Nghiên cứu mới đây của các nhà khoa học đã chỉ ra một mối liên hệ đáng chú ý giữa mức độ tham nhũng ở một quốc gia và tính trung thực của người dân sống tại đó. Theo nghiên cứu này, công dân ở các quốc gia có tỷ lệ tham nhũng cao có xu hướng ít trung thực hơn so với công dân ở các quốc gia trong sạch hơn.
Nghiên cứu cho thấy, các xã hội có tỷ lệ tham nhũng thấp, ít trốn thuế và gian lận chính trị thường có mức độ trung thực cao hơn. Các quốc gia như Áo, Hà Lan và Vương quốc Anh được đánh giá cao về tính trung thực, trong khi Tanzania và Ma-rốc, những quốc gia có hệ thống chính phủ bị đánh giá là yếu kém, lại có điểm số thấp hơn đáng kể. Điều này đặt ra câu hỏi về tác động của môi trường sống đến đạo đức cá nhân.
Simon Gachter và các cộng sự tại Đại học Nottingham đã phát triển một chỉ số gọi là “mức độ vi phạm quy định” (PRV) để đánh giá 159 quốc gia. Chỉ số này được xây dựng dựa trên dữ liệu từ năm 2003 về gian lận chính trị, trốn thuế và tham nhũng. Sau đó, nhóm nghiên cứu tiến hành một thí nghiệm tung xúc xắc với 2.586 người trẻ tuổi (khoảng 22 tuổi) từ 23 quốc gia, bao gồm Việt Nam, Ma-rốc, Trung Quốc, Vương quốc Anh, Tây Ban Nha, Thụy Điển, Ý và Cộng hòa Séc.
Trong thí nghiệm, mỗi người tham gia được yêu cầu tung xúc xắc một cách riêng tư và báo cáo kết quả. Người tham gia được thông báo rằng số điểm càng cao thì số tiền thưởng nhận được càng lớn. Điều này tạo ra một động cơ để người tham gia gian lận bằng cách báo cáo kết quả cao hơn thực tế.
Kết quả cho thấy một mối liên hệ chặt chẽ giữa chỉ số PRV của một quốc gia và mức độ trung thực của người dân nước đó. Những người sống ở các quốc gia có tỷ lệ vi phạm thấp ít có khả năng gian lận trong báo cáo kết quả xúc xắc hơn so với những người sống ở các quốc gia có tỷ lệ tham nhũng cao. Vương quốc Anh được xác định là quốc gia có công dân trung thực nhất trong số các quốc gia tham gia nghiên cứu, tiếp theo là Thụy Điển, Đức, Lithuania và Ý. Ngược lại, Tanzania, Ma-rốc, Trung Quốc và Việt Nam nằm ở cuối bảng xếp hạng.
Tuy nhiên, điều quan trọng cần lưu ý là không có quốc gia nào hoàn toàn trung thực hoặc hoàn toàn gian dối.
Gachter nhận xét: “Ngay cả ở những quốc gia có tỷ lệ tham nhũng cao, người ta vẫn trung thực một cách đáng ngạc nhiên, chỉ một số ít người nói dối trắng trợn về kết quả”. Ông cũng giải thích rằng hành vi này phù hợp với các lý thuyết tâm lý về tính trung thực, theo đó mọi người đều quan tâm đến việc duy trì hình ảnh bản thân là người trung thực, ngay cả khi họ bóp méo sự thật để có lợi cho bản thân.
Nghiên cứu này, được công bố trên tạp chí Nature, cho thấy rằng các tổ chức và di sản văn hóa yếu kém không chỉ gây ra những hậu quả kinh tế tiêu cực mà còn có thể làm suy giảm tính trung thực của mỗi cá nhân. Điều này đặc biệt quan trọng bởi vì tính trung thực là một yếu tố then chốt để một xã hội vận hành trơn tru.
Nghiên cứu này cung cấp cái nhìn sâu sắc về mối liên hệ phức tạp giữa tham nhũng và đạo đức cá nhân. Nó cho thấy rằng môi trường xã hội và văn hóa có thể có tác động đáng kể đến hành vi của con người. Từ đó, khuyến khích những nỗ lực chống tham nhũng và xây dựng một xã hội minh bạch, công bằng hơn.