Băng huyết sau sinh là một biến chứng sản khoa nguy hiểm, đe dọa trực tiếp đến sức khỏe và tính mạng của sản phụ. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm có hơn 14 triệu phụ nữ trên toàn cầu gặp phải tình trạng này sau sinh thường hoặc mổ. Tại Việt Nam, tỷ lệ băng huyết sau sinh chiếm từ 3% đến 8%, và đây là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở sản phụ. Việc hiểu rõ về băng huyết sau sinh, từ nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết đến cách điều trị và phòng ngừa, là vô cùng quan trọng để bảo vệ sức khỏe của mẹ và bé.
Theo Hiệp hội Sản phụ khoa Mỹ, mỗi năm có khoảng 140.000 phụ nữ trên thế giới tử vong do băng huyết sau sinh. Điều này có nghĩa là cứ mỗi 4 phút trôi qua, có một trường hợp tử vong do tai biến hậu sản này. Hơn một nửa số ca tử vong xảy ra trong vòng 24 giờ đầu sau sinh. Băng huyết sau sinh còn dẫn đến nhiều hậu quả nghiêm trọng khác như suy hô hấp, rối loạn đông máu, sốc, mất khả năng sinh sản và hoại tử tuyến yên. Đáng lo ngại hơn, trẻ sơ sinh có mẹ tử vong do băng huyết cũng có nguy cơ tử vong cao hơn trong tháng đầu đời so với những trẻ khác.
Băng huyết sau sinh
Mục Lục
Băng Huyết Sau Sinh Là Gì?
Băng huyết sau sinh (Postpartum Hemorrhage) được định nghĩa là tình trạng mất máu vượt quá 500ml sau sinh đường âm đạo hoặc trên 1000ml sau mổ lấy thai. Máu có thể chảy ồ ạt, đột ngột hoặc từ từ, kín đáo. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng việc ước lượng lượng máu mất có thể chủ quan và không chính xác.
Trên thực tế, cùng một lượng máu mất có thể ảnh hưởng khác nhau đến từng người (ví dụ, người 50kg so với người 60kg, người thiếu máu so với người không thiếu máu, đơn thai so với đa thai). Do đó, trên lâm sàng, băng huyết sau sinh có thể được xác định dựa trên các yếu tố khách quan hơn như biến động về mạch, huyết áp, lượng nước tiểu và chỉ số Hematocrit.
Mọi phụ nữ mang thai trên 20 tuần đều có nguy cơ bị băng huyết sau sinh. Mặc dù tỷ lệ tử vong mẹ đã giảm đáng kể ở các nước phát triển, băng huyết vẫn là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong mẹ ở các nước đang phát triển hoặc chậm phát triển.
1. Phân Loại Băng Huyết Sau Sinh
Có hai loại băng huyết sau sinh chính:
- Băng huyết nguyên phát (sớm): Xảy ra trong vòng 24 giờ đầu sau sinh.
- Băng huyết thứ phát (muộn): Xảy ra từ 24 giờ đến 12 tuần sau sinh hoặc muộn hơn. Tình trạng này kéo dài hơn băng huyết nguyên phát và cần được theo dõi sát sao. Theo thống kê, cứ 100 sản phụ thì có khoảng 2 người bị băng huyết thứ phát.
2. Các Yếu Tố Nguy Cơ Của Băng Huyết Sau Sinh
Nhiều yếu tố có thể làm tăng nguy cơ băng huyết sau sinh, bao gồm:
- Tuổi tác: Sản phụ lớn tuổi (trên 35 tuổi) có nguy cơ cao hơn.
- Chỉ số khối cơ thể (BMI): Béo phì (BMI > 30) làm tăng nguy cơ băng huyết gấp 1,5 lần so với sản phụ có BMI trong khoảng 20-30.
- Bệnh lý nội khoa: Tiểu đường type 2 làm tăng tỷ lệ băng huyết. Các bệnh lý khác như hội chứng Marfan, Ehlers-danlos cũng liên quan đến nguy cơ này.
- Tiền sử băng huyết sau sinh: Sản phụ từng bị băng huyết trước đó có nguy cơ tái phát cao gấp 2,2 lần.
Ngoài ra, các yếu tố trong quá trình chuyển dạ như chuyển dạ kéo dài hoặc quá nhanh, sử dụng thuốc tăng co, cắt tầng sinh môn, tiền sản giật, tử cung quá căng (thai to, đa thai, đa ối), mổ lấy thai và nhiễm trùng ối cũng làm tăng nguy cơ băng huyết.
Bác sĩ sẽ theo dõi chặt chẽ các sản phụ có yếu tố nguy cơ để xử trí kịp thời. Tuy nhiên, băng huyết có thể xảy ra ngay cả khi không có yếu tố nguy cơ nào được biết trước.
Nguyên Nhân Gây Băng Huyết Sau Sinh
Để hiểu rõ nguyên nhân gây băng huyết sau sinh, cần nắm vững cơ chế cầm máu sau sinh bình thường. Sau khi em bé chào đời, tử cung co hồi để giảm thể tích. Nhau thai không có tính đàn hồi, nên sự co rút của tử cung làm nhau bong ra. Máu từ vị trí nhau bám chảy ra, tạo thành khối máu tụ sau nhau, giúp nhau bong ra hoàn toàn. Các cơn co tử cung sẽ tống nhau ra ngoài.
Sau khi nhau bong, tử cung tiếp tục co thắt, các sợi cơ đan chéo của tử cung siết chặt các mạch máu ở vị trí nhau bám, tạo thành các “nút thắt sinh lý”. Cùng với cơ chế đông máu bình thường của cơ thể, các cục máu đông hình thành giúp cầm máu. Tuy nhiên, nếu tử cung không co hồi được hoặc nhau không bong, băng huyết sẽ xảy ra.
Nguyên nhân gây băng huyết hậu sản
Dưới đây là một số nguyên nhân chính gây băng huyết sau sinh:
1. Đờ Tử Cung
Đờ tử cung chiếm đến 80% các trường hợp băng huyết. Tình trạng này xảy ra khi tử cung không thể co hồi sau khi em bé ra đời. Cơ tử cung không co đủ mạnh, khiến máu tiếp tục chảy tự do, dẫn đến mất máu quá nhiều.
Các yếu tố làm tăng nguy cơ đờ tử cung bao gồm:
- Chuyển dạ kéo dài hoặc chuyển dạ quá nhanh.
- Tử cung căng giãn quá mức do thai to, đa thai hoặc đa ối.
- Sử dụng oxytocin hoặc các thuốc gây mê toàn thân trong quá trình chuyển dạ.
- Sản phụ bị nhiễm trùng ối, thiếu máu hoặc suy nhược.
- Sản phụ bị rối loạn đông máu hoặc mang thai khi lớn tuổi (trên 35 tuổi).
2. Bất Thường Của Bánh Nhau
Các bất thường về vị trí và sự bám dính của bánh nhau có thể gây băng huyết. Nhau bám thấp, nhau tiền đạo hoặc nhau cài răng lược đều làm tăng nguy cơ chảy máu sau sinh. Diện tích bánh nhau lớn cũng có thể gây chảy máu nhiều khi bong ra.
3. Tổn Thương Đường Sinh Dục
Vỡ hoặc rách tử cung, âm đạo có thể gây băng huyết, đặc biệt trong các trường hợp sinh khó cần can thiệp thủ thuật. Đẻ rơi hoặc đẻ quá nhanh cũng có thể gây tổn thương đường sinh dục.
4. Rối Loạn Đông Máu
Rối loạn đông máu có thể xảy ra do nhau bong non, thai lưu, nhiễm trùng. Mức độ mất máu và khả năng phục hồi sức khỏe sẽ quyết định mức độ nghiêm trọng của biến chứng do băng huyết gây ra.
Các Dấu Hiệu Băng Huyết Sau Sinh
Băng huyết sau sinh có thể được cảnh báo bởi các triệu chứng sau:
- Ra máu nhiều bất thường trong vòng 24 giờ đầu sau sinh.
- Máu chảy có màu đỏ tươi và rỉ ra liên tục.
- Mạch nhanh, huyết áp tụt, tay chân lạnh, vã mồ hôi, da xanh xao (có thể dẫn đến sốc).
- Máu chảy ứ trong buồng tử cung làm tử cung tăng thể tích, đáy tử cung lên cao dần, tử cung to ra theo bề ngang và mềm nhão.
Cách Điều Trị Băng Huyết Sau Sinh
Triệu chứng chung của băng huyết sau sinh là chảy máu nhiều sau khi sinh và sổ nhau. Sản phụ có thể bị choáng váng, mạch nhanh, huyết áp hạ, tay chân lạnh, vã mồ hôi… Tùy vào nguyên nhân gây băng huyết mà có thêm những triệu chứng đặc trưng khác nhau.
1. Điều Trị Băng Huyết Do Đờ Tử Cung
- Triệu chứng: Chảy máu ngay sau khi sổ nhau, tử cung giãn to, mềm nhão, co hồi kém hoặc không co hồi, không có khối an toàn. Có thể dẫn đến choáng nếu không điều trị kịp thời.
- Xử trí:
- Xoa bóp tử cung và dùng thuốc tăng co bóp để kích thích tử cung co thắt.
- Sử dụng thuốc co hồi tử cung như oxytocin, methylergonovine, prostaglandin.
- Truyền máu, dịch và các chế phẩm của máu.
- Trong trường hợp nặng, phẫu thuật kẹp mạch máu tử cung hoặc gây tắc động mạch tử cung để ngăn máu đến tử cung.
- Cắt tử cung nếu các phương pháp trên không hiệu quả.
2. Điều Trị Băng Huyết Do Bất Thường Bánh Nhau
- Triệu chứng:
- Sót nhau, sót màng: Chảy máu ngay sau khi sổ nhau, tử cung co hồi kém, máu chảy rỉ rả (lượng máu có thể nhiều hoặc ít), máu đỏ tươi lẫn máu cục. Có thể phát hiện bằng cách kiểm tra nhau và màng nhau.
- Nhau không bong: Nhau không bong trong vòng 30 phút sau khi sổ thai hoặc dùng biện pháp xử trí tích cực của chuyển dạ không kết quả. Nhau bám chặt và có thể không chảy máu hoặc chảy máu nhiều (tùy thuộc vào diện nhau bong).
- Xử trí:
- Sót nhau, sót màng: Truyền dịch tĩnh mạch, dùng thuốc giảm đau, kiểm soát tử cung, dùng kháng sinh toàn thân, theo dõi mạch, huyết áp, chảy máu và co hồi tử cung. Hồi sức truyền máu nếu thiếu máu cấp.
- Nhau không bong: Nếu chảy máu, tiến hành bóc nhau và kiểm soát tử cung, xoa đáy tử cung, hồi sức chống choáng, dùng kháng sinh.
- Nhau cài răng lược: Cắt tử cung nếu nhau cài răng lược bán phần gây chảy máu hoặc nhau cài răng lược toàn phần. Hồi sức chống choáng, truyền máu và phẫu thuật nếu chảy máu nhiều. Duy trì gò tử cung theo nguyên tắc chung.
3. Điều Trị Băng Huyết Do Chấn Thương Đường Sinh Dục
- Triệu chứng: Tử cung co hồi tốt nhưng máu đỏ tươi vẫn chảy ra ngoài âm hộ. Thăm khám phát hiện vết rách và máu tụ đường sinh dục.
- Xử trí: Khâu phục hồi đường sinh dục. Xử trí khối máu tụ tùy theo vị trí, kích thước và sự tiến triển. Nguyên tắc chung là phá khối máu tụ và khâu cầm máu, tránh tái phát.
4. Điều Trị Băng Huyết Do Rối Loạn Đông Máu
- Triệu chứng: Có thể tiên phát do bệnh về máu hoặc thứ phát do chảy máu nhiều, mất sinh sợi huyết (đông máu nội quản lan tỏa). Đông máu nội mạch lan tỏa có thể kết hợp với tiền sản giật nặng, thai chết trong tử cung, nhau bong non thể ẩn, nhiễm trùng ối hoặc thuyên tắc ối.
- Xử trí: Điều trị nội khoa bằng máu tươi, các yếu tố đông máu và điều trị nguyên nhân.
Lưu ý: Triệu chứng và cách điều trị có thể khác nhau tùy thuộc vào cơ địa và tình trạng cụ thể của từng người.
Cách Phòng Ngừa Băng Huyết Sau Sinh
Phòng ngừa băng huyết sau sinh là một phần quan trọng của chăm sóc thai sản. Theo BS. Lưu Thị Hồng từ sentayho.com.vn, “Nguyên tắc chung để phòng tránh băng huyết sau đẻ cũng như các biến chứng thai kỳ là cần theo dõi thai kỳ tốt, nhằm sớm phát hiện các yếu tố nguy cơ và có hướng xử trí kịp thời. Vì thế, thai phụ cần chọn cơ sở uy tín có trang thiết bị hiện đại, quy trình chăm sóc thai sản an toàn… để theo dõi thai kỳ và sinh son”.
Để phòng ngừa băng huyết sau sinh, thai phụ cần lưu ý:
- Thực hiện đầy đủ lịch khám thai định kỳ, đặc biệt là 3 lần trong thai kỳ (3 tháng đầu, 3 tháng giữa và 3 tháng cuối).
- Thực hiện các kiểm tra, siêu âm và xét nghiệm cần thiết để tầm soát dị tật thai và các bất thường khác.
- Bổ sung sắt và acid folic theo chỉ dẫn của bác sĩ để phòng ngừa thiếu máu.
- Duy trì chế độ dinh dưỡng, nghỉ ngơi và vận động nhẹ nhàng.
- Đến ngay cơ sở y tế nếu có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào như đau bụng, ra nước âm đạo, ra huyết âm đạo, nhức đầu, hoa mắt, chóng mặt, thai máy yếu, đau bên sườn hoặc khó thở.
Dịch vụ chăm sóc hậu sản tại Tâm Anh
BS. Hồng cũng nhấn mạnh rằng, nhờ sự tiến bộ của y học, kiến thức về thai nghén và sinh nở, cùng với sự chăm sóc của đội ngũ y bác sĩ chuyên ngành sản khoa, những nguy hiểm trong thai kỳ và khi sinh nở đã được kiểm soát và giảm nhẹ rất nhiều.
Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh cung cấp các dịch vụ chăm sóc sức khỏe tốt nhất cho mẹ trong suốt giai đoạn thai kỳ đến khi vượt cạn, giúp mẹ khỏe mạnh và an tâm hơn để chào đón bé yêu. Đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm và chuyên môn cao sẽ theo dõi chặt chẽ và chăm sóc sức khỏe của mẹ và bé. Dịch vụ “Thai sản trọn gói” mang đến cho mẹ bầu gói chăm sóc đặc biệt ngay từ khi mang thai cho đến lúc sinh nở, giúp mẹ trải qua cuộc vượt cạn nhẹ nhàng nhất và tận hưởng trọn vẹn niềm vui đón thành viên mới.
Để được tư vấn, giải đáp thắc mắc về thai sản và đặt lịch khám tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách có thể liên hệ:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
- Hà Nội:
- 108 Hoàng Như Tiếp, P.Bồ Đề, Q.Long Biên, TP.Hà Nội
- Hotline: 1800 6858
- TP.HCM:
- 2B Phổ Quang, P.2, Q.Tân Bình, TP.Hồ Chí Minh
- Hotline: 0287 102 6789
- Fanpage:
Băng huyết sau sinh là một vấn đề nghiêm trọng cần được các mẹ bầu đặc biệt lưu tâm để tránh những nguy hiểm đáng tiếc. Việc trang bị kiến thức đầy đủ và lựa chọn cơ sở y tế uy tín để theo dõi thai kỳ là vô cùng quan trọng để bảo vệ sức khỏe của mẹ và bé.