Gam (Âm Giai) Là Gì? Cấu Tạo Gam Trưởng, Thứ & Ứng Dụng Trong Âm Nhạc

Chắc hẳn trong quá trình tiếp xúc với âm nhạc, bạn đã từng nghe những câu như: “Bài này chơi ở giọng La thứ” hoặc “Gam Đô trưởng”. Vậy chính xác thì gam (hay âm giai) là gì và tại sao nó lại quan trọng trong âm nhạc?

Gam (Âm Giai) Là Gì?

Gam, còn được gọi là âm giai (tiếng Anh: scale), là một tập hợp các nốt nhạc được sắp xếp theo một trình tự nhất định, có thể tăng dần (đi lên) hoặc giảm dần (đi xuống) về cao độ. Gam là nền tảng cơ bản để xây dựng giai điệu và hòa âm trong âm nhạc.

Minh họa khái niệm gam (âm giai) với các nốt nhạc trên khuông nhạc.

Có nhiều loại âm giai khác nhau, nhưng phổ biến nhất là:

  • Âm giai Diatonic: Gồm 7 nốt, chứa cả âm giai trưởng và thứ.
  • Âm giai Chromatic: Gồm các nốt cách nhau nửa cung.
  • Âm giai Trưởng (Major scale): Gồm 7 nốt, mang tính chất tươi sáng, vui vẻ.
  • Âm giai Thứ (Minor scale): Gồm 7 nốt, mang tính chất trầm buồn, da diết.
  • Âm giai Ngũ Cung (Pentatonic scale): Gồm 5 nốt, thường được sử dụng trong âm nhạc dân gian.

Trong bài viết này, chúng ta sẽ tập trung vào hai loại gam quan trọng nhất: gam trưởng và gam thứ. Mỗi gam sẽ có 7 bậc, được đánh số bằng chữ số La Mã từ I đến VII, bắt đầu từ nốt chủ âm (tonic): I – II – III – IV – V – VI – VII.

Cấu Tạo Gam Trưởng

Công thức cấu tạo gam trưởng: I (1 cung) II (1 cung) III (1/2 cung) IV (1 cung) V (1 cung) VI (1 cung) VII (1/2 cung) I.

Để hiểu rõ hơn, chúng ta sẽ xét ví dụ về gam Đô trưởng (C major).

Ví dụ: Gam Đô trưởng (C major)

  1. Liệt kê các nốt nhạc bắt đầu từ chủ âm Đô (C): C D E F G A B

  2. Xác định khoảng cách giữa các nốt:

    • Từ C đến D: 1 cung (Bậc II là D)
    • Từ D đến E: 1 cung (Bậc III là E)
    • Từ E đến F: 1/2 cung (Bậc IV là F)
    • Từ F đến G: 1 cung (Bậc V là G)
    • Từ G đến A: 1 cung (Bậc VI là A)
    • Từ A đến B: 1 cung (Bậc VII là B)

  3. Kết quả: Gam Đô trưởng bao gồm các nốt: C D E F G A B. Đây là gam trưởng “tự nhiên” vì không chứa dấu thăng (#) hoặc giáng (b).

Khuông nhạc minh họa gam Đô trưởng không sử dụng dấu hóa.

Ví dụ: Gam La trưởng (A major)

  1. Liệt kê các nốt nhạc bắt đầu từ chủ âm La (A): A B C D E F G

  2. Xác định khoảng cách giữa các nốt và điều chỉnh khi cần thiết:

    • Từ A đến B: 1 cung (Bậc II là B)
    • Từ B đến C: 1/2 cung (Cần tăng lên 1/2 cung để đạt 1 cung theo công thức. Bậc III là C#)
    • Từ C# đến D: 1/2 cung (Bậc IV là D)
    • Từ D đến E: 1 cung (Bậc V là E)
    • Từ E đến F: 1/2 cung (Cần tăng lên 1/2 cung để đạt 1 cung theo công thức. Bậc VI là F#)
    • Từ F# đến G: 1/2 cung (Cần tăng lên 1/2 cung để đạt 1 cung theo công thức. Bậc VII là G#)

  3. Kết quả: Gam La trưởng bao gồm các nốt: A B C# D E F# G#. Gam La trưởng có 3 dấu thăng.

Cấu Tạo Gam Thứ

Công thức cấu tạo gam thứ tự nhiên: I (1 cung) II (1/2 cung) III (1 cung) IV (1 cung) V (1/2 cung) VI (1 cung) VII (1 cung) I.

Ví dụ: Gam La thứ (A minor)

  1. Liệt kê các nốt nhạc bắt đầu từ chủ âm La (A): A B C D E F G

  2. Xác định khoảng cách giữa các nốt:

    • Từ A đến B: 1 cung (Bậc II là B)
    • Từ B đến C: 1/2 cung (Bậc III là C)
    • Từ C đến D: 1 cung (Bậc IV là D)
    • Từ D đến E: 1 cung (Bậc V là E)
    • Từ E đến F: 1/2 cung (Bậc VI là F)
    • Từ F đến G: 1 cung (Bậc VII là G)

  3. Kết quả: Gam La thứ bao gồm các nốt: A B C D E F G. Gam La thứ tự nhiên không có dấu thăng hoặc giáng, tương tự như gam Đô trưởng. Thực tế, gam La thứ là gam thứ tương ứng của gam Đô trưởng (relative minor).

Ví dụ: Gam Rê thứ (D minor)

  1. Liệt kê các nốt nhạc bắt đầu từ chủ âm Rê (D): D E F G A B C

  2. Xác định khoảng cách giữa các nốt và điều chỉnh khi cần thiết:

    • Từ D đến E: 1 cung (Bậc II là E)
    • Từ E đến F: 1/2 cung (Bậc III là F)
    • Từ F đến G: 1 cung (Bậc IV là G)
    • Từ G đến A: 1 cung (Bậc V là A)
    • Từ A đến B: 1 cung (Cần giảm xuống 1/2 cung để đạt 1/2 cung theo công thức. Bậc VI là Bb)
    • Từ Bb đến C: 1 cung (Bậc VII là C)

  3. Kết quả: Gam Rê thứ bao gồm các nốt: D E F G A Bb C. Gam Rê thứ tự nhiên có một dấu giáng (Bb).

Tại Sao Nên Luyện Tập Chạy Gam?

Luyện tập chạy gam mang lại nhiều lợi ích cho người học nhạc, đặc biệt là những người chơi piano, guitar hoặc các nhạc cụ khác:

  • Phát triển kỹ thuật ngón tay: Chạy gam giúp tăng cường sự linh hoạt, khéo léo và sức mạnh của các ngón tay, giúp bạn chơi nhạc nhanh và chính xác hơn.
  • Nâng cao kiến thức về hòa âm: Việc nắm vững các gam giúp bạn hiểu rõ hơn về cấu trúc của âm nhạc, cách các nốt nhạc liên kết với nhau để tạo ra giai điệu và hòa âm.
  • Cải thiện khả năng ứng tấu và cover: Khi bạn thuộc lòng các gam, bạn có thể dễ dàng ứng tấu (improvise) hoặc cover các bài hát theo phong cách riêng của mình mà không lo bị sai nốt.
  • Chuẩn bị cho các buổi tập: Trước mỗi buổi tập, dành vài phút để chạy gam giúp làm nóng các ngón tay, giúp buổi tập hiệu quả hơn.

Tóm lại, gam là một khái niệm cơ bản nhưng vô cùng quan trọng trong âm nhạc. Việc hiểu và luyện tập gam thường xuyên sẽ giúp bạn trở thành một người chơi nhạc toàn diện hơn.