Chắc hẳn trong ký ức của nhiều người Việt, từ thế hệ ông bà, cha mẹ đến con cháu, hình ảnh đôi giày vải Thượng Đình với hai vạch xanh dương quen thuộc đã in sâu vào tâm trí. Giày Bata, với vẻ ngoài giản dị, giá cả phải chăng, gắn liền với những hoạt động thường nhật như lao động, thể thao, hay duyệt binh. Tuy nhiên, xung quanh cái tên “Bata” lại ẩn chứa nhiều điều thú vị mà không phải ai cũng biết. Liệu Bata có đơn thuần chỉ là một kiểu giày vải bình dân, hay còn có những câu chuyện thú vị hơn thế? Hãy cùng khám phá những bí mật về thương hiệu giày huyền thoại này.
Như đã đề cập, nhiều người Việt vẫn thường gọi chung các loại giày vải cổ thấp, có dây buộc, đế cao su và mang đậm dấu ấn Việt Nam như giày vải Đồng Xuân, Thượng Đình, Thụy Khuê là “giày Bata”. Tuy nhiên, Bata thực chất là tên của một thương hiệu giày nổi tiếng đến từ Tiệp Khắc (nay là Cộng hòa Séc và Slovakia), với lịch sử phát triển hơn 120 năm.
Thương hiệu này du nhập vào Việt Nam từ rất lâu, từ thời kỳ Tiệp Khắc còn là một phần của khối XHCN, thông qua các chương trình viện trợ. Thế nhưng, theo thời gian, thương hiệu Bata dần bị lãng quên, chỉ còn lại trong tâm trí người Việt cái tên “Bata” dùng để chỉ chung các loại giày vải, thay vì một thương hiệu thời trang danh tiếng với nhiều kiểu dáng và mẫu mã đa dạng.
Vì Sao Lại Có Sự Nhầm Lẫn Về Giày Bata?
Sự nhầm lẫn này bắt nguồn từ thời kỳ bao cấp, khi thông tin còn hạn chế và thị trường hàng hóa chưa đa dạng. Phần lớn người dân thường đánh đồng tên sản phẩm với thương hiệu sản xuất, tạo thành thói quen “chủng loại hóa”. Ví dụ, dép xốp được gọi là dép Bitis (do Biti’s là thương hiệu dép xốp phổ biến), áo thun ba lỗ được gọi là áo Đông Xuân (theo thương hiệu Đông Xuân), hay tại Sài Gòn, xe máy thường được gọi là xe Honda (vì Honda là thương hiệu xe máy đầu tiên xuất hiện tại Việt Nam).
Bata cũng là một trường hợp tương tự. Sự phổ biến của giày Bata, đặc biệt ở miền Bắc, đã khiến người dân quen gọi tất cả các loại giày vải là “giày Bata”. Điều này dễ hiểu bởi Tiệp Khắc thời bấy giờ là một nước trong khối XHCN, và giày dép là mặt hàng thiết yếu được ưu tiên trong các lô hàng viện trợ cho Việt Nam. Sự xuất hiện rộng rãi của Bata đã dần định hình cái tên này trong ngôn ngữ hàng ngày của người Việt.
Thực tế, thương hiệu Bata đã có mặt tại Việt Nam từ những năm 20-30 của thế kỷ trước. Theo ký ức của những người lớn tuổi ở Hà Nội, giày Bata thời đó là loại giày vải bạt trắng dành cho giới khá giả. Để giữ cho giày luôn sạch sẽ, người ta thường giặt và phơi khô, sau đó sử dụng một loại bột trắng đặc biệt để phủ lên, giúp giày không bị ngả màu vàng. Loại giày này thường được sử dụng khi chơi thể thao.
Trong giai đoạn kháng chiến chống Mỹ, những đôi giày vải viện trợ từ Trung Quốc cũng được gọi là Bata, càng làm tăng thêm sự lẫn lộn trong nhận thức của người tiêu dùng Việt Nam. Có giả thuyết cho rằng, tên gọi “Bata” đã được du nhập vào Trung Quốc từ Pháp hoặc Anh từ những năm 20, sau đó lan truyền sang Việt Nam cùng với các sản phẩm giày vải.
Thương Hiệu Bata Và Những Điều Ít Ai Biết
Trước năm 1989, Cộng hòa Séc và Slovakia là một quốc gia thống nhất với tên gọi Tiệp Khắc. Vào thời kỳ hưng thịnh, Tiệp Khắc sở hữu một nền kinh tế vững mạnh trong khối XHCN. Khoảng năm 1894, ba anh em nhà Bata là Tomas, Anna và Antonin đã cùng nhau sáng lập nên thương hiệu Bata. Vào thời điểm đó, Bata là một cái tên có tiếng trong ngành công nghiệp giày dép thế giới, nổi tiếng với tuyên ngôn “không ai trên thế giới này hiểu về giày dép như chúng tôi”.
Trải qua nhiều thế hệ và biến động kinh tế, Bata đã tạo nên bước ngoặt nhờ những chiến lược kinh doanh độc đáo, trở thành niềm tự hào của Cộng hòa Séc và Slovakia. Thương hiệu này luôn hướng đến mục tiêu mang lại sự thoải mái và thân thiện cho từng bước chân của khách hàng.
Đến nay, Bata vẫn phát triển mạnh mẽ với sự hiện diện trên 100 quốc gia trên toàn cầu, phục vụ khoảng 1 triệu lượt khách mỗi ngày với đội ngũ nhân viên lên tới 40.000 người. Sau khi Tiệp Khắc tan rã, Bata chính thức quay trở lại thị trường Việt Nam vào năm 2007, khai trương hai cửa hàng đầu tiên tại Vincom Tower và Hà Thành Plaza (Hà Nội). Hiện nay, Bata đã có hơn 30 cửa hàng trên toàn quốc, cung cấp đa dạng các dòng sản phẩm và mẫu mã thời trang.
Trên đây là những thông tin thú vị về giày Bata, hy vọng đã giúp bạn hiểu rõ hơn về lịch sử và sự phát triển của thương hiệu giày huyền thoại này. Bata không chỉ là một đôi giày vải bình dân, mà còn là một phần ký ức của nhiều thế hệ người Việt, gắn liền với những thăng trầm của lịch sử và văn hóa.