Mục Lục
1. Nguồn gốc và sự phát triển của chữ Hán Nôm
1.1. Chữ Hán Nôm là gì?
Chữ Hán Nôm là hệ thống văn tự đặc biệt, hình thành trên cơ sở chữ Hán cổ, tồn tại và phát triển ở Việt Nam qua hàng ngàn năm lịch sử. Mục đích ra đời của chữ Hán Nôm là vừa sử dụng các ký tự Hán để viết, vừa tạo ra chữ Nôm (chữ Việt cổ). Ban đầu, chữ Hán Nôm mượn hình thức chữ Hán để ghi lại âm tiếng Việt. Quá trình hình thành dựa trên các quy tắc ghép chữ Hán và cách ghép vần của tiếng Trung. Do ảnh hưởng từ hơn 1000 năm Bắc thuộc, chữ Hán Nôm ra đời như một tất yếu lịch sử. Chữ Nôm được người Việt sáng tạo thông qua việc cải biến nét chữ Hán, thể hiện sự tinh tế trong thơ ca, họa văn. Trong một thời gian dài, chữ Nôm trở thành văn tự quốc gia, được sử dụng rộng rãi trong các văn bản hành chính, tài liệu, sổ sách.
1.2. Sự thịnh hành của chữ Hán Nôm trong lịch sử
Chữ Hán Nôm từng là ngôn ngữ chính thức của Việt Nam trong thời kỳ phong kiến và Bắc thuộc, được sử dụng rộng rãi trong triều đình, các kỳ thi cử (thi hương, thi hội, thi đình). Nó được tạo ra bằng cách sử dụng các ký tự Hán để biểu đạt sắc thái, ý nghĩa của tiếng Việt. Đến nay, vẫn còn rất nhiều tác phẩm nổi tiếng bằng chữ Hán Nôm như truyện thơ lục bát, hát nói, tuồng chèo, thơ Đường luật, văn tế, song thất lục bát. Chữ Nôm là một di sản văn hóa vô giá, thể hiện những cung bậc cảm xúc khác nhau, từ hào hùng, khí thế đến bi thương, ai oán.
Trong thế kỷ 17, chữ Hán Nôm được lưu truyền phổ biến qua các bài thơ Đường luật (bát cú, tứ tuyệt). Tiêu biểu là các tác phẩm: Quốc âm thi tập của Nguyễn Trãi, Ngọa long cương của Đào Duy Từ, Hồng Đức quốc âm thi tập của Lê Thánh Tông, Bạch Vân am thi tập của Nguyễn Bỉnh Khiêm, Tứ thời khúc vịnh của Hoàng Sĩ Khải, Ngự đề hòa danh bách vịnh của chúa Trịnh Căn. Ngoài ra, còn có các tác phẩm sử ký như Thiên Nam Minh giám và Thiên Nam Ngữ lục, và đặc biệt là sự xuất hiện của thơ lục bát với bài thơ Cảm tác của Nguyễn Hy Quang. Văn học Nôm Công giáo cũng phát triển mạnh mẽ trong giai đoạn này.
Thế kỷ 18 – 19 chứng kiến sự tinh tế trong việc sử dụng thơ Đường luật để thể hiện những cảm xúc thương cảm, xót xa cho cuộc sống của nhân dân, đặc biệt qua các tác phẩm của Hồ Xuân Hương và Bà Huyện Thanh Quan. Bên cạnh đó, các truyện Nôm như Thạch Sanh, Tấm Cám, Tô công phụng sứ, Trê Cóc, Nữ tú tài và đặc biệt là Truyện Kiều của Nguyễn Du cũng rất được ưa chuộng. Cuối thời kỳ này, chữ Nôm xuất hiện nhiều trong các bài thi ca, hát nói.
Tuy nhiên, vào cuối thế kỷ 19 – 20, vị thế của chữ Hán Nôm bắt đầu suy giảm. Vào cuối năm 1919, đầu năm 1920, chữ Quốc ngữ chính thức thay thế chữ Hán Nôm. Chữ Nôm dần mất đi vị thế và ngày nay, ít xuất hiện trong các văn bản chính thức, báo chí, tạp chí. Hình ảnh chữ Hán Nôm thường gắn liền với các ông đồ, thầy đồ viết chữ tại các đình, chùa, miếu.
2. Ngành Hán Nôm: Đào tạo và kiến thức
Ngành Hán Nôm được đào tạo tại nhiều trường đại học ở Việt Nam, nhằm bảo tồn bản sắc văn hóa Việt Nam. Chương trình đào tạo cung cấp cho sinh viên kiến thức về lịch sử, văn hóa và những kiến thức cơ bản liên quan đến chữ Hán Nôm. Sinh viên sẽ được tìm hiểu về văn học, văn hóa Việt Nam thời kỳ dựng nước, các phương pháp nghiên cứu văn hóa Việt Nam, và được trang bị kiến thức từ cơ bản đến chuyên ngành, kỹ năng phân tích văn bản tiếng Việt.
Ngoài kiến thức về chữ Nôm, sinh viên còn được mở rộng kiến thức về lịch sử, văn hóa, triết học và đi sâu vào các kiến thức chuyên ngành như văn bản Nôm, chữ Nôm, Hán văn cơ sở, kiến thức về Nho giáo, Phật giáo, nguyên tắc cấu tạo văn tự, hư từ…
3. Các trường đại học đào tạo ngành Hán Nôm
Do tính chất đặc thù và độ khó của ngành học, số lượng sinh viên theo học Hán Nôm không nhiều. Đồng thời, đội ngũ giảng viên cũng đòi hỏi kinh nghiệm và trình độ cao. Hiện nay, có 3 trường đại học hàng đầu tại Việt Nam đào tạo ngành Hán Nôm:
- Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội): Đào tạo cử nhân Hán Nôm, trang bị cho sinh viên đầy đủ kỹ năng và kiến thức để xử lý chữ Hán Nôm, phục vụ xây dựng nền văn hóa Việt Nam đậm đà bản sắc dân tộc.
- Đại học Khoa học Huế
- Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh)
Sau khi tốt nghiệp cử nhân, sinh viên có thể tiếp tục theo học tại Đại học Sư phạm Hà Nội hoặc Học viện Khoa học Xã hội để nghiên cứu chuyên sâu về Hán Nôm.
4. Cơ hội việc làm sau khi tốt nghiệp ngành Hán Nôm
Sinh viên tốt nghiệp ngành Hán Nôm có nhiều lựa chọn nghề nghiệp phù hợp với năng lực và sở thích. Một số lựa chọn phổ biến bao gồm:
4.1. Biên dịch chữ Hán Nôm sang chữ Quốc ngữ
Việt Nam có một nền văn hóa và lịch sử lâu đời, với nhiều tác phẩm văn học, sử liệu chưa được khám phá và lưu truyền rộng rãi. Công việc biên dịch chữ Hán Nôm sang chữ Quốc ngữ là một lĩnh vực thú vị và đầy tiềm năng, đáp ứng nhu cầu dịch thuật ngày càng tăng.
Mức lương của công việc này phụ thuộc vào số lượng và quy mô của các dự án. Đây cũng là một công việc làm thêm phổ biến của các giảng viên và nhà nghiên cứu Hán Nôm.
4.2. Giảng dạy chữ Hán Nôm
Hiện nay, nhiều trường đại học thiếu nguồn nhân lực giảng dạy chữ Hán Nôm. Đây là cơ hội lớn cho sinh viên mới tốt nghiệp ngành này. Bên cạnh Hán Nôm, sinh viên còn có thể giảng dạy các môn học khác như Việt Nam học, Đông Phương học, triết học, lịch sử. Các trường đại học như Đại học Khoa học Huế, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Hà Nội và TP.HCM), Học viện Khoa học Xã hội và Đại học Sư phạm Hà Nội đều là những lựa chọn tiềm năng.
4.3. Trở thành nhà nghiên cứu
Công việc nghiên cứu, đặc biệt là trong lĩnh vực khảo cổ học, mang đến một môi trường làm việc linh động và hấp dẫn. Các nhà khảo cổ học có nhiệm vụ thẩm định, tìm kiếm các nguồn sử liệu. Mức lương trung bình của nhà khảo cổ học dao động từ 15-20 triệu đồng, và có thể tăng lên tùy thuộc vào trình độ và kinh nghiệm. Sinh viên có thể làm việc tại các viện nghiên cứu như Viện Nghiên cứu Hán Nôm, Viện Từ điển học, Viện Ngôn ngữ học, Viện Đông Nam Á…
5. Những tố chất cần có để theo đuổi ngành Hán Nôm
Để thành công trong ngành Hán Nôm, cần có:
- Đam mê và yêu thích Hán Nôm: Đây là môn học đòi hỏi sự kiên trì và nhẫn nại.
- Khả năng tiếp thu phương pháp nghiên cứu: Nắm vững và vận dụng hiệu quả các phương pháp nghiên cứu Hán Nôm.
- Ý thức tự giác học tập: Nỗ lực học tập để đạt được kết quả tốt.
Bài viết này cung cấp cái nhìn tổng quan về ngành Hán Nôm, từ nguồn gốc, sự phát triển đến cơ hội việc làm và những tố chất cần thiết. Hy vọng bạn đọc sẽ có thêm thông tin hữu ích để đưa ra lựa chọn phù hợp với bản thân.