Thanh toán xuyên biên giới đóng vai trò then chốt trong nền kinh tế toàn cầu. Theo số liệu từ World Bank, lượng kiều hối toàn cầu năm 2017 đã tăng 7%, đạt mức 617 tỷ USD. Tuy nhiên, chi phí cho việc gửi 200 đô la vẫn chiếm tới 7.1% giá trị, gấp đôi so với mục tiêu phát triển bền vững là 3%. Ngay cả ở các quốc gia phát triển, việc gửi tiền mặt vẫn rẻ hơn đáng kể so với việc sử dụng tiền kỹ thuật số. Điều này tạo ra rào cản lớn cho 2.5 tỷ người không có tài khoản ngân hàng trên toàn thế giới, không chỉ do nghèo đói mà còn do chi phí, khoảng cách di chuyển và thủ tục giấy tờ phức tạp. Vậy, liệu tiền kỹ thuật số ngân hàng trung ương (CBDC) có thể là giải pháp cho vấn đề này?
Mục Lục
CBDC Là Gì?
CBDC (Central Bank Digital Currency), hay Tiền kỹ thuật số của Ngân hàng Trung Ương, là một loại tiền tệ kỹ thuật số được phát hành, quản lý và đảm bảo bởi Ngân hàng Trung Ương của một quốc gia hoặc vùng lãnh thổ có chủ quyền, tương tự như tiền pháp định (fiat). Về lý thuyết, CBDC tạo ra một cơ chế kỹ thuật số mới để giải quyết các vấn đề về thời gian chuyển tiền giữa các bên và đơn giản hóa giao dịch xuyên biên giới, loại bỏ sự trung gian thanh toán của các ngân hàng thương mại như hiện nay.
CBDC được thiết kế để có thể trao đổi ngang giá 1:1 với các hình thức tiền tệ khác, như tiền giấy, tiền xu và tiền gửi ngân hàng. Chúng có thể được phát hành dưới dạng một phiên bản thay thế có thể đổi thành tiền pháp định do ngân hàng trung ương nắm giữ và thanh toán theo yêu cầu cho chủ sở hữu. CBDC cũng có thể được phát hành như một hình thức cung ứng tiền mới, song song với việc phát hành tiền giấy truyền thống của ngân hàng trung ương.
Một trong những mục tiêu chính của CBDC là mở rộng khả năng tiếp cận các khoản nợ của ngân hàng trung ương dưới dạng kỹ thuật số. Bên cạnh đó, hệ thống CBDC cũng cần được thiết kế để hoạt động hiệu quả, ví dụ: không bị giới hạn truy cập thông qua các mạng độc quyền như SWIFT hoặc Fedwire.
Ý tưởng về tiền kỹ thuật số đã xuất hiện từ năm 1983, khi David Chaum giới thiệu khái niệm Digicash. Các phương tiện trao đổi kỹ thuật số ngày càng phổ biến trên toàn cầu, từ các loại tiền ảo như V-Bucks của Fortnite đến các loại tiền điện tử như Bitcoin. Chúng có thể được sử dụng trong thế giới thực để đổi lấy hàng hóa và dịch vụ, tương tự như tiền giấy, nhưng thường bị giới hạn trong các cộng đồng cụ thể. Hồ sơ về số tiền có sẵn cho người tiêu dùng được lưu trữ trên thiết bị điện tử thông qua mạng máy tính và thường bị giới hạn trong các mạng như Visa, Mastercard, v.v.
Nhưng điều gì sẽ xảy ra nếu mỗi người dân trong một quốc gia có một hồ sơ tài chính kỹ thuật số, bất biến và luôn sẵn sàng? Một hồ sơ cho phép họ thực hiện các giao dịch ghi nợ và ghi có giữa các bên chỉ trong vài giây, không bị giới hạn bởi nhà cung cấp mạng, và bất kỳ ai trên mạng blockchain đều có thể chuyển tiền ngay lập tức, bất kể vị trí địa lý.
CBDC là một sự mở rộng kỹ thuật số về phương tiện trao đổi của ngân hàng trung ương, có khả năng giải quyết dứt điểm các giao dịch giữa các bên. Ngân hàng trung ương có thể loại bỏ rủi ro tín dụng và đảm bảo sự ổn định bằng cách đảm bảo giá trị của CBDC, tương tự như tiền pháp định. Bất kỳ ai liên kết với một ngân hàng trung ương trên mạng đều có thể chuyển giá trị ngay lập tức cho bất kỳ ai khác liên kết với ngân hàng trung ương khác trên mạng. Khả năng hợp tác giữa các mạng là một trong những giá trị cốt lõi của blockchain trong lĩnh vực kinh doanh, và đây là một trong những ứng dụng quan trọng nhất của công nghệ này.
Lợi Ích Của CBDC Là Gì?
Theo báo cáo “Tiền tệ kỹ thuật số của ngân hàng trung ương” của OMFIF vào tháng 10 năm 2018, động lực chính để theo đuổi một CBDC quy mô lớn là tiềm năng cải thiện tốc độ và hiệu quả chi phí. CBDC cũng có thể giúp khắc phục những hạn chế của các hệ thống hiện tại, đặc biệt là về bảo mật và khả năng phục hồi hệ thống. Một CBDC quy mô lớn có thể giảm rủi ro hoạt động và chi phí vận hành nhờ tăng năng suất khi nhiều tài sản tài chính được token hóa và ghi nhận trên sổ cái phân tán.
Những Rủi Ro Tiềm Ẩn Của CBDC?
Một trong những rủi ro chính được nêu ra trong bài viết “Chính sách tiền tệ và Tiền tệ kỹ thuật số: Chẳng có gì cũng làm lớn lên?” của Phó Tổng Giám đốc Christian Pfister của Banque de France và “Fintech và Tương lai của Ngân hàng Bán lẻ” của Jan Smets, Thống đốc Ngân hàng Quốc gia Bỉ, là lo ngại rằng CBDC có thể tạo điều kiện cho việc rút tiền gửi hàng loạt trong trường hợp khẩn cấp khi người dân lo ngại về tương lai của một tổ chức tài chính. Tuy nhiên, vấn đề này đã được giải quyết trong tài liệu nghiên cứu của Ngân hàng Anh, “Tiền tệ kỹ thuật số của ngân hàng trung ương – thiết kế nguyên tắc và bảng cân đối”, bằng cách không bắt buộc các ngân hàng chuyển đổi tiền gửi của họ thành CBDC theo yêu cầu, từ đó bảo vệ hệ thống ngân hàng.
Tương Lai Của CBDC Sẽ Như Thế Nào?
Nghiên cứu về “Giá trị doanh nghiệp của IBM, Phân tích biểu đồ về sự phát triển của tiền được lập trình” chỉ ra rằng, mặc dù có sự phản đối từ một số ngân hàng thương mại, sự quan tâm của các ngân hàng trung ương đến tiền tệ kỹ thuật số vẫn không hề suy giảm. Các ngân hàng trung ương đã âm thầm đánh giá những ưu điểm của tiền điện tử và thử nghiệm các phiên bản của riêng mình, được gọi là tiền tệ kỹ thuật số của ngân hàng trung ương. Một cuộc khảo sát năm 2019 của Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) cho thấy 85% các ngân hàng trung ương cho biết họ khó có thể phát hành CBDC trong vòng ba năm tới, nhưng khoảng một phần tư các ngân hàng trung ương cho biết họ đã có thẩm quyền hoặc sẽ sớm có thẩm quyền ban hành CBDC, và 70% thừa nhận họ đang nghiên cứu vấn đề này.
Do những lợi ích tiềm năng mà CBDC mang lại, các nhà hoạch định chính sách tại các ngân hàng trung ương dự đoán rằng ít nhất một CBDC sẵn sàng cho người tiêu dùng sẽ ra mắt trong vòng năm năm tới, theo một nghiên cứu mới của IBM và OMFIF. Nghiên cứu này, dựa trên dữ liệu khảo sát từ 23 ngân hàng trung ương lớn nhỏ, chỉ ra rằng CBDC đầu tiên có thể sẽ được triển khai ở một quốc gia nhỏ, tập trung vào một ứng dụng cụ thể, chẳng hạn như tạo điều kiện chuyển tiền hoặc thúc đẩy tài chính toàn diện ở các khu vực có ít ngân hàng vật lý.
Mặc dù các ngân hàng tư nhân có thể vẫn đóng một vai trò nhất định, các ngân hàng trung ương được OMFIF khảo sát gần như nhất trí cho rằng CBDC sẽ được thực hiện thông qua quan hệ đối tác công tư. Tuy nhiên, một khi CBDC đầu tiên được ra mắt, nhiều CBDC khác có khả năng sẽ theo sau, tạo nên một cuộc cách mạng trong hệ thống tài chính toàn cầu.
Tài liệu tham khảo:
- World Bank report on global remittances in 2017.
- OMFIF report “Central Bank Digital Currencies” (October 2018).
- “Monetary Policy and Digital Currencies: Nothing to See Here?” by Christian Pfister, Deputy Director General of Banque de France.
- “Fintech and the Future of Retail Banking” by Jan Smets, Governor of the National Bank of Belgium.
- Bank of England staff working paper on central bank digital currency.
- IBM study on the Enterprise Value of Programmable Money.
- BIS survey on central banks and CBDCs (2019).
- IBM and OMFIF study on the future of CBDCs.
Nguồn: Tổng hợp từ AZCoin News