Cúm: Nguyên Nhân, Triệu Chứng, Biến Chứng và Cách Phòng Ngừa Hiệu Quả

Cúm là một bệnh nhiễm trùng đường hô hấp phổ biến, có khả năng lây lan nhanh chóng và ảnh hưởng đến mọi lứa tuổi. Hầu như ai cũng đã từng trải qua ít nhất một lần bị cúm trong đời. Bệnh cúm có thể gây ra những biến chứng nghiêm trọng, đặc biệt đối với trẻ em, người lớn tuổi và những người có bệnh lý nền. Việc hiểu rõ về bệnh cúm và các biện pháp phòng ngừa là vô cùng quan trọng để bảo vệ sức khỏe bản thân và cộng đồng.

benh cum

Cúm là gì? Mức độ nguy hiểm của bệnh cúm?

Cúm là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp do virus cúm (Influenza virus) gây ra. Bệnh có thể lây lan nhanh chóng qua đường hô hấp, ảnh hưởng đến mũi, họng và phổi. Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm có khoảng 5-10% người lớn và 20-30% trẻ em mắc cúm. Đáng lo ngại hơn, cúm có thể gây ra khoảng nửa triệu ca tử vong mỗi năm do các biến chứng liên quan. Tại Việt Nam, mỗi năm ước tính có khoảng 1 – 1,8 triệu người mắc cúm mùa.

Bệnh cúm thường tự khỏi sau vài ngày, tuy nhiên, đối với những người có hệ miễn dịch yếu hoặc mắc các bệnh mãn tính như tim, phổi, thận, tiểu đường, thiếu máu, hoặc suy giảm miễn dịch, người trên 65 tuổi, trẻ nhỏ dưới 5 tuổi và phụ nữ mang thai, cúm có thể gây ra những biến chứng nghiêm trọng như viêm tai, viêm phế quản, viêm phổi, viêm não, thậm chí dẫn đến tử vong.

Phân loại các chủng virus cúm phổ biến hiện nay

Virus cúm được chia thành 4 chủng chính: A, B, C và D. Trong đó, cúm A và B là hai chủng phổ biến nhất ở người, cúm C thường gây bệnh nhẹ hoặc không có triệu chứng, còn cúm D chủ yếu ảnh hưởng đến gia súc.

Cúm A

Cúm A là chủng cúm mùa phổ biến nhất, chiếm khoảng 75% các ca nhiễm cúm ở người. Virus cúm A được phân loại thành nhiều phân tuýp dựa trên sự kết hợp của hai protein trên bề mặt virus là Hemagglutinin (H) và Neuraminidase (N). Cúm A có khả năng biến đổi gen cao, dễ dàng tạo ra các chủng mới và gây ra các đợt dịch lớn, thậm chí là đại dịch toàn cầu như cúm A (H5N1), cúm A (H3N2) và đại dịch cúm A (H1N1).

Cúm B

Cúm B không được chia thành các phân tuýp như cúm A, nhưng được chia thành hai dòng là B/Yamagata và B/Victoria. Cúm B cũng là một dạng cúm phổ biến ở người, chiếm khoảng 25% số ca nhiễm cúm mùa hàng năm. Cúm B chỉ lây truyền từ người sang người và có khả năng lây lan rất mạnh, có thể gây thành dịch nhưng ít có nguy cơ trở thành đại dịch.

Cúm C và cúm D

So với cúm A và B, cúm C ít gặp hơn và thường gây ra các triệu chứng nhẹ hoặc không có triệu chứng. Cúm C không có khả năng gây dịch ở người. Cúm D chủ yếu gây bệnh ở gia súc và chưa được xác định gây bệnh ở người.

Diễn tiến bệnh cúm theo từng giai đoạn

Bệnh cúm thường diễn ra trong khoảng một tuần, nhưng cũng có thể kéo dài hơn ở một số trường hợp. Quá trình phát triển của bệnh cúm thường trải qua 3 giai đoạn chính:

• Giai đoạn khởi phát (ngày 1-3): Các triệu chứng cúm xuất hiện đột ngột như sốt cao (trên 38 độ C), nhức đầu, đau mỏi cơ, ho khan, đau họng và nghẹt mũi.
• Giai đoạn toàn phát (ngày 4 trở đi): Triệu chứng sốt và đau nhức cơ giảm dần, nhưng người bệnh có thể bị khàn tiếng, khô hoặc đau họng, ho và tức ngực. Một số người có thể cảm thấy mệt mỏi hoặc đầy hơi.
• Giai đoạn hồi phục (ngày 8 trở đi): Các triệu chứng cúm giảm dần, nhưng ho và mệt mỏi có thể kéo dài thêm 1-2 tuần.

Nguyên nhân chính gây ra bệnh cúm

Virus cúm (Influenza virus) là nguyên nhân trực tiếp gây ra bệnh cúm ở người. Virus tấn công vào hệ hô hấp, bao gồm mũi, cổ họng và phổi. Các chủng virus cúm có khả năng biến đổi liên tục, tạo ra các chủng mới mà hệ miễn dịch của con người chưa kịp thích ứng, dẫn đến tỷ lệ lây nhiễm cao, đặc biệt ở trẻ em.

Tại Việt Nam, các chủng virus cúm A, B và C là phổ biến nhất. Cúm có khả năng lây nhiễm rất cao, được xem là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất thế giới.

Dấu hiệu và triệu chứng thường gặp khi mắc cúm

Các triệu chứng cúm thường xuất hiện sau khoảng 2 ngày kể từ khi cơ thể tiếp xúc với virus. Nhiều người thường nhầm lẫn cúm với cảm lạnh thông thường do các triệu chứng ban đầu khá giống nhau. Tuy nhiên, cúm thường có các dấu hiệu đặc trưng sau:

• Sốt cao (trên 38 độ C)
• Ớn lạnh
• Đau đầu, chóng mặt
• Đau nhức cơ bắp
• Mệt mỏi, suy nhược
• Đau họng, sổ mũi, nghẹt mũi
• Ho khan hoặc ho có đờm
• Buồn nôn, tiêu chảy (thường gặp ở trẻ em)

Thời gian ủ bệnh cúm thường kéo dài khoảng 2 ngày. Sau khoảng 5 ngày, các triệu chứng sốt và các triệu chứng khác sẽ giảm dần, nhưng ho và mệt mỏi có thể kéo dài hơn. Thông thường, tất cả các triệu chứng sẽ biến mất trong vòng 1-2 tuần.

thuc an cho nguoi benh cum

Bệnh cúm lây lan như thế nào?

Cúm là bệnh có khả năng lây nhiễm rất cao trong cộng đồng và có thể bùng phát thành dịch. Virus cúm lây truyền chủ yếu qua hai con đường sau:

• Lây qua đường hô hấp: Khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện, các giọt bắn chứa virus sẽ phát tán vào không khí. Người khỏe mạnh khi hít phải các giọt bắn này sẽ có nguy cơ nhiễm bệnh.
• Lây qua tiếp xúc: Virus cúm có thể tồn tại trên các bề mặt như tay nắm cửa, bàn ghế, đồ vật cá nhân. Nếu chạm vào các bề mặt này và sau đó đưa tay lên mắt, mũi, miệng, bạn có thể bị nhiễm bệnh.

Cúm có thể bùng phát vào bất kỳ thời điểm nào trong năm, nhưng thường phổ biến hơn vào mùa đông và mùa xuân.

Ai là đối tượng dễ mắc cúm nhất?

Bất kỳ ai cũng có thể mắc cúm, nhưng những đối tượng sau đây có nguy cơ cao hơn:

• Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ: Hệ miễn dịch của trẻ chưa phát triển đầy đủ, khiến trẻ dễ bị nhiễm bệnh và gặp các biến chứng nghiêm trọng.
• Người lớn tuổi (trên 65 tuổi): Hệ miễn dịch suy yếu theo tuổi tác, làm tăng nguy cơ mắc bệnh và biến chứng.
• Phụ nữ mang thai: Hệ miễn dịch suy giảm trong thai kỳ khiến phụ nữ mang thai dễ bị nhiễm bệnh và có nguy cơ gặp các biến chứng nguy hiểm cho cả mẹ và bé.
• Người có bệnh lý nền: Những người mắc các bệnh mãn tính như tim mạch, tiểu đường, hen suyễn, bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD), suy thận, suy gan, hoặc suy giảm miễn dịch có nguy cơ cao bị biến chứng do cúm.

Biến chứng nguy hiểm của bệnh cúm

Nhiều người thường chủ quan với bệnh cúm và không điều trị kịp thời, dẫn đến các biến chứng nguy hiểm như:

• Viêm phổi: Là biến chứng phổ biến nhất của cúm, có thể gây suy hô hấp và tử vong.
• Viêm tai giữa, viêm xoang: Thường gặp ở trẻ em, gây đau đớn và ảnh hưởng đến thính giác.
• Viêm não, viêm màng não: Biến chứng hiếm gặp nhưng rất nguy hiểm, có thể gây tổn thương não vĩnh viễn hoặc tử vong.
• Hội chứng Reye: Một biến chứng hiếm gặp nhưng nghiêm trọng, thường xảy ra ở trẻ em và thanh thiếu niên dùng aspirin để hạ sốt khi bị cúm. Hội chứng này gây tổn thương gan và não, có thể dẫn đến tử vong.
• Biến chứng tim mạch: Cúm có thể làm tăng nguy cơ đau tim và đột quỵ, đặc biệt ở những người có bệnh tim mạch.
• Sảy thai, sinh non: Phụ nữ mang thai bị cúm có nguy cơ cao bị sảy thai, sinh non hoặc thai chết lưu.

Các phương pháp chẩn đoán bệnh cúm

Để chẩn đoán cúm, bác sĩ sẽ dựa vào các triệu chứng lâm sàng và kết quả xét nghiệm. Các xét nghiệm thường được sử dụng để chẩn đoán cúm bao gồm:

• Xét nghiệm nhanh cúm: Xét nghiệm này có thể cho kết quả nhanh chóng trong vòng vài phút, nhưng độ chính xác có thể không cao.
• Xét nghiệm RT-PCR: Xét nghiệm này có độ chính xác cao hơn và có thể xác định được chủng virus cúm gây bệnh.
• Nuôi cấy virus: Xét nghiệm này được sử dụng để phân lập virus cúm từ mẫu bệnh phẩm.

Điều trị bệnh cúm như thế nào?

Mục tiêu điều trị cúm là giảm nhẹ các triệu chứng và ngăn ngừa các biến chứng. Phương pháp điều trị sẽ phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng của bệnh và tình trạng sức khỏe của người bệnh.

Điều trị tại nhà

Đối với các trường hợp cúm nhẹ, người bệnh có thể tự điều trị tại nhà bằng các biện pháp sau:

• Nghỉ ngơi đầy đủ
• Uống nhiều nước (nước lọc, nước trái cây, súp)
• Sử dụng thuốc hạ sốt, giảm đau (paracetamol, ibuprofen)
• Súc họng bằng nước muối ấm
• Vệ sinh mũi bằng nước muối sinh lý

Điều trị bằng thuốc

Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể kê đơn thuốc kháng virus để điều trị cúm. Các thuốc kháng virus như oseltamivir (Tamiflu) và zanamivir (Relenza) có thể giúp giảm các triệu chứng của cúm và ngăn ngừa các biến chứng nghiêm trọng nếu được sử dụng trong vòng 48 giờ sau khi có triệu chứng.

Chế độ dinh dưỡng cho người bệnh cúm

Chế độ dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong việc giúp người bệnh cúm nhanh chóng hồi phục. Người bệnh nên ăn các loại thực phẩm dễ tiêu hóa, giàu dinh dưỡng và vitamin, chẳng hạn như:

• Cháo, súp
• Trái cây, rau xanh
• Thực phẩm giàu protein (thịt gà, cá, trứng)
• Sữa và các sản phẩm từ sữa

Người bệnh nên tránh các loại thực phẩm chế biến sẵn, đồ ăn nhiều dầu mỡ, đồ uống có cồn và caffeine.

Các biện pháp phòng ngừa bệnh cúm hiệu quả

Phòng ngừa cúm là biện pháp tốt nhất để bảo vệ sức khỏe bản thân và cộng đồng. Các biện pháp phòng ngừa cúm hiệu quả bao gồm:

• Tiêm vắc xin cúm hàng năm: Đây là biện pháp phòng ngừa cúm hiệu quả nhất. Vắc xin cúm giúp cơ thể tạo ra kháng thể chống lại virus cúm, giảm nguy cơ mắc bệnh và các biến chứng nghiêm trọng.
• Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước: Rửa tay giúp loại bỏ virus cúm và các mầm bệnh khác khỏi tay, ngăn ngừa lây nhiễm.
• Che miệng và mũi khi ho hoặc hắt hơi: Sử dụng khăn giấy hoặc khuỷu tay để che miệng và mũi khi ho hoặc hắt hơi giúp ngăn ngừa virus lây lan ra môi trường.
• Tránh tiếp xúc gần với người bệnh: Nếu có thể, hãy tránh tiếp xúc gần với những người đang bị cúm để giảm nguy cơ lây nhiễm.
• Tăng cường hệ miễn dịch: Chế độ ăn uống lành mạnh, tập thể dục thường xuyên và ngủ đủ giấc giúp tăng cường hệ miễn dịch, giúp cơ thể chống lại virus cúm và các mầm bệnh khác.
• Đeo khẩu trang: Đeo khẩu trang ở nơi công cộng giúp giảm nguy cơ lây nhiễm virus cúm và các bệnh đường hô hấp khác.

Vắc xin cúm mùa được chỉ định tiêm phòng cho trẻ em từ 6 tháng tuổi và người lớn. Hiện nay, Hệ thống trung tâm tiêm chủng VNVC có đầy đủ vắc xin phòng cúm cho trẻ em và người lớn như vắc xin Influvac (Hà Lan), GC Flu (Hàn Quốc) và Ivacflu-S (Việt Nam) phòng được 3 chủng cúm. Đặc biệt, VNVC tự hào là đơn vị đầu tiên và duy nhất tại Việt Nam triển khai tiêm rộng rãi vắc xin cúm Tứ giá Vaxigrip Tetra (Pháp) phòng được 4 chủng cúm nguy hiểm nhất hiện nay.

Để đăng ký tiêm vắc xin cúm hoặc tiêm trọn gói vắc xin tại Hệ thống Trung tâm tiêm chủng VNVC, bạn có thể cung cấp thông tin tại đây hoặc gọi tới hotline 028 7300 6595, nhắn tin cho Fanpage VNVC – Trung tâm Tiêm chủng Trẻ em và Người lớn hoặc liên hệ trực tiếp Hệ thống Trung tâm tiêm chủng VNVC.

Chủ động phòng ngừa cúm là cách tốt nhất để bảo vệ sức khỏe của bạn và những người thân yêu. Hãy tiêm vắc xin cúm hàng năm, thực hiện các biện pháp vệ sinh cá nhân và tăng cường hệ miễn dịch để phòng tránh bệnh cúm hiệu quả.