Nếu bạn từng sử dụng máy tính vào đầu những năm 2000, có lẽ bạn đã từng gặp BonziBuddy, một chú vượn tím hoạt hình “hữu ích” nhưng thực chất lại gây phiền toái. BonziBuddy có thể nói chuyện, kể chuyện cười, hát và làm đủ trò để thu hút sự chú ý của bạn. Mặc dù hứa hẹn giúp bạn sử dụng Internet dễ dàng hơn, nhưng phần lớn thời gian, nó chỉ gây cản trở.
Nếu bạn chưa từng biết đến BonziBuddy, có lẽ bạn sẽ thấy nó khá kỳ lạ. Nhưng câu chuyện đằng sau biểu tượng khó quên này còn kỳ lạ hơn cả chính chú khỉ.
Mục Lục
Nguồn gốc của chú khỉ tím BonziBuddy
BonziBuddy được xây dựng dựa trên nền tảng Microsoft Agent, cho phép các nhà phát triển tạo ra các trợ lý ảo cho ứng dụng của mình.
Ngày nay, trợ lý ảo như Alexa, Siri hay Google Assistant đã trở nên quá quen thuộc. Chúng ta chấp nhận việc có một giọng nói vô hình hỗ trợ thực hiện các công việc hàng ngày. Tuy nhiên, vào năm 1999, ý tưởng về một chú khỉ hoạt hình màu tím giúp bạn sử dụng Internet nghe có vẻ điên rồ.
Để hiểu được điều này, chúng ta cần nhớ đến một nhân vật quen thuộc khác: Clippy. Ra mắt cùng với Office 97, Clippy là một trợ lý ảo hoạt hình với hình dạng kẹp giấy, luôn xuất hiện để “giúp đỡ” bạn. Tuy nhiên, Clippy thường xuyên gây phiền toái hơn là hữu ích.
Microsoft phát triển Clippy dựa trên một nghiên cứu (bị hiểu sai) của Đại học Stanford, cho rằng con người phản ứng với máy tính theo cách tương tự như với người khác. Từ đó, Microsoft cho rằng việc đưa khuôn mặt và giọng nói lên màn hình sẽ giúp mọi người thích sử dụng máy tính hơn. Tuy nhiên, thực tế lại không như vậy.
Clippy được xây dựng trên công nghệ Microsoft Agent, cho phép các nhà phát triển bên thứ ba tạo ra các trợ lý ảo riêng cho ứng dụng của họ. Microsoft thậm chí còn tạo ra bốn nhân vật mặc định: Merlin the Wizard, Robby the Robot, Genie the Genie và Peedy the Parrot. Tuy nhiên, nhóm phát triển Microsoft Office đã quyết định tạo ra nhân vật riêng của họ, đó chính là Clippy. Microsoft cũng tạo ra một nhân vật dựa trên biểu tượng trợ giúp để hướng dẫn người dùng cài đặt Windows XP.
Mặc dù Microsoft không sử dụng các nhân vật mặc định, Peedy the Parrot đã tìm được “ngôi nhà” bên ngoài công ty. BONZI Software, một nhà phát triển bên thứ ba, đã sử dụng Peedy làm phiên bản đầu tiên cho chương trình trợ giúp độc lập của họ: BonziBuddy. Ứng dụng này luôn hiển thị trên màn hình, liên tục trò chuyện với bạn và thực hiện những việc mà, thực tế, không mấy hữu ích nhưng khá thú vị.
Sau một vài phiên bản, Bonzi quyết định tạo ra nhân vật hoạt hình của riêng mình, một thứ “ngớ ngẩn” hơn cả một con vẹt biết nói: một chú khỉ tím biết nói. Trong khi bất kỳ nhà phát triển nào cũng có thể sử dụng Peedy, chỉ Bonzi mới có chú khỉ độc quyền của riêng mình. Có lẽ, sai lầm lớn nhất của Bonzi là lặp lại những quyết định tồi tệ của Microsoft.
BonziBuddy: Kể chuyện cười và những rắc rối
BonziBuddy thường xuyên làm gián đoạn công việc của người dùng bằng những trò đùa và bài hát.
BonziBuddy có thể coi là phiên bản tệ hơn của Clippy, nhưng nó có một ưu điểm: không gắn liền với bất kỳ phần mềm văn phòng nào. Bất kỳ ai, từ trẻ em đến người lớn tuổi, đều có thể tải xuống chú khỉ tím này để giải trí. BonziBuddy hoàn toàn miễn phí, nên việc tải xuống dường như vô hại. Tuy nhiên, đây cũng là bài học đầu tiên cho nhiều người trẻ về việc không nên tải xuống mọi thứ chỉ vì nó miễn phí.
Công cụ chuyển văn bản thành giọng nói của BonziBuddy, một phần của Microsoft Agent, là một điều mới lạ vào thời điểm ra mắt năm 1999. Mặc dù các trình tổng hợp giọng nói đã tồn tại trước đó, nhưng hầu hết mọi người đều không có công cụ nào thân thiện để sử dụng. Bonzi thỉnh thoảng sẽ kể những câu chuyện cười ngớ ngẩn hoặc hát một bài hát bằng giọng mũi, nhưng nó rất thú vị khi trò chuyện. Bạn cũng có thể khiến Bonzi nói bất cứ điều gì bạn muốn thông qua tính năng chuyển văn bản thành giọng nói.
Ngoài tính năng mới lạ, Bonzi còn hứa hẹn cung cấp nhiều tính năng “thực tế” hơn. Bạn có thể sử dụng lịch tích hợp để theo dõi các sự kiện hoặc đồng bộ email POP3 để Bonzi đọc tin nhắn cho bạn. Tuy nhiên, BonziBuddy chủ yếu là một món đồ chơi hơn là một công cụ thực sự hữu ích. Bonzi cũng có thói quen đu đưa qua lại trên màn hình, gây cản trở công việc của bạn.
BonziBuddy cũng quảng cáo các chương trình khác của Bonzi Software, thường sử dụng các cửa sổ bật lên giả mạo trông giống như cảnh báo chính thức của Windows. Chúng bao gồm phần mềm email bằng giọng nói và Internet Alert 99, một tường lửa “rởm” và Internet Boost, một chương trình hứa hẹn tăng tốc độ Internet của bạn. Đây cũng là điểm khởi đầu cho việc BonziBuddy bị gắn mác phần mềm độc hại.
BonziBuddy và những rắc rối pháp lý
Bonzi Software đã phải đối mặt với nhiều vụ kiện liên quan đến quảng cáo lừa đảo và thu thập thông tin cá nhân của trẻ em.
Bonzi Software đã phải đối mặt với một số vấn đề pháp lý từ năm 1999 đến 2004, khi BonziBuddy chính thức ngừng hoạt động. Năm 2002, công ty đã phải đối mặt với một vụ kiện tập thể về việc sử dụng quảng cáo lừa đảo. Năm 2003, Bonzi đồng ý ngừng sử dụng các nút “X” giả mạo và phải dán nhãn rõ ràng cho quảng cáo của họ. Họ cũng phải trả hơn 170.000 đô la phí pháp lý.
Năm 2004, Bonzi Software bị phạt 75.000 đô la cho FTC vì vi phạm Đạo luật bảo vệ quyền riêng tư trực tuyến của trẻ em (COPPA). Khi BonziBuddy khởi chạy, nó yêu cầu người dùng đăng ký trực tuyến. Trên mẫu đăng ký này, BonziBuddy hỏi tên, địa chỉ và tuổi của người dùng. Vì BonziBuddy thu hút trẻ em, nhiều em đã tải xuống ứng dụng và điền vào mẫu đăng ký mà không có sự đồng ý của cha mẹ. Điều này dẫn đến việc Bonzi thu thập thông tin cá nhân của trẻ em một cách trái phép.
Trước những vấn đề pháp lý, BonziBuddy ngày càng trở nên khó chịu hơn trong việc kiếm tiền từ người dùng. Trong những năm sau đó, BonziBuddy cài đặt các thanh công cụ vào Internet Explorer, đặt lại trang chủ trình duyệt của bạn thành sentayho.com.vn và thậm chí theo dõi số liệu thống kê về việc sử dụng Internet của bạn. Dù Bonzi có ý định sử dụng các chiến thuật phần mềm độc hại ngay từ đầu hay chỉ đơn giản là tuyệt vọng vì những rắc rối tài chính, kết quả vẫn như nhau. BonziBuddy không còn ở đó để kể chuyện cười và hát những bài hát nữa. Nó ở đó để làm hỏng máy tính của bạn và hiển thị quảng cáo.
Nhìn lại, BonziBuddy có một sức hấp dẫn kỳ lạ. Những trò đùa ngớ ngẩn, giọng nói lố bịch và những hình ảnh động kỳ quặc của nó có thể gây khó chịu, nhưng chúng mang lại cho nó một chút cá tính. Điều đó hơn hẳn những quảng cáo bật lên hoặc các thanh công cụ “rác” khác.
Nếu bạn muốn trải nghiệm lại BonziBuddy, một số người hâm mộ đã tạo ra các bản sao của trang web Bonzi gốc, cũng như các liên kết tải xuống để cài đặt Bonzi trên máy tính của bạn. Vì các máy chủ chạy quảng cáo và theo dõi dữ liệu đã ngừng hoạt động, BonziBuddy không còn là mối đe dọa nữa. Tuy nhiên, bạn nên sử dụng máy ảo để đảm bảo an toàn nếu bạn thực sự muốn tải xuống phần mềm độc hại hoạt hình.