên Chọn Nước Hay Gel Rửa Tay Khô?

Việc lựa chọn dạng nước hay gel rửa tay khô phụ thuộc vào nhu cầu và mục đích sử dụng của bạn.

Nếu mục đích chính là tiêu diệt vi khuẩn trên tay, bạn nên ưu tiên sử dụng dạng gel. Gel giúp phân tán cồn đều hơn trên da, dễ dàng len lỏi vào các kẽ tay và duy trì thời gian tiếp xúc lâu hơn, từ đó tăng cường hiệu quả diệt khuẩn. Các thành phần tạo gel thường là Polymer, Crosspolymer, Xanthan Gum, mỗi loại sẽ mang lại cảm giác khác nhau khi sử dụng (dính, nhớt hoặc khô ráo).

Bạn cũng có thể sử dụng dạng nước lỏng không chứa chất tạo đặc. Tuy nhiên, dạng này thường kém hiệu quả hơn so với dạng gel vì cồn bay hơi quá nhanh, không đủ thời gian để tiêu diệt vi khuẩn ở các kẽ ngón tay.

Dạng xịt phun sương thích hợp để vệ sinh bề mặt sản phẩm và vật dụng, giúp bạn tránh tiếp xúc trực tiếp với các bề mặt có thể chứa vi khuẩn. Cồn cũng bay hơi nhanh hơn, tránh làm hư hại thiết bị điện tử.

Chọn Nước Rửa Tay Khô Diệt Khuẩn Nào Không Khô Da?

Do chứa nhiều cồn, các sản phẩm nước rửa tay khô thường gây khô da, bong tróc da, thậm chí có thể gây kích ứng, mẩn đỏ. Để giảm thiểu tình trạng này, bạn nên chọn các sản phẩm có chứa các thành phần dưỡng ẩm tự nhiên như:

  • Chiết xuất lô hội (Aloe Vera Extract): Có khả năng dưỡng ẩm và làm dịu da, giảm ngứa và kích ứng.
  • Glycerin: Chất cấp ẩm nổi tiếng, giúp giữ nước cho da.

Dung Dịch Cồn Sát Khuẩn Có Diệt Được Virus Corona (COVID-19) Không?

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), cồn có hiệu quả trong việc tiêu diệt nhiều loại vi khuẩn và một số loại virus trong điều kiện thí nghiệm. Các nghiên cứu đã chứng minh hiệu quả của cồn đối với vi khuẩn gram dương và gram âm, các mầm bệnh kháng thuốc, virus HIV, viêm gan B, C và virus cúm Influenza.

Nước rửa tay khô đã được chứng minh là có hiệu quả trong việc ngăn ngừa các bệnh cúm mùa, H1N1, URI và các bệnh do virus và vi khuẩn khác gây ra. Đặc biệt, đối với virus Rhinovirus (nguyên nhân gây cảm lạnh), nước rửa tay khô còn hiệu quả hơn so với rửa tay bằng xà phòng và nước.

Năm 2017, tạp chí Bệnh Truyền nhiễm (Journal of Infectious Diseases) đã công bố một nghiên cứu về khả năng tiêu diệt virus của nước rửa tay khô đối với các mầm bệnh mới như virus Ebola, Zika, các chủng Corona như SARS-CoV và MERS-CoV.

Các nhà khoa học kết luận rằng các loại virus này và nhiều loại virus tương tự khác có thể bị tiêu diệt triệt để bởi nước rửa tay diệt khuẩn theo công thức I (chứa ethanol) và II (chứa isopropanol) của WHO. Nghiên cứu này đã được ứng dụng trong hệ thống y tế và các tình huống bùng dịch.

Nước Rửa Tay Khô Sát Khuẩn Có Sạch Không?

Nước rửa tay khô chỉ có tác dụng tiêu diệt virus và vi khuẩn, chứ không rửa sạch bụi bẩn.

Nó cũng không thể tiêu diệt được tất cả các loại vi sinh vật. Vẫn có một số loại virus, vi khuẩn mà cồn không có tác dụng, ví dụ như các con Protozoan oocysts, vài loại virus không màng bọc và các bào tử vi khuẩn.

So Sánh Nước Rửa Tay Khô và Rửa Tay Bằng Xà Phòng

Một ưu điểm của nước rửa tay khô là chúng ít gây kích ứng da hơn so với rửa tay bằng xà phòng.

Rửa tay bằng xà phòng và nước có khả năng rửa trôi nhiều loại virus/vi khuẩn hơn. Tuy nhiên, việc rửa tay quá thường xuyên có thể làm mất đi lớp màng bảo vệ tự nhiên của da, gây khô da và tăng nguy cơ nhiễm bệnh.

WHO vẫn khuyến cáo chúng ta nên rửa tay bằng xà phòng và nước như là biện pháp tự bảo vệ tốt nhất. Trong những trường hợp không có nước và xà phòng, dung dịch rửa tay khô diệt khuẩn là biện pháp bảo vệ đáng tin cậy tiếp theo.

Cồn Có Bị Lờn (Nhờn) Như Kháng Sinh Không?

Hiện nay, các nghiên cứu cho thấy cồn không có dấu hiệu bị lờn. Bạn có thể yên tâm sử dụng dung dịch này để làm sạch tay bất cứ khi nào cần thiết mà không lo bị giảm tác dụng.

Cách Sử Dụng Dung Dịch Diệt Khuẩn Nhanh Đúng Cách

Lượng dùng và cách dùng là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến hiệu quả diệt khuẩn. Để đạt hiệu quả tối đa, bạn cần khoảng 3ml dung dịch trên lòng bàn tay, sau đó xoa đều khắp bàn tay và các kẽ tay.

3ml gel rửa tay khô chứa cồn có kích thước cỡ nửa đốt ngón tay cái.

Nếu tay không còn ướt sau 20-25 giây, có thể bạn đã sử dụng chưa đủ lượng dung dịch, hoặc dung dịch đó có tỉ lệ cồn/nước không phù hợp.

Với dạng nước lỏng và gel, bạn sử dụng lên lòng bàn tay để sát khuẩn trong khoảng 30 giây.

Với dạng xịt phun sương, bạn nên dùng để tiệt trùng, vệ sinh máy móc, thiết bị, bàn ghế và tay nắm cửa. Đây là những nơi ẩn chứa nhiều vi khuẩn, virus mà chúng ta thường không để ý.

Các Loại Nước Rửa Tay Khô Thông Dụng Ở Việt Nam

Bạn có thể tìm thấy các loại nước rửa tay khô chuẩn y tế với các thương hiệu như: Asirub, Green Cross, Clincare. Tuy nhiên, các loại này thường khá khô da do ít chứa các chất dưỡng ẩm.

Ngoài ra, bạn cũng có thể chọn các thương hiệu mỹ phẩm nổi tiếng khác như Bath & Body Works, Honest, The Body Shop…

Cảnh Báo Nguy Hiểm

  • Dung dịch rửa tay diệt khuẩn chỉ được sử dụng để vệ sinh tay, không dùng cho các nhu cầu khác.
  • Do chứa nhiều cồn, dung dịch này rất dễ bắt lửa. Bạn cần để tránh xa nguồn điện, lửa và nhiệt độ cao.
  • Tránh xa tầm tay trẻ em, tránh để trẻ em nuốt phải, sẽ gây ngộ độc.

Hướng Dẫn Cách Pha Nước Rửa Tay Khô Diệt Khuẩn Chứa Cồn Đơn Giản

Nếu không thể mua được dung dịch cồn diệt khuẩn pha sẵn, được sản xuất trong nhà máy đạt chuẩn GMP, bạn có thể tự pha tại nhà bằng cách mua cồn 90-96 độ tại hiệu thuốc hoặc cửa hàng hóa chất.

Công thức như sau:

  • Với cồn 96 độ: 0.96 x (80ml cồn + 20ml nước) = dung dịch cồn 77%.
  • Với cồn 90 độ: 0.90 x (80ml cồn + 20ml nước) = dung dịch cồn 72%.

Do cồn có trọng lượng riêng thấp hơn so với nước, bạn nên tham khảo bảng tính sau để tự pha được lượng cồn theo chuẩn y khoa:

Nồng độ cồn theo trọng lượng (w/w) Nồng độ cồn theo thể tích (v/v)
52.1% (w/w) 60.0% (v/v)
54.1% (w/w) 62.0% (v/v)
60.0% (w/w) 67.7% (v/v)
61.0% (w/w) 68.7% (v/v)
62.4% (w/w) 70.0% (v/v)
65.0% (w/w) 72.4% (v/v)
70.0% (w/w) 77.0% (v/v)
73.5% (w/w) 80.0% (v/v)
75.0% (w/w) 81.3% (v/v)
80.0% (w/w) 85.5% (v/v)
85.0% (w/w) 89.5% (v/v)
89.0% (w/w) 92.5% (v/v)
90.0% (w/w) 93.3% (v/v)
95.0% (w/w) 96.8% (v/v)

Tổng Kết

Dung dịch cồn sát khuẩn có thể tiêu diệt một số vi khuẩn, đặc biệt là các virus gây cúm như Influenza, nhưng không phải tất cả. Chưa có nghiên cứu cụ thể lên virus SARS-CoV-2 (gây bệnh COVID-19).

Nên rửa tay bằng xà phòng và nước khi có thể.

Dung dịch cồn sát khuẩn nên có từ 60% – 90% cồn, tối ưu là từ 70-85% cồn.

Dung dịch nên chứa Glycerin, chiết xuất lô hội, chiết xuất hoa Cúc để giảm kích ứng và khô da.

Rửa tay bằng xà phòng gây khô da hơn là dùng dung dịch cồn sát khuẩn.

Chia sẻ ngay cho bạn bè để không mua phải nước rửa tay sát khuẩn kém chất lượng nhé!

Tài Liệu Tham Khảo

  • Kramer A et al. 2002 Limited efficacy of alcohol-based hand gels. The Lancet 2002, 359: sentayho.com.vn
  • G et al. 2013 Efficacy of hand rubs with a low alcohol concentration listed as effective by a national hospital hygiene society in Europe. Antimicrobial Resistance and Infection Control 2013, 2: 19.
  • Kampf G et al. 2003 Comparison of two test methods for the determination of sufficient antimicrobial efficacy of three different alcohol-based hand rubs for hygienic hand disinfection. Journal of Hospital Infection 2003, 55 (3): sentayho.com.vn
  • Omeľ M et al. 2012 Testing of the World Health Organization recommended formulations in their application as hygienic hand rubs and proposals for increased efficacy. Am J Infect Control 2012, 40 (4): sentayho.com.vn
  • Kampf G et al. 2002 Spectrum of antimicrobial activity and web3_user acceptability of the hand disinfectant agent Sterillium Gel. Journal of Hospital Infection 2002, 52(2):141-147.