Việc phân biệt giữa ISI và Scopus là một chủ đề được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm. Cả hai đều là những cơ sở dữ liệu tạp chí khoa học uy tín hàng đầu thế giới, nhưng liệu cái nào thực sự “tốt hơn” hay “uy tín hơn”? Đến thời điểm hiện tại, chưa có một tổ chức nào đưa ra xếp hạng chính thức khẳng định ISI vượt trội hơn Scopus, hoặc ngược lại. Do đó, chúng ta cần xem xét kỹ lưỡng nội dung và hệ thống tạp chí mà mỗi bên đã lựa chọn và xác nhận (indexed).
Phân Loại ISI
Viện Thông tin Khoa học (ISI), nay là Clarivate Analytics, có trụ sở tại Hoa Kỳ, nổi tiếng với quy trình xét duyệt tạp chí khắt khe. Việc một tạp chí được đưa vào cơ sở dữ liệu của ISI được xem là một sự công nhận về chất lượng khoa học. Liên hợp quốc, các chính phủ và các tổ chức quốc tế thường xuyên sử dụng các thống kê của ISI để quản lý và hoạch định chính sách khoa học và kỹ thuật. Các thống kê và đánh giá về khoa học, công nghệ và kỹ thuật, nếu không dựa trên tiêu chuẩn ISI, có thể không tương đồng với các thống kê quốc tế.
Ban đầu (năm 1960), ISI chỉ bao gồm Science Citation Index (SCI) với khoảng 4.000 tạp chí khoa học tự nhiên, kỹ thuật và công nghệ có chất lượng cao và truyền thống lâu đời. Sau này, SCI mở rộng thành Science Citation Index Expanded (SCIE) với khoảng 7.000 tạp chí khoa học tự nhiên, kỹ thuật và công nghệ xuất bản từ năm 1900 đến nay. Hiện nay, ISI còn bao gồm Social Sciences Citation Index (SSCI) với hơn 2.000 tạp chí xuất bản từ năm 1956 đến nay và Arts & Humanities Citation Index (A&HCI) với hơn 1.200 tạp chí xuất bản từ năm 1975 đến nay. Như vậy, ISI là tập hợp bao gồm SCI, SCIE, SSCI và A&HCI với tổng cộng khoảng 10.000 tạp chí khoa học có chất lượng cao.
Chất lượng của các tạp chí ISI chủ yếu được đánh giá dựa trên quy trình kiểm duyệt bài đăng và các thống kê về chỉ số trích dẫn của các bài báo, thông qua chỉ số ảnh hưởng (Impact Factor, IF). Các chỉ số khoa học từ ISI được sử dụng bởi các tổ chức xếp hạng đại học như Đại học Giao thông Thượng Hải để đánh giá số lượng và chất lượng nghiên cứu khoa học, từ đó xếp hạng các trường đại học trên thế giới. Nếu không có công bố trên các tạp chí ISI, các trường đại học và cơ sở nghiên cứu khoa học khó có thể lọt vào các bảng xếp hạng quốc tế.
Sơ đồ mô tả sự phân loại tạp chí khoa học theo ISI và chỉ số ISSN (đối với tạp chí), ISBN (đối với sách).
Phân Loại Scopus
Scopus, được xây dựng từ tháng 11 năm 2004 bởi Elsevier (Hà Lan), là một cơ sở dữ liệu lớn và uy tín khác, được sử dụng bởi nhiều tổ chức xếp hạng thế giới như SCIMAGO (http://scimagojr.com) và QS World University Rankings. Để được liệt kê vào danh sách Scopus, các tạp chí cũng phải trải qua quá trình lựa chọn nghiêm ngặt. Số lượng tạp chí trong Scopus gần gấp đôi so với ISI, nhưng không bao gồm tất cả các tạp chí của ISI, mà chỉ khoảng 70%. Tuy nhiên, Scopus chủ yếu bao gồm các bài báo xuất bản từ năm 1995 trở lại đây.
Cách đánh giá chất lượng tạp chí của Scopus cũng dựa vào chỉ số ảnh hưởng IF. Trang web của Scopus (http://www.scopus.com) cung cấp nhiều tiện ích, từ tra cứu tài liệu đến đánh giá tình hình nghiên cứu khoa học của các cá nhân và tổ chức. Dữ liệu của Scopus được SCIMAGO sử dụng để đánh giá và xếp hạng các tạp chí khoa học và các cơ sở khoa học. Theo số liệu của SCIMAGO, Việt Nam có 3 đơn vị được xếp hạng trong số hơn 2.800 cơ sở nghiên cứu mạnh trên thế giới: Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh và Đại học Quốc gia Hà Nội.
Giao diện trang web SCIMAGO (http://scimagojr.com) cung cấp xếp hạng tạp chí theo lĩnh vực, giúp hội đồng chức danh giáo sư dễ dàng tra cứu và đánh giá chất lượng tạp chí khoa học quốc tế.
Trang web SCIMAGO (http://scimagojr.com) cung cấp thông tin miễn phí về xếp hạng chung và xếp hạng theo từng lĩnh vực và ngành hẹp của các tạp chí, rất thuận tiện cho việc tra cứu và đánh giá chất lượng của các tạp chí khoa học quốc tế và bài báo khoa học.
Thực Trạng Tại Việt Nam
Đến nay, Việt Nam chưa có tạp chí khoa học nào được lọt vào danh sách ISI. Bộ Khoa học và Công nghệ, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam và các cơ quan liên quan đang nỗ lực giới thiệu một số tạp chí khoa học của Việt Nam ra quốc tế để có thể có được những tạp chí khoa học đầu tiên đạt chuẩn ISI. Tin vui là tạp chí toán học Acta Mathematica Vietnamica của Viện Toán học (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) đã lần đầu tiên được lọt vào danh sách Scopus. Trong khu vực ASEAN, Malaysia đã có 48 tạp chí và Thái Lan có 21 tạp chí được công nhận để xếp vào hệ thống Scopus.
Tạp chí Acta Mathematica Vietnamica của Viện Toán học (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) lần đầu tiên được lọt vào danh sách Scopus.
Kết Luận
Tóm lại, cả ISI và Scopus đều là những cơ sở dữ liệu khoa học uy tín và có giá trị riêng. Việc lựa chọn sử dụng cơ sở dữ liệu nào phụ thuộc vào mục đích nghiên cứu và yêu cầu cụ thể của từng cá nhân, tổ chức. Quan trọng hơn hết là việc các nhà nghiên cứu Việt Nam cần nỗ lực nâng cao chất lượng công trình khoa học để được công nhận trên các tạp chí quốc tế, góp phần đưa nền khoa học nước nhà phát triển.