Lễ hội đập trống, một sự kiện văn hóa độc đáo của đồng bào Ma Coong ở xã Thượng Trạch, Bố Trạch, Quảng Bình, không chỉ là dịp để cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu mà còn là đêm tự tình, nơi những nam thanh nữ tú tìm đến nhau, gắn kết cộng đồng. Tiếng trống vang vọng giữa núi rừng, hòa cùng men rượu cần và những lời ca tiếng hát, tạo nên một bức tranh văn hóa đặc sắc và đầy màu sắc.
Lễ hội đập trống của người Ma Coong không chỉ là một ngày hội đơn thuần, mà còn là dịp để những người con của núi rừng Thượng Trạch tụ họp, cùng nhau cầu nguyện cho một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu. Cứ mỗi độ tháng Giêng về, ngôi nhà sàn của chủ lễ Đinh Xon lại rộn ràng tiếng nói cười, đón tiếp bà con từ khắp 18 bản trong xã, từ người A Rem anh em tận Tân Trạch, cho đến cả những người con Ma Coong từ bên kia biên giới Việt – Lào.
Đinh Xon, người được xem là hậu duệ đời thứ 5 của tổ tiên Ma Coong khai phá vùng đất này, chia sẻ: “Lễ hội đập trống xa xưa xuất phát từ góc độ gia đình, sau đó phát triển thành tục lệ và trở thành lễ hội như bây giờ.” Lễ hội là một ngày tết “riêng có” của đồng bào Ma Coong, là dịp để họ cầu mong trời đất ban cho mưa thuận gió hòa, đất đai tươi tốt, mùa màng bội thu, cuộc sống ấm no, sung túc. Lễ vật tế trời được đóng góp từ các gia đình trong 18 bản làng, bao gồm 18 hũ rượu cần, 18 con gà, 24 con cá, đọt mây, đọt lụi, đọt đoác và 6 cỗ xôi đầy.
Bài tế của Đinh Xon bắt đầu bằng việc cúng Giàng (Giàng cù tết), tiếp đến là cúng thần mặt trời mọc (Cúc Giàng Manang loọc), thần mặt trời lặn (Cúc Giàng Manang pặt), thần ngọn núi Cà-Roòng cao nhất, thần bảo hộ cư dân 18 bản, thần sông, thần suối, thần cỏ cây… Trong tâm thức người Ma Coong, tất cả những gì hiện hữu, song hành cùng cuộc sống của họ đều có linh hồn và cần được tôn trọng. Họ tin rằng, nhờ sự bảo hộ của thần linh mà đồng bào làm rẫy, làm nương bội thu, bản làng ấm no, hạnh phúc, cây trồng, vật nuôi sinh sôi, nảy nở.
Sau phần lễ, đến phần hội đập trống, một hoạt động vui chơi, giải trí của dân bản. Người già, người trẻ, trai gái quây quần bên bếp lửa, bên chén rượu cần, cùng nhau hát hò, nhảy múa, thâu đêm suốt sáng. Trong những đêm lễ hội đập trống giữa đại ngàn, người ta cảm nhận được sự gắn kết cộng đồng, sự yêu thương và sẻ chia.
Đêm tự tình là một phần không thể thiếu của lễ hội đập trống. Sau khi chiếc trống bị đập vỡ, những nam thanh nữ tú sẽ tìm đến nhau, tâm sự, chia sẻ và trao nhau những lời yêu thương. Theo Y Nương, Bí thư Chi bộ bản Cà-Roòng I, qua mỗi lần lễ hội, sẽ có thêm những đôi lứa được “kéo” về với nhau, thành chồng, thành vợ. Rồi có nhiều người không may “đứt gánh giữa đường” lại chắp nối với nhau, hẹn nhau “rổ rá cạp lại” về cùng một nhà.
Đêm tự tình của người Ma Coong diễn ra một năm chỉ có một lần, và chỉ kéo dài trong một đêm. Khi con gà rừng cất tiếng gáy báo hiệu bình minh, mọi người sẽ từ biệt nhau, hẹn nhau tái ngộ ở mùa lễ hội sau. Điều đặc biệt là, trong đêm tự tình, người Ma Coong tuân thủ một luật tục bất thành văn: cấm vượt qua giới hạn nếu một trong hai người chưa cho phép “kéo” nhau!
Cô bé Y Thơm, một học sinh lớp 9, nhớ lại kỷ niệm lần đầu tiên tham gia lễ hội đập trống khi mới 6 tuổi: “Không thể dùng từ ngữ nào diễn tả cho hết được, cái bụng rất vui. Cảm giác hạnh phúc còn đọng mãi nhiều ngày sau đó”. Đến năm 14 tuổi, Y Thơm đã ý thức được ý nghĩa sâu sắc của lễ hội, đó là lịch sử khai hoang, lập bản của dân tộc mình, là mạch nguồn văn hóa dung dị mà người Ma Coong dành cho trời đất, thần linh, con người, cây cỏ, núi rừng, sông suối…
Y Thơm hiểu rằng, thế hệ trẻ của mình sẽ tiếp tục kế thừa, phát huy di sản văn hóa “riêng có” này để giúp nó trường tồn, lan tỏa, hòa cùng dòng chảy văn hóa chung của cộng đồng 54 dân tộc anh em Việt Nam. Lễ hội đập trống không chỉ là một nét đẹp văn hóa của người Ma Coong, mà còn là biểu tượng của sự đoàn kết, gắn bó và khát vọng vươn lên của một cộng đồng dân tộc thiểu số giàu truyền thống văn hóa.