UEFI và Legacy là hai giao diện phần mềm đóng vai trò quan trọng trong quá trình khởi động máy tính, thực hiện kiểm tra các thiết bị phần cứng và làm nhiệm vụ “thông dịch viên” giữa hệ điều hành và phần cứng. Bài viết này sẽ cung cấp thông tin chi tiết về UEFI và Legacy, so sánh ưu nhược điểm, hướng dẫn cách kiểm tra và chuyển đổi giữa hai chuẩn này, cũng như cách cài đặt Windows chuẩn UEFI.
Mục Lục
LEGACY là gì?
Legacy BIOS, hay còn gọi là BIOS truyền thống, là một phần mềm lâu đời ra đời vào năm 1975. Nó được lưu trữ trên một chip trên bo mạch chủ và chứa các hướng dẫn cơ bản để khởi động các thiết bị phần cứng.
Các tính năng chính của Legacy BIOS khi khởi động:
- Kiểm tra bộ nhớ RAM để đảm bảo hoạt động bình thường.
- Kiểm tra các thiết bị ngoại vi như máy in, bàn phím, chuột,… và các tùy chọn khởi động.
- Kiểm tra CMOS, thiết lập thời gian, ngày tháng và nạp các trình điều khiển thiết bị vào bộ nhớ máy tính.
Chip BIOS trên bo mạch chủ, nơi lưu trữ phần mềm Legacy BIOS.
UEFI là gì?
UEFI (Unified Extensible Firmware Interface) là một chuẩn giao diện firmware mở rộng, được Intel phát triển để thay thế cho Legacy BIOS. UEFI hoạt động mạnh mẽ hơn, cung cấp nhiều tính năng hiện đại và khắc phục các hạn chế của Legacy.
UEFI hỗ trợ các phiên bản Windows 64-bit và các phiên bản 32-bit từ Windows 8 trở lên.
Tương tự như Legacy BIOS, UEFI cũng thực hiện kiểm tra phần cứng và khởi động hệ điều hành. Tuy nhiên, UEFI có nhiều ưu điểm vượt trội.
Giao diện UEFI BIOS với nhiều tùy chọn và khả năng hơn so với Legacy BIOS.
Ưu điểm của UEFI
- Khởi động nhanh hơn: UEFI giúp hệ thống khởi động nhanh hơn và hoạt động hiệu quả hơn.
- Quản lý ổ cứng dung lượng lớn: UEFI có khả năng quản lý các thiết bị lưu trữ có dung lượng lớn hơn 2.2TB, điều mà Legacy BIOS không thể làm được.
- Tích hợp sẵn các công cụ sửa lỗi: UEFI tích hợp sẵn khả năng nối mạng và các công cụ sửa lỗi cơ bản, giúp tiết kiệm thời gian khắc phục sự cố.
- Hỗ trợ bảng phân vùng GUID (GPT): UEFI sử dụng bảng phân vùng GUID (Globally Unique IDentifier) thay thế cho MBR, cho phép khởi động từ ổ đĩa cứng có dung lượng lớn gần như vô hạn (9.4ZB).
Cách kiểm tra máy tính sử dụng UEFI hay Legacy BIOS
Để kiểm tra máy tính của bạn đang sử dụng UEFI hay Legacy BIOS, hãy làm theo các bước sau:
- Nhấn tổ hợp phím Windows + R để mở hộp thoại Run.
- Nhập msinfo32 và nhấn OK để mở cửa sổ System Information.
- Tìm đến mục BIOS Mode. Nếu hiển thị Legacy, máy tính của bạn đang sử dụng Legacy BIOS. Nếu hiển thị UEFI, máy tính của bạn đang sử dụng UEFI.
Tìm BIOS Mode trong System Information để biết máy tính sử dụng UEFI hay Legacy.
Boot là gì?
Boot là quá trình chạy máy tính. Trong quá trình này, bộ nhớ máy tính sẽ chạy một đoạn chương trình để kiểm tra và cài đặt hệ điều hành vào bộ nhớ RAM, sẵn sàng cho người dùng sử dụng.
UEFI boot là gì?
UEFI boot là quy trình khởi động máy tính theo chuẩn UEFI. UEFI boot hoạt động như một hệ điều hành nhỏ, kế thừa quá trình khởi động của Legacy BIOS và chịu trách nhiệm khởi tạo phần cứng trước khi chuyển quyền điều khiển cho hệ điều hành chính.
Fastboot là gì?
Fastboot là một giao thức cho phép máy tính và điện thoại tương tác và thực hiện các thao tác vào hệ thống của thiết bị. Ví dụ, bạn có thể sử dụng fastboot để sửa đổi các tập tin hình ảnh trong hệ thống máy tính thông qua kết nối USB.
Secure boot là gì?
Secure boot là một công nghệ bảo vệ hệ thống bằng cách kiểm tra quy trình khởi động, ngăn chặn mã độc xâm nhập vào máy tính. Secure boot xác minh tính toàn vẹn của các thành phần khởi động dựa trên việc lưu trữ an toàn và chứng nhận từ xa.
Tùy chọn Secure Boot trong BIOS giúp bảo vệ hệ thống khỏi mã độc trong quá trình khởi động.
Cách chuyển BIOS sang UEFI
UEFI là sự thay thế tốt hơn cho Legacy BIOS. Nếu phần cứng của bạn hỗ trợ, bạn nên chuyển sang UEFI để tận dụng các ưu điểm về tốc độ và hiệu suất.
Chuyển từ Legacy sang UEFI
- Khởi động lại máy tính và truy cập vào giao diện BIOS (thường bằng cách nhấn phím F2, Delete, Esc hoặc F10 tùy theo nhà sản xuất).
- Trong giao diện BIOS, tìm đến tab Boot Options hoặc System Configuration.
- Chọn UEFI Boot Mode hoặc Boot Mode Select và thay đổi thành UEFI.
- Lưu các thay đổi và khởi động lại máy tính.
Cách cài Win chuẩn UEFI
Win 7
Để cài Win 7 theo chuẩn UEFI, bạn cần:
- Tạo USB boot Win 7 chuẩn UEFI.
- Khởi động từ USB boot.
- Tiến hành cài đặt.
Hướng dẫn khởi động từ USB boot (B2):
- Khi khởi động máy, sử dụng phím tắt để vào Boot Options (ví dụ: F12 trên máy Dell).
- Chọn USB Storage Device → USB-HDD → Hard Disk → UEFI: [Tên USB] → Enter để khởi động từ USB.
Hướng dẫn cài đặt (B3):
- Chọn ngôn ngữ Vietnamese → Next → Install now.
- Chọn “I accept the license terms” → Next → chọn Custom (Advanced).
- Chọn Driver Options (Advanced) → xác định ổ đĩa C và chọn Delete → Xóa tất cả các phân vùng có dung lượng dưới 1GB → Chọn ổ đĩa “Unallocated Space” → Next.
- Đợi quá trình cài đặt hoàn tất (khoảng 20-30 phút).
- Thiết lập các thông tin người dùng, mật khẩu, thời gian,…
Win 10
Quá trình cài đặt Win 10 theo chuẩn UEFI tương tự như Win 7. Điểm khác biệt là bạn cần tạo USB boot Win 10 chuẩn UEFI thay vì Win 7.
Kết luận:
UEFI là một chuẩn giao diện firmware hiện đại và vượt trội so với Legacy BIOS. Nếu phần cứng của bạn hỗ trợ, hãy chuyển sang UEFI để tận hưởng tốc độ khởi động nhanh hơn, khả năng quản lý ổ cứng dung lượng lớn và các tính năng bảo mật tiên tiến.