Tiếng đàn tranh du dương, trầm bổng, gợi nhớ những câu chuyện cổ tích, khiến người nghe say đắm. Bạn yêu thích âm thanh ấy và mong muốn tự mình tạo nên những giai điệu tuyệt vời? Bài viết này sẽ chia sẻ những kỹ thuật chơi đàn tranh cơ bản nhất, giúp bạn từng bước chinh phục nhạc cụ truyền thống này.
Tư thế ngồi chơi đàn tranh đúng cách giúp bạn thoải mái và tạo ra âm thanh hay hơn
Mục Lục
Tư thế ngồi đúng cách
Tư thế ngồi ảnh hưởng trực tiếp đến sự thoải mái và khả năng điều khiển đàn. Hãy đảm bảo:
- Ghế ngồi: Chọn ghế có độ cao vừa phải, sao cho hai chân bạn chạm đất thoải mái.
- Vị trí tay: Hai cánh tay mở rộng tự nhiên, từ vai đến khuỷu tay và bàn tay tạo thành một đường thoải mái. Tránh giang tay quá rộng.
- Vai trò tay: Tay phải “đẻ” ra âm thanh, tay trái “nuôi dưỡng” âm thanh. Việc nắm vững kỹ thuật của cả hai tay là yếu tố then chốt.
Kỹ thuật tay phải
Tay phải đảm nhận việc gảy đàn, tạo ra âm thanh.
- Số ngón gảy: Hiện nay, phổ biến nhất là kỹ thuật gảy bằng 3 ngón: ngón cái (số 1), ngón trỏ (số 2) và ngón giữa (số 3). Một số người chơi có thể sử dụng 4 hoặc 5 ngón.
- Móng gảy: Sử dụng móng đồi mồi (miền Bắc) hoặc móng inox (miền Nam).
- Tư thế: Bàn tay phải nâng lên, các ngón tay khum lại, thả lỏng. Ngón áp út tì nhẹ lên ngựa đàn. Khi gảy các dây đàn thấp, cổ tay tròn lại và hạ dần về phía trước. Khi gảy các dây cao, cổ tay hạ dần theo chiều cong của ngựa đàn, cánh tay khép dần lại.
- Kỹ thuật gảy: Các ngón tay gảy mềm mại, thả lỏng, nâng lên hạ xuống tự nhiên, tránh gãy ngón hoặc móc dây.
Các ngón gảy phổ biến
- Ngón Á: Gảy lướt trên hàng dây xen kẽ các câu nhạc. Thường được sử dụng ở phách yếu để chuẩn bị cho phách mạnh đầu hoặc cuối câu nhạc.
- Á xuống: Gảy liền các âm liền bậc từ cao xuống thấp bằng ngón cái.
- Á lên: Vuốt bằng ngón trỏ hoặc ngón giữa từ âm thấp lên các âm cao.
- Á vòng: Kết hợp Á lên và Á xuống, thường dùng để mở đầu hoặc kết thúc một câu nhạc, hoặc tả cảnh sóng nước, gió thổi, mưa rơi.
- Song thanh: Hai nốt phát ra cùng lúc. Truyền thống sử dụng quãng 8, nhưng các nhạc sĩ hiện đại còn kết hợp các quãng khác.
Kỹ thuật song thanh tạo nên sự hòa âm độc đáo cho đàn tranh
- Ngón vê: Gảy liên tục trên dây bằng ngón trỏ, hoặc kết hợp ngón cái-trỏ, cái-giữa, hoặc cả ba ngón. Các ngón tay khum tròn, cổ tay kết hợp với ngón tay đánh xuống, hất lên đều đặn. Đầu móng gảy không nên đặt quá sâu xuống dây để tạo tiếng đàn đều đặn và êm ái.
Kỹ thuật tay trái
Tay trái có vai trò quan trọng trong việc tạo ra các hiệu ứng đặc biệt và làm phong phú thêm âm sắc của đàn tranh.
- Tư thế: Đặt nhẹ nhàng đầu ba ngón tay giữa (trỏ, giữa, áp út) lên dây đàn. Bàn tay mở tự nhiên, các ngón tay hơi khum. Ngón cái và ngón út tách rời.
- Kỹ thuật:
Các ngón tay trái thường dùng
- Ngón rung: Rung nhẹ một, hai hoặc ba ngón tay trên dây đàn (bên trái hàng nhạn) sau khi tay phải vừa gảy.
Ngón rung tạo độ ngân và sự uyển chuyển cho âm thanh
- Ngón nhấn: Dùng để tạo ra những âm khác (1/2 âm, 1/3 âm, 1/4 âm) mà hệ thống dây đàn tranh không có. Nhấn ba đầu ngón tay xuống dây tùy theo yêu cầu của bài (nửa cung nhấn nhẹ, 1 cung nhấn mạnh hơn). Điều chỉnh lực nhấn bằng tai để đạt độ cao mong muốn.
Ngón nhấn giúp bạn thể hiện những sắc thái tình cảm tinh tế
-
Ngón nhấn luyến: Sử dụng các ngón nhấn để luyến hai hoặc ba âm có độ cao khác nhau, tạo âm thanh mềm mại, uyển chuyển.
- Nhấn luyến lên: Gảy vào một dây, tay trái nhấn dần lên dây đó để âm thanh cao lên.
- Nhấn luyến xuống: Mượn nốt (ví dụ, muốn có âm Fa luyến xuống âm Rê, phải mượn dây Rê nhấn mạnh trước rồi mới gảy sau).
-
Ngón nhún: Nhấn liên tục trên một dây để tạo ra những làn sóng âm thanh có giao động lớn hơn ngón rung, làm cho âm thanh thêm mềm mại và tình cảm.
-
Ngón vỗ: Vỗ hai hoặc ba đầu ngón tay (trỏ, giữa, áp út) lên một dây phía bên trái nhạn đàn vừa được gảy, rồi nhấc ngay các ngón tay lên để tạo âm thanh cao lên đột ngột.
- Vỗ đồng thời: Tay phải gảy dây cùng lúc với tay trái vỗ.
- Vỗ sau: Tay phải gảy dây xong, tay trái mới vỗ lên dây.
Ngón vỗ đồng thời tạo hiệu ứng âm thanh độc đáo
Ngón vỗ sau tạo ra chuỗi âm thanh luyến láy
- Ngón vuốt: Tay phải gảy đàn, sau đó dùng hai, ba ngón tay trái vuốt lên dây đàn từ nhạn đàn ra trục dây hoặc ngược lại để làm tăng sức căng của dây một cách đều đặn, liên tục, khiến âm thanh cao dần lên.
- Ngón gảy tay trái: Gảy dây bằng tay trái (phía bên phải hàng nhạn) để thay đổi màu sắc và phát huy khả năng âm thanh của dây đàn. Âm thanh êm hơn nhưng không vang bằng tay phải.
- Ngón bịt: Vừa gảy dây bằng tay phải, vừa đặt nhẹ đầu ngón tay trái lên dây đàn hoặc chặn tay trái lên đầu nhạn đàn. Nếu gảy một đoạn nhạc toàn âm bịt, dùng cạnh bàn tay phải chặn nhẹ lên ngựa đàn và dùng tay trái gảy thay tay phải. Âm thanh không vang mà mờ đục.
Ngón bịt tạo hiệu ứng âm thanh đặc biệt
- Âm bồi: Chặn ngón tay trái vào đoạn dây thích hợp (kể từ đầu đàn) trong khi tay phải gảy dây đó. Nên đánh những âm bồi quãng tám ở khoảng âm giữa hoặc âm dưới.
Âm bồi tạo nên những âm thanh đặc trưng của đàn tranh
Với sự luyện tập chăm chỉ và nắm vững những kỹ thuật cơ bản này, bạn sẽ từng bước chinh phục được cây đàn tranh và tạo ra những giai điệu đầy cảm xúc. Chúc bạn thành công trên con đường âm nhạc!