Gắt ngủ là tình trạng trẻ sơ sinh quấy khóc, khó chịu trước khi ngủ hoặc khi đang ngủ dở giấc, từ mức độ nhẹ đến dữ dội. Tình trạng này, cùng với khóc đêm, khiến nhiều bậc cha mẹ cảm thấy bối rối và bất lực vì không biết cách xử lý. Bài viết này từ Sen Tây Hồ sẽ chia sẻ những bí quyết giúp mẹ dỗ con vào giấc ngủ một cách êm đềm, không còn phải “vật lộn” với những cơn gắt ngủ.
Mục Lục
Nguyên nhân khiến trẻ sơ sinh gắt ngủ dữ dội
Nhiều bậc cha mẹ không hiểu rõ tại sao con mình lại thường xuyên gắt ngủ dữ dội. Dưới đây là một số nguyên nhân phổ biến mà ba mẹ cần lưu ý:
1. Ngủ không đủ giấc: Điều này xảy ra khi trẻ ngủ giấc ngắn, vẫn còn muốn ngủ nhưng không thể ngủ tiếp. Việc thiếu ngủ khiến trẻ mệt mỏi và trở nên gắt gỏng. Nguyên nhân có thể là do mẹ cho bú, bế ru, hoặc rung lắc để dỗ con ngủ.
Trẻ sơ sinh thiếu ngủ thường mệt mỏi và dễ cáu gắt, dẫn đến tình trạng gắt ngủ
2. Dùng ti mẹ để dỗ ngủ: Trẻ mút ti mẹ sẽ nhận được một lượng nhỏ sữa đầu loãng và oxytocin, gây buồn ngủ. Tuy nhiên, trẻ có thể chưa no đã ngủ gật trên ti mẹ, dẫn đến việc nhanh đói và ngủ không ngon giấc. Con chỉ ngủ được một lát rồi lại thức giấc quấy khóc vì đói.
3. Đặt con xuống giường khi chưa ngủ sâu: Mẹ thường chờ đến khi con ngủ say mới đặt xuống giường. Tuy nhiên, khi bé chuyển giấc giữa chu kỳ REM (Rapid Eye Movement – chuyển động mắt nhanh) và NREM (Non-Rapid Eye Movement – không chuyển động mắt nhanh), thường kéo dài 20-40 phút, bé có thể tỉnh giấc và nhận thấy môi trường xung quanh đã thay đổi. Sự thay đổi này khiến bé cảm thấy bất an và lạc lõng, mất cảm giác an toàn.
Tưởng tượng khi bạn đang nằm trên chiếc giường êm ái với gối và chăn quen thuộc, nhưng khi thức dậy lại thấy mình ở một nơi hoàn toàn xa lạ. Bạn có thể ngủ tiếp được không?
Do đó, việc duy trì một môi trường ngủ nhất quán là yếu tố quan trọng giúp con ngủ ngon và không cáu gắt khi ngủ. Với những em bé có môi trường ngủ quen thuộc và biết tự ngủ, việc được đặt vào môi trường đó khi buồn ngủ và khi thức giấc sẽ giúp con cảm thấy an toàn và yên tâm hơn để ngủ tiếp.
4. Trẻ bị quá giấc, quá mệt: Tình trạng này thường xảy ra khi thời gian thức giữa các giấc ngủ của con vượt quá thời gian thức phù hợp với độ tuổi.
Ví dụ, trẻ sơ sinh 1 tháng tuổi thường có thời gian thức tối đa là 1 tiếng. Nếu mẹ để con chơi quá lâu, thậm chí 2-3 tiếng giữa các giấc ngủ, con sẽ bị quá mệt và cáu gắt khi vào giấc.
5. Con bị đầy hơi, khó tiêu: Nhiều bé có thói quen ngủ gật khi bú mẹ hoặc bú bình. Điều này là tự nhiên nhưng lại không có lợi. Khi bú, con tập trung toàn bộ vào việc bú và dễ dàng chìm vào giấc ngủ. Tuy nhiên, sau đó con dễ bị đầy bụng và cần được ợ hơi. Nguyên nhân là do trong quá trình bú, con có thể nuốt phải khí hoặc lactose trong sữa tạo ra bọt khí trong quá trình tiêu hóa.
Khi tỉnh dậy do đầy hơi khó chịu, con chưa ngủ đủ giấc và chưa được thư giãn. Bụng cũng không còn đói để tiếp tục dùng ti mẹ để dỗ ngủ. Con sẽ khóc mà không có gì có thể dỗ dành được.
Những quan niệm sai lầm phổ biến khi trẻ sơ sinh gắt ngủ
1. Gắt ngủ là do thiếu canxi, vitamin D
Tương tự như khóc đêm, thiếu canxi và vitamin D không phải là nguyên nhân trực tiếp gây ra tình trạng gắt ngủ ở trẻ. Để xác định xem trẻ có thiếu canxi hay không, mẹ cần xem xét hai yếu tố:
- Nguồn cung cấp canxi: Trẻ có bị thiếu nguồn cung cấp canxi hay không? Ví dụ như không có đủ sữa để uống hoặc bị tiêu chảy sau khi uống sữa.
- Biểu hiện thiếu canxi: Trẻ có các biểu hiện co rút cơ hoặc các triệu chứng như tay co giật không? Đây là những dấu hiệu của việc thiếu canxi.
Nếu trẻ có cả hai biểu hiện trên, mẹ nên đưa trẻ đi khám bác sĩ. Tuy nhiên, để chẩn đoán chính xác, bác sĩ cần phân tích kỹ các biểu hiện của trẻ và có thể yêu cầu xét nghiệm máu nếu nghi ngờ thiếu canxi.
Về vitamin D, dù trẻ có gắt ngủ hay không, việc bổ sung vitamin D theo liều lượng khuyến cáo vẫn rất quan trọng. Trẻ uống dưới 1 lít sữa công thức mỗi ngày, bú mẹ không hoàn toàn hoặc hoàn toàn vẫn cần bổ sung 400IU vitamin D mỗi ngày.
2. Cho con bú mẹ bất cứ khi nào con gắt ngủ
Đây là một phản ứng phổ biến của nhiều bà mẹ. Việc cho bú có thể giúp con ngừng khóc ngay lập tức, nhưng về lâu dài, bé sẽ trở nên phụ thuộc vào ti mẹ để ngủ. Điều này có nghĩa là khi mẹ vắng nhà hoặc đi làm, con sẽ khó ngủ và chỉ có thể thiếp đi khi đã quá mệt. Điều này khiến con mất đi cơ hội được nghỉ ngơi đầy đủ.
Hơn nữa, trong một số trường hợp, con gắt ngủ, khó chịu có thể là do đầy hơi. Việc mẹ tiếp tục cho con bú có thể dẫn đến việc con ăn quá no hoặc làm tình trạng đầy hơi trở nên nghiêm trọng hơn, thậm chí gây nôn trớ.
3. Rung lắc mạnh để ru con ngủ
Việc rung lắc quá mạnh có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến não bộ của trẻ. Não bộ của trẻ sơ sinh còn non nớt, vỏ não mềm và chưa phát triển hoàn toàn. Việc rung lắc quá mức có thể dẫn đến hội chứng rung lắc, gây tổn thương não bộ. Ngoài ra, rung lắc có thể khiến trẻ bị kích thích, khó đi vào giấc ngủ và khóc lóc dữ dội hơn.
Vì vậy, ba mẹ nên cẩn trọng với mức độ rung lắc khi ru con ngủ, tránh gây ảnh hưởng đến sự phát triển của con sau này.
Tránh rung lắc mạnh khi ru con ngủ để bảo vệ não bộ của trẻ
4. Cho con nằm võng ngủ
Ba mẹ nên cân nhắc kỹ lưỡng trước khi cho con ngủ võng. Trẻ ngủ võng từ nhỏ có thể khó bỏ thói quen này khi lớn lên, hoặc chỉ có thể ngủ được khi nằm võng. Hơn nữa, khi con biết lật, lẫy, nguy hiểm có thể xảy ra bất cứ lúc nào.
Sen Tây Hồ khuyên ba mẹ nên đặt sự an toàn của con lên hàng đầu. Để đảm bảo an toàn cho con trong khi ngủ, con nên được đặt trong cũi cùng phòng ba mẹ, hạ cũi khi con biết lật, duy trì nhiệt độ phòng ngủ lý tưởng và loại bỏ các vật cản.
Trẻ gắt ngủ đến khi nào? Mấy tháng thì hết gắt ngủ?
Trẻ sơ sinh thường gắt ngủ cho đến khi:
- Mẹ hiểu được các dấu hiệu mệt mỏi của con và cho con đi ngủ khi con bắt đầu buồn ngủ.
- Con đã biết tự ngủ.
- Hoặc lâu hơn, khi trẻ lớn hơn, khoảng 3-4 tuổi.
Cách đối phó với cơn gắt ngủ của trẻ sơ sinh từ sớm
Gắt ngủ khiến con mệt mỏi vì không được ngủ đủ giấc, và ba mẹ cũng cảm thấy căng thẳng. Để giúp con ăn no, ngủ ngon từ sớm, tránh những cơn gắt ngủ triền miên cả ngày lẫn đêm, ba mẹ cần làm gì? Dưới đây là một số giải pháp hiệu quả:
-
Đảm bảo con ăn đủ no và hiệu quả mỗi bữa: Vỗ ợ hơi cho con sau khi bú để con không bị khó chịu do đầy hơi, giúp con ngủ thẳng giấc.
-
Nhận biết sớm các tín hiệu buồn ngủ của con: Quan sát các dấu hiệu như lông mày ửng đỏ, mắt lờ đờ, quay đầu khỏi ánh sáng, nhìn chằm chằm vào một điểm… để chuẩn bị cho con đi ngủ.
Nhận biết các dấu hiệu buồn ngủ sớm giúp ba mẹ ngăn chặn cơn gắt ngủ của con
- Theo dõi thời gian thức (waketime): Vì các biểu hiện buồn ngủ có thể dễ bị hiểu sai, mẹ có thể dựa vào thời gian thức phù hợp với độ tuổi của con.
Bảng thời gian thức và ngủ tối ưu cho trẻ sơ sinh từ 0-6 tháng tuổi
Khi mẹ nắm bắt được tín hiệu ngủ của con và thực hiện trình tự đi ngủ một cách nhẹ nhàng, con sẽ được đặt vào cũi đúng thời điểm buồn ngủ và có thể tự ngủ ngon giấc. Đây cũng là bí quyết giúp con ngủ đủ giấc ban ngày để có thể ngủ thẳng giấc 11-12 tiếng vào ban đêm.
- Hướng dẫn bé tự ngủ: Với những em bé chưa có nếp sinh hoạt ổn định, mẹ nên đưa con vào lịch sinh hoạt phù hợp với độ tuổi. Mẹ nên theo dõi thời gian thức và cho con đi ngủ vào thời điểm con ít gắt gỏng nhất.
Mẹ hoàn toàn có thể hướng dẫn con tự ngủ để giúp con tự vào giấc một cách êm đềm. Các em bé biết tự ngủ có thể dễ dàng vào giấc khi đến ngưỡng buồn ngủ, không cần phải khóc lóc hay gắt gỏng. Việc này giúp con có giấc ngủ ngon và ba mẹ không phải mệt mỏi đoán già đoán non vì tiếng khóc kéo dài của con.