Phong trào Cần Vương là một trang sử hào hùng trong lịch sử dân tộc Việt Nam, thể hiện tinh thần yêu nước và ý chí quật cường chống lại thực dân Pháp xâm lược. Vậy tính chất của phong trào Cần Vương là gì? Bài viết này sẽ đi sâu vào phân tích phong trào này, từ bối cảnh lịch sử, diễn biến chính đến những đặc điểm quan trọng nhất, làm nổi bật tính chất yêu nước sâu sắc của nó.
Mục Lục
Phong Trào Cần Vương: Khái Quát Chung
“Cần Vương” mang ý nghĩa “phò vua giúp nước,” thể hiện mục tiêu cao cả của phong trào. Phong trào Cần Vương là một tập hợp các cuộc khởi nghĩa vũ trang nổ ra trên khắp cả nước từ năm 1885 đến năm 1896, sau khi vua Hàm Nghi ban Chiếu Cần Vương, kêu gọi toàn dân đứng lên chống Pháp. Phong trào này thu hút đông đảo sĩ phu, văn thân và nhân dân yêu nước tham gia. Tuy nhiên, một hạn chế lớn là các cuộc khởi nghĩa diễn ra riêng lẻ, thiếu sự liên kết và thống nhất trên phạm vi toàn quốc.
Nguyên nhân trực tiếp dẫn đến sự bùng nổ của phong trào Cần Vương là do thực dân Pháp đã hoàn thành việc thiết lập ách thống trị trên toàn bộ lãnh thổ Việt Nam vào năm 1884. Phe chủ chiến trong triều đình, với sự ủng hộ của nhân dân, đã sẵn sàng cho cuộc chiến đấu bảo vệ đất nước.
Rạng sáng ngày 5 tháng 7 năm 1885, cuộc phản công của quân đội triều đình do Tôn Thất Thuyết chỉ huy đã diễn ra nhưng thất bại. Vua Hàm Nghi phải rời kinh thành Huế, chạy đến Quảng Trị và tại đây, ông đã ban Chiếu Cần Vương lần thứ nhất. Ngày 20 tháng 9 năm 1885, Chiếu Cần Vương lần thứ hai được ban bố, thổi bùng lên ngọn lửa kháng chiến trên khắp cả nước.
Chiếu Cần Vương: Lời Kêu Gọi Non Sông
Chiếu Cần Vương không chỉ tố cáo tội ác của thực dân Pháp mà còn lên án sự bất hợp pháp của chính quyền tay sai do Pháp dựng lên, đồng thời vạch trần sự phản bội của một số quan lại. Chiếu Cần Vương khẳng định ý chí kháng chiến của triều đình, kêu gọi sĩ phu, văn thân và nhân dân cả nước đứng lên giúp vua khôi phục nền độc lập.
Chiếu Cần Vương có ý nghĩa lịch sử to lớn:
- Kêu gọi toàn dân đoàn kết chống Pháp, khôi phục chế độ phong kiến độc lập.
- Thổi bùng ngọn lửa yêu nước và căm thù giặc ngoại xâm, dẫn đến một phong trào vũ trang kéo dài hơn 10 năm.
Vua Hàm Nghi và Chiếu Cần Vương kêu gọi toàn dân chống Pháp xâm lược
Diễn Biến Chính Của Phong Trào Cần Vương
Phong trào Cần Vương trải qua hai giai đoạn chính, tương ứng với hai lần ban Chiếu Cần Vương của vua Hàm Nghi:
-
Giai đoạn 1 (1885-1888): Phong trào bùng nổ trên phạm vi cả nước.
Hưởng ứng Chiếu Cần Vương, các văn thân, sĩ phu và nhân dân yêu nước đã tập hợp nghĩa binh, xây dựng căn cứ kháng chiến. Nhiều cuộc khởi nghĩa nổ ra mạnh mẽ, quyết liệt chống lại thực dân Pháp và bè lũ tay sai ở Bắc Kỳ và Trung Kỳ.
Một số lãnh đạo tiêu biểu trong giai đoạn này gồm có Phan Đình Phùng, Phạm Bành, Mai Xuân Trường…
Ở Bắc Kỳ, có thể kể đến các cuộc khởi nghĩa như khởi nghĩa Cai Kinh ở Bắc Giang, khởi nghĩa Đốc Tít ở Đông Triều, khởi nghĩa Nguyễn Quang Bích, khởi nghĩa Tạ Hiện, khởi nghĩa Đinh Công Tráng và Phạm Bành…
Ở Trung Kỳ, nổi bật với khởi nghĩa của Lê Trực và Nguyễn Phạm Tuân, khởi nghĩa của Trần Quang Dự, Nguyễn Duy Hiệu và Nguyễn Hàm, khởi nghĩa của Lê Trung Đình…
Cuối năm 1888, do sự phản bội của Trương Quang Ngọc, vua Hàm Nghi bị bắt và đày sang Angieri, kết thúc giai đoạn đầu của phong trào Cần Vương.
Trong giai đoạn này, các cuộc khởi nghĩa chủ yếu mang tính chất nhỏ lẻ, địa phương, thiếu sự liên kết trên phạm vi toàn quốc.
-
Giai đoạn 2 (1888-1896): Tiếp tục các cuộc khởi nghĩa lớn.
Mặc dù suy yếu sau năm 1888, phong trào Cần Vương vẫn tiếp tục phát triển, quy tụ nhiều văn thân, sĩ phu yêu nước và hình thành các cuộc khởi nghĩa lớn với tổ chức chặt chẽ hơn.
Một số cuộc khởi nghĩa tiêu biểu là khởi nghĩa Hương Khê, khởi nghĩa Hùng Lĩnh, khởi nghĩa Bãi Sậy… Thực dân Pháp tăng cường đàn áp, càn quét, buộc các nghĩa quân phải chuyển địa bàn hoạt động lên vùng trung du và miền núi.
Nhìn chung, đặc điểm chung của cả hai giai đoạn là sự thiếu thống nhất và liên kết giữa các cuộc khởi nghĩa, dẫn đến sự thiếu lãnh đạo và là một trong những nguyên nhân khiến phong trào Cần Vương thất bại vào năm 1896.
Tính Chất Của Phong Trào Cần Vương
Vậy, tính chất của phong trào Cần Vương là gì?
-
Phong trào yêu nước chống Pháp: Phong trào Cần Vương là sự tiếp nối truyền thống yêu nước chống ngoại xâm của dân tộc Việt Nam. Nó không phải bắt đầu từ Chiếu Cần Vương mà đã được nung nấu từ sau khi triều đình Huế ký Hiệp ước Quý Mùi (1883). Sự phản kháng của nhân dân bùng nổ khắp nơi để đáp trả việc triều đình đầu hàng. Cuộc tấn công quân Pháp ở kinh thành Huế thể hiện sự phân hóa trong nội bộ triều đình. Sau khi có Chiếu Cần Vương, phong trào hưởng ứng Cần Vương cứu nước diễn ra sôi nổi từ năm 1885 đến năm 1896.
-
Mục tiêu khôi phục chế độ phong kiến: Mục đích của phong trào Cần Vương là đánh đuổi quân Pháp, khôi phục nhà nước phong kiến đã sụp đổ. Tuy nhiên, mục tiêu lớn nhất, trước mắt là giải phóng dân tộc, đánh giặc cứu nước.
-
Sự tham gia của văn thân, sĩ phu và nông dân: Lãnh đạo các cuộc khởi nghĩa không phải là các võ quan triều đình mà chủ yếu là các văn thân, sĩ phu yêu nước, những người có chung nỗi đau mất nước với quần chúng lao động. Lực lượng tham gia kháng chiến chủ yếu là các văn thân, sĩ phu và nông dân yêu nước.
Kết Luận
Phong trào Cần Vương là một phong trào yêu nước mang tính chất dân tộc sâu sắc, thể hiện ý chí quật cường của nhân dân Việt Nam trong cuộc đấu tranh chống thực dân Pháp xâm lược. Mặc dù thất bại, phong trào đã để lại những bài học lịch sử quý giá, góp phần vào sự nghiệp giải phóng dân tộc sau này. Phong trào Cần Vương không chỉ là một sự kiện lịch sử mà còn là biểu tượng của tinh thần yêu nước và ý chí đấu tranh bất khuất của dân tộc Việt Nam.