Bên cạnh phở và bánh mì, bánh xèo là một trong những món ăn đường phố được yêu thích nhất tại Việt Nam. Từ những quán ăn nhỏ ven đường đến các nhà hàng sang trọng, bánh xèo đã chinh phục trái tim của biết bao người. Để thực sự hiểu và thưởng thức món ăn này, hãy cùng khám phá sự đa dạng và phong phú của bánh xèo trên khắp mọi miền đất nước.
Cái tên “bánh xèo” mộc mạc xuất phát từ âm thanh xèo xèo vui tai khi bột gạo được đổ lên chảo nóng, tạo nên lớp vỏ bánh giòn rụm. Mỗi vùng miền lại có những biến tấu độc đáo về kích thước, nguyên liệu, tạo nên một bản đồ bánh xèo đầy màu sắc và hương vị.
Bánh xèo có lẽ bắt nguồn từ miền Trung Việt Nam. Tương truyền, vào thời Tây Sơn, món ăn này thịnh hành đến mức được dùng thay cơm vào các ngày mùng 2 và 16 âm lịch hàng tháng.
Bánh khoái giòn rụm, một “người anh em” của bánh xèo miền Trung. (Nguồn ảnh: Yes Vietnam)
Nguồn gốc của bánh xèo vẫn còn là một chủ đề gây tranh cãi. Một số người cho rằng bánh xèo là một biến thể của bánh khoái Huế, trong khi những người khác lại tin rằng công thức này được học hỏi từ người Chăm từ nhiều thế kỷ trước. Thậm chí, có ý kiến còn cho rằng ẩm thực Nam Ấn trước thế kỷ XI mới là nguồn cảm hứng thực sự cho món bánh xèo.
Dù nguồn gốc thực sự là gì đi chăng nữa, không thể phủ nhận rằng bánh xèo miền Trung vẫn là phiên bản gốc, khai sinh ra vô số biến thể hấp dẫn khác. Ở các tỉnh miền Trung như Bình Định, Quảng Ngãi và Quảng Nam, bánh xèo có kích thước vừa phải và thường được cuốn trong bánh tráng. Khi di chuyển về phía Nam đến Khánh Hòa, Ninh Thuận và Bình Thuận, hải sản thường được sử dụng làm nhân bánh thay vì thịt heo và giá đỗ. Nước chấm ở đây cũng đặc biệt hơn, thường là nước mắm pha với ớt và sốt đậu phộng rang. Bánh xèo miền biển thường có kích thước nhỏ hơn và đôi khi được cuốn với rau sống.
Bánh xèo Ninh Thuận tuy nhỏ nhắn nhưng lại mang hương vị biển cả đặc trưng. (Nguồn ảnh: Brandon Coleman)
Bánh xèo miền Trung thường được ăn kèm với các loại rau sống, khế chua và chuối chát. Trong khi đó, các đầu bếp miền Nam lại có bí quyết riêng là thêm nước cốt dừa vào bột bánh, tạo nên vị béo ngậy đặc trưng. Nhân bánh cũng được biến tấu đa dạng với nấm hoặc ngó sen. Mỗi người làm bánh xèo lại có một công thức pha nước chấm riêng, kết hợp các nguyên liệu cơ bản như nước mắm, chanh và ớt với nhiều loại gia vị khác nhau, tạo nên sự khác biệt và độc đáo cho từng chiếc bánh.
Càng đi về phương Nam, kích thước của bánh xèo càng trở nên “khổng lồ”. Tại Cần Thơ, Biên Hòa và Sài Gòn, bạn sẽ bắt gặp những chiếc bánh xèo to “bự” với phần nhân đầy ắp đậu xanh, thịt heo, tôm và giá đỗ, ăn kèm với đĩa rau sống tươi ngon.
Thực tế, bánh xèo chỉ mới thực sự phổ biến ở Sài Gòn trong vài thập kỷ gần đây. Theo VnEconomy, món ăn này ít được biết đến trong những năm 1960 và 1970. Đến những năm 1980, khi dòng người lao động từ khắp nơi đổ về thành phố, đặc biệt là từ các tỉnh miền Trung, bánh xèo mới dần trở nên quen thuộc và được ưa chuộng nhờ sự tiện lợi và hương vị thơm ngon. Chiếc bánh xèo gói trong lá chuối từng là bữa ăn quen thuộc của người nông dân trên đồng ruộng.
Bánh xèo Sài Gòn gây ấn tượng với kích thước lớn và nhân bánh phong phú. (Nguồn ảnh: Vietnam Travel Budget)
Khi ngày càng có nhiều người miền Trung chuyển đến Sài Gòn sinh sống, các xe đẩy bán bánh xèo bình dân mọc lên khắp các con phố, phục vụ nhu cầu của người lao động. Dần dần, bánh xèo được giới thượng lưu Sài Gòn biết đến và bắt đầu xuất hiện trong thực đơn của các nhà hàng lớn. Ngày nay, các chuỗi nhà hàng bánh xèo nổi tiếng như Bánh Xèo Mười Xiềm hay Ăn Là Ghiền đã trở thành những thương hiệu quen thuộc trên khắp cả nước. Tuy nhiên, với nhiều người, bánh xèo đường phố vẫn là trải nghiệm ẩm thực tuyệt vời nhất, mang đậm hương vị quê nhà và sự gần gũi, thân thiện.
Từ những gánh hàng rong đến nhà hàng sang trọng, bánh xèo đã trở thành một phần không thể thiếu của ẩm thực Việt Nam. Sự đa dạng trong cách chế biến, nguyên liệu và hương vị đã tạo nên một bản sắc riêng cho từng vùng miền, làm phong phú thêm bức tranh ẩm thực đường phố Việt Nam. Bánh xèo không chỉ là một món ăn, mà còn là một nét văn hóa, một phần ký ức của nhiều thế hệ người Việt.