Bạn mới làm quen với bóng chuyền và đang tìm kiếm hướng dẫn chi tiết về các kỹ thuật cơ bản? Bài viết này của Sen Tây Hồ sẽ cung cấp cho bạn những kiến thức nền tảng và hướng dẫn từng bước, giúp bạn tự tin bước vào sân bóng và nhanh chóng nâng cao trình độ. Chúng tôi đã tổng hợp và biên soạn lại từ giáo trình của các huấn luyện viên chuyên nghiệp, mang đến cho bạn lộ trình học tập bài bản và dễ hiểu nhất. Hãy cùng khám phá thế giới bóng chuyền đầy thú vị!
Kỹ thuật đánh bóng chuyền
Mục Lục
1. Kỹ Thuật Chuyền Bóng Thấp Tay (Đệm Bóng)
Kỹ thuật chuyền bóng thấp tay, hay còn gọi là đệm bóng, là kỹ thuật quan trọng trong bóng chuyền, sử dụng cẳng tay và bàn tay để chuyền bóng. Kỹ thuật này thường được dùng để thực hiện bắt bước 1 hoặc đỡ các đường bóng tấn công từ đối phương. So với chuyền bóng cao tay, đệm bóng có diện tiếp xúc tay với bóng rộng hơn, giảm thiểu nguy cơ phạm lỗi như dính bóng hoặc hai tiếng. Đệm bóng đóng vai trò quan trọng trong phòng thủ, đỡ phát bóng, đỡ đập bóng và cứu bóng.
Đệm bóng trong bóng chuyền mang lại nhiều lợi ích quan trọng:
- Đỡ các đường bóng nhanh, mạnh, thấp và khó từ đối phương.
- Phạm vi khống chế bóng rộng, xử lý được các đường bóng ở xa người.
- Kỹ thuật đơn giản, dễ tiếp thu và thực hiện hơn so với chuyền bóng cao tay.
Trong quá trình tập luyện và thi đấu, có nhiều biến thể của kỹ thuật đệm bóng trong bóng chuyền, bao gồm:
- Đệm bóng bằng hai tay (phổ biến nhất).
- Đệm bóng bằng một tay kết hợp lăn ngã cứu bóng (kỹ thuật nâng cao).
- Sử dụng thân người hoặc chân để đỡ bóng (trong tình huống khẩn cấp).
Theo chia sẻ từ các huấn luyện viên bóng chuyền, kỹ thuật chuyền bóng thấp tay được thực hiện theo các bước sau:
- Tư thế chuẩn bị: Đứng ở tư thế trung bình thấp, hai chân rộng bằng hoặc hơn vai, hai tay co tự nhiên ở hai bên sườn, mắt quan sát bóng, thân hơi gập về phía trước.
- Xác định điểm rơi: Di chuyển để đón bóng ở vị trí thích hợp.
- Đệm bóng: Khi bóng đến tầm ngang hông và cách thân người khoảng một cánh tay, duỗi thẳng hai tay, đặt hai bàn tay chéo lên nhau và nắm lại, sao cho bàn tay này bọc lấy bàn tay kia, hai ngón cái song song và kề nhau.
- Tiếp xúc bóng: Chân đạp đất, duỗi khớp gối, nâng trọng tâm cơ thể và nâng tay lên. Sử dụng phần giữa cẳng tay để đệm bóng từ dưới lên, kết hợp với việc nâng tay ở mức độ cần thiết. Đồng thời, gập cổ tay xuống dưới để làm căng các nhóm cơ cẳng tay, hóp bụng và giữ chắc bả vai với khớp khuỷu.
- Kết thúc: Hai tay thẳng, chắc, hai bàn tay nắm và ép chặt vào nhau, toàn thân hơi lao về phía trước.
Kỹ thuật chuyền bóng thấp tay
Kinh nghiệm từ các giáo viên thể dục cho thấy, khi thực hiện kỹ thuật chuyền bóng thấp tay, cần lưu ý những điểm sau:
- Lực bóng: Nếu bóng đến với lực nhẹ, kết hợp đạp chân và nâng nhanh tay để đẩy bóng đi. Ngược lại, nếu bóng đến với tốc độ nhanh và lực mạnh, hạn chế nâng tay mà ghìm tay để bóng bật đi theo ý muốn.
- Góc độ: Góc độ đường bóng đi phụ thuộc vào góc độ tay đệm bóng. Góc của tay đệm bóng là góc tạo bởi mặt phẳng đất và cánh tay đệm bóng. Điều chỉnh góc độ tay đệm bóng phù hợp với góc độ của đường bóng đến.
2. Kỹ Thuật Chuyền Bóng Cao Tay
Kỹ thuật chuyền bóng cao tay, hay còn gọi là kỹ thuật búng bóng chuyền (chuyền 2), thường là bước chạm bóng thứ hai của đội sau khi đã bắt bước 1 thành công. Chuyền bóng cao tay có vai trò điều chỉnh bóng đến vị trí thuận lợi để đồng đội tấn công ghi điểm. Vị trí chuyền 2 rất quan trọng, tương đương với vị trí tấn công.
Để thực hiện chuyền bóng cao tay hiệu quả, cần nhanh chóng di chuyển đến vị trí bóng rơi. Theo các giáo viên dạy bóng chuyền, kỹ thuật chuyền bóng cao tay gồm các bước sau:
- Tư thế chuẩn bị: Ổn định vị trí, hai tay đưa từ phía trước lên để chuyền bóng.
- Tiếp xúc bóng: Thân người hơi ngả về phía sau, các ngón tay tiếp xúc với bóng ở phía trước mặt, cách mặt khoảng 15cm.
- Chuyền bóng: Phối hợp nhịp nhàng giữa tay và toàn thân dưới để chuyền bóng đi.
- Ghìm bóng: Sử dụng sức của mười đầu ngón tay, chủ yếu là ngón tay cái và ngón đeo nhẫn, các ngón còn lại hỗ trợ.
- Điều khiển bóng: Khi chuyền bóng, sử dụng ngón trỏ, ngón giữa và một phần của ngón đeo nhẫn. Ngón tay cái có tác dụng điều khiển đường bóng.
Kỹ thuật chuyền bóng cao tay
Khi bắt đầu chạm bóng, các ngón tay hơi gân lên, nhưng sau khi chuyền bóng đi, tay phải thả lỏng tự nhiên. Giữ khuỷu tay hơi cong để dễ dàng điều khiển bóng, chỉ duỗi thẳng hoàn toàn khi cần chuyền bóng đi xa. Các ngón tay bao quanh 2/3 quả bóng về phía sau:
- Hai ngón tay cái tạo thành hình chữ “bát”.
- Khoảng cách giữa hai đầu ngón tay cái tùy theo cỡ tay, nhưng không được rộng quá một nửa quả bóng.
- Đỡ bóng từ phía trước mặt và chuyền về phía trước.
- Đỡ bóng từ trên cao xuống như đỡ phát bóng thấp tay, phát bóng cao tay hoặc chuyền bóng ra phía sau đầu. Hai tay gần như song song với mặt đất, mặt ngửa lên theo hướng bóng.
3. Kỹ Thuật Phát Bóng Chuyền Cao Tay
Kỹ thuật phát bóng chuyền cao tay tạo ra lực bóng tốt, mang lại lợi thế lớn khi thi đấu và là cách phát bóng dễ ghi điểm nhất. Theo các giáo viên bóng chuyền, kỹ thuật này bao gồm các bước sau:
- Tư thế chuẩn bị: Đứng mặt quay vào lưới, chân trái trước, mũi chân thẳng góc với đường biên ngang, chân phải sau (chân trước cách chân sau nửa bước). Trọng lượng cơ thể dồn đều trên cả hai chân, tay trái cầm bóng ở phía trước.
- Tung bóng: Tay trái đưa bóng lên ngang tầm mặt, sau đó tung bóng lên cao hơn đầu từ 80-100cm, thẳng lên trên nhưng hơi chếch sang phải (tay đánh bóng). Có thể hơi khuỵu gối hạ thấp trọng tâm và sau đó vươn thẳng hai chân lên, kết hợp với động tác tung bóng nhịp nhàng.
- Vung tay đánh bóng: Cùng lúc tay trái tung bóng lên cao, tay phải co lại và chuyển động từ trước – lên cao – ra sau, thân trên ngả về sau, mắt nhìn theo bóng. Khi bóng từ trên rơi xuống tới tầm tay giơ thẳng, đánh mạnh vào phía sau, phần dưới tâm của bóng bằng bàn tay mở với các ngón tay chụm tự nhiên.
Kỹ thuật phát bóng chuyền cao tay
4. Kỹ Thuật Đập Bóng Chuyền (Tấn Công)
Đập bóng là phương thức tấn công chủ yếu trong bóng chuyền. Để giành chiến thắng, mỗi cầu thủ cần có trình độ kỹ thuật điêu luyện, biết nhiều kiểu đập và đập nhiều hướng khác nhau trong các tình huống khác nhau. Kỹ thuật đập bóng chuyền gồm các động tác cơ bản sau:
- Tư thế chuẩn bị: Đứng cách lưới khoảng 2-3m (nếu đứng sát lưới sẽ không có chỗ lấy đà và dễ chạm lưới). Xê dịch nhẹ để sẵn sàng điều chỉnh bước nhảy và góc độ chạy lấy đà. Đầu gối hơi chùng, thân người hơi ngả về phía trước và mắt theo dõi người chuyền bóng.
- Lấy đà: Tạo sức bật cao hơn và điều chỉnh khoảng cách, vị trí đập bóng.
- Thời gian lấy đà: Khi đã xác định được đường bóng và hướng bóng tới. Đập bóng càng thấp thì lấy đà càng sớm, đập bóng cao thì lấy đà chậm hơn.
- Góc độ của đường lấy đà: Phụ thuộc vào khả năng của người đập. Người đập giỏi có thể lấy đà với góc độ lớn hơn, thậm chí thẳng góc với lưới. Người mới tập nên lấy đà với góc độ từ 35-50 độ (trung bình 45 độ).
- Số bước lấy đà: Thông thường là 3 bước (có thể 1-4 bước).
- Giậm nhảy: Chuyển từ bước lấy đà cuối cùng sang giậm nhảy liên tục. Có thể giậm nhảy một chân hoặc hai chân (thường dùng). Bước cuối cùng rất quan trọng, cần đảm bảo có thể đập bóng ở tầm trước mặt khi nhảy lên. Gót chân ở bước cuối cùng vừa đặt xuống đất và hai chân ngang nhau, thân người vẫn ngả về phía trước, khuỵu đầu gối thấp xuống và chuyển sức từ gót chân lên mũi chân để bật lên. Sử dụng sức bật của đầu gối, khớp xương hông (vươn bụng) và cổ chân. Đồng thời, phối hợp đánh tay: trước khi giậm nhảy, đánh mạnh hai tay ra phía sau, khi chân đã khuỵu hết mức thì hai tay đánh xuống thẳng góc với mặt sân.
- Nhảy và đập bóng:
- Khi thân người bật lên tới tầm cao nhất, người ngửa ra phía sau và hơi nghiêng về phía tay đập bóng, hai chân hơi gập tự nhiên.
- Tay đập bóng từ trên cao đưa sát mang tai ra phía sau, cánh tay duỗi thẳng và cổ tay gập vào bóng (cổ tay còn có tác dụng điều khiển bóng). Tay kia cũng từ phía trên hạ xuống phối hợp.
- Khi đập vào bóng, thân người vươn thẳng, hai chân cũng duỗi ra phía trước (đầu gối thẳng) tạo thành sức mạnh đập trúng vào bóng. Đập bóng thông thường ở tầm cao hơn đầu và chếch về phía trước mặt khoảng 10-15cm.
- Bóng nâng cao hay thấp tùy theo quả đập cao, trung bình hay thấp. Cần nhảy thật cao để chạm bóng ở tầm cao nhất.
Kỹ thuật đập bóng chuyền
- Rơi xuống: Thả lỏng các bắp thịt, rơi xuống bằng mũi bàn chân, hai bàn chân xoay theo chiều lưới, đầu gối hơi khuỵu để giữ thăng bằng, tránh chạm lưới hoặc vượt qua vạch giữa.
5. Kỹ Thuật Chắn Bóng Chuyền (Phòng Thủ)
Chắn bóng là phương pháp phòng thủ tích cực nhất trong bóng chuyền. Kỹ thuật chắn bóng ngày càng được cải tiến, đòi hỏi kỹ thuật đập bóng phải biến hóa. Chắn bóng nhằm hai mục đích:
- Tạo điều kiện thuận lợi cho đồng đội tấn công, giảm sức uy hiếp của đối phương.
- Trực tiếp ghi điểm (nếu có thể).
Theo giáo trình giảng dạy của các giáo viên bóng chuyền, kỹ thuật chắn bóng chuyền gồm các động tác cơ bản sau:
- Tư thế chuẩn bị: Sau khi phát bóng xong, sẵn sàng bám sát lưới để chuẩn bị chắn bóng, thường đứng cách lưới khoảng 25-35cm. Quan sát và phát hiện mục tiêu (điểm tấn công), nắm vững đặc điểm đập bóng và hướng đập bóng của đối phương để quyết định vị trí chắn bóng. Luôn đứng đối diện với hướng bóng tới và di chuyển dọc theo lưới. Sau khi xác định vị trí giậm nhảy, hai chân đứng song song cách nhau khoảng một bàn chân, hai tay co lên phía trước cao hơn thắt lưng để chuẩn bị nhảy.
- Nhảy và chắn bóng:
- Thời gian nhảy phụ thuộc vào tính chất và tầm bóng cao thấp. Bóng cao thì nhảy chậm, bóng thấp thì nhảy sớm. Nói chung, phải nhảy sau người đập một chút, quan sát hoạt động tay của đối thủ để quyết định nhảy chắn.
- Thông thường, đứng tại chỗ nhảy lên hoặc nhích lên một bước, hai đầu gối khuỵu xuống, hai cánh tay đưa sát thân người theo bên sườn từ dưới lên lấy đà bật lên cao. Nhảy tới tầm cao nhất, tiếp tục quan sát lần cuối cùng, nhanh chóng đưa hai tay cản đường bóng đập. Tay đưa lên không duỗi hết mức để có thể chuyển hướng chắn bóng dễ dàng.
- Khi chắn bóng, bàn tay mở như khi chuyền bóng, hơi ngửa ra phía sau, các ngón tay hơi gân lên để khi bóng chạm tay sẽ bật bổng lên. Hai bàn tay cách nhau khoảng nửa quả bóng để bóng không bị lọt qua.
- Hai cùi tay phải sát mép lưới, nếu xa quá, bóng dễ bị lọt xuống theo người.
- Sau khi chạm bóng, không được gập cổ tay xuống, vì dễ bị chạm lưới.
- Rơi xuống đất: Khi chắn bóng xong, rơi xuống đất bằng mũi bàn chân và tiếp tục quan sát để đề phòng đối phương tấn công. Nếu bóng bật trở lại trong sân mình, nhanh chóng lùi xuống chuẩn bị đập bóng.
Kỹ thuật chắn bóng chuyền
Để chắn bóng tốt, cần có sức bật cao và khả năng giữ thăng bằng trên không. Quan trọng nhất là phán đoán chính xác đường bóng và nhảy đúng thời điểm. Nên tập hỗ trợ bằng cách nhảy chắn bóng treo, nhảy chắn bóng ở điểm chỉ định trên tường hoặc vật trên cao.
Khi luyện tập chắn bóng, cần phân đoạn như sau:
- Tập chắn lưới thấp không cần nhảy bằng cách một người đập bóng và người khác tập phán đoán các đường bóng đập theo đường lấy đà.
- Khi có khả năng phán đoán nhất định, nâng lưới lên, nhảy không có bóng, sau đó phối hợp chắn bóng tập theo đường lấy đà.
- Khi trình độ chắn bóng đã khá, thay đổi tập chắn các đường bóng khác nhau.
- Tập chắn bóng bằng cách người tập đứng trên ghế cao đập bóng cho người tập chắn bóng.
- Khi tập chắn bóng cá nhân tốt rồi mới tập phối hợp chắn bóng tập thể.
Các giáo viên cũng chỉ ra những sai lầm thường gặp khi tập chắn bóng:
- Động tác cứng đờ hoặc lao người vào lưới, nhảy bật ra trước, không nhảy thẳng.
- Nhảy quá sớm, khi người bắt đầu rơi xuống thì bóng mới đập qua.
- Đưa tay qua lưới.
- Ham tranh bóng, muốn chắn bóng bật lại ngay hoặc hai tay không giơ thẳng từ dưới lên mà đưa cả cánh tay sang sân đối phương.
Kết luận
Trên đây là hướng dẫn chi tiết về các kỹ thuật đánh bóng chuyền cơ bản dành cho người mới bắt đầu, được tổng hợp và chia sẻ bởi Sen Tây Hồ. Hy vọng những thông tin này dễ hiểu và hữu ích cho quá trình tập luyện của bạn. Chúc bạn thành công trên con đường chinh phục môn thể thao bóng chuyền!