“AQ Chính truyện” của Lỗ Tấn là một truyện vừa độc đáo, khắc họa chân dung người nông dân Trung Quốc trước, trong và sau cuộc cách mạng Tân Hợi 1911. Tác phẩm không chỉ là một kiệt tác văn học hiện đại Trung Quốc mà còn là một lời phê phán sâu sắc về xã hội và tư tưởng của người dân thời bấy giờ.
Tác phẩm lần đầu ra mắt trên “Thần báo phó san” ở Bắc Kinh từ 4/12/1921 đến 12/2/1922, sau đó được in trong tuyển tập truyện ngắn “Gào thét” (1922). “AQ Chính truyện” gồm 8 phần cùng lời tựa của Lỗ Tấn, giải thích về cái tên “AQ” và “chính truyện”. Đến nay, tác phẩm đã được dịch ra nhiều thứ tiếng, được đánh giá là một trong 108 danh tác của thế giới.
Đặng Thai Mai từng nhận xét: “Một con số zero to tướng phủ lên lá số tử vi của AQ”. Câu chuyện xoay quanh cuộc đời của AQ, một người đàn ông bần nông, thất học, với một lý lịch trống rỗng: không họ, không tên thật, không ngày tháng năm sinh, không quê quán, không học vấn, không nghề nghiệp.
Lỗ Tấn mô tả AQ là một người đàn ông trạc 30 tuổi, dáng vẻ bình thường, chất phác nhưng cũng có chút xảo trá của những kẻ du thủ du thực. Chiếc đuôi sam và cái sẹo trên đầu là những đặc điểm ngoại hình nổi bật của AQ.
AQ nổi tiếng với “phương pháp thắng lợi tinh thần”. Khi bị đánh, gã tự an ủi “Nó đánh mình thì khác gì nó đánh bố nó!”, rồi lại đắc thắng. AQ hay bắt nạt kẻ yếu thế hơn và sợ hãi kẻ mạnh hơn. Gã tự huyễn hoặc mình là người nhẫn nhục bậc nhất, rồi tự mãn. Cách mạng đến, người hoang mang, kẻ sợ hãi, chỉ có AQ là phấn khởi vì gã hiểu lầm cách mạng là “làm giặc”, là cướp của nhà giàu. Sự hiểu lầm tai hại này đã dẫn đến kết cục bi thảm cho AQ.
AQ chính truyện – Lỗ Tấn
“AQ chính truyện” phê phán thứ cách mạng không triệt để, phản ánh cuộc cách mạng Tân Hợi 1911 nửa vời. Lỗ Tấn đả kích tư tưởng bảo thủ và sự u mê của người dân Trung Quốc, thức tỉnh họ về một cuộc cách mạng thật sự.
Mục Lục
Tinh Thần AQ: Biểu Tượng Của Sự Tự Huyễn Hoặc
Câu nói “Tinh thần AQ bất diệt!” đã trở nên quen thuộc, thường được dùng để nhắc nhở con cháu không được sống ảo tưởng như AQ. Blogger Song Hà cũng từng viết về “tinh thần AQ bất diệt” khi nhắn nhủ Đoàn Văn Hậu về sự sòng phẳng và chấp nhận thất bại.
“AQ chính truyện” và nhân vật AQ đã trở thành biểu tượng của sự tự huyễn hoặc, sống trong ảo tưởng bằng “phép thắng lợi tinh thần”. Phương pháp này là sự tự an ủi, tự thuyết phục để dễ dàng chấp nhận thất bại và tiếp tục sống. Tinh thần AQ, chủ nghĩa AQ là những cụm từ dùng để chỉ “phép thắng lợi tinh thần”.
Lỗ Tấn đã phóng đại sự tự an ủi bản thân của AQ lên mức mù quáng. Lạc quan là tốt, nhưng lạc quan cực đoan như AQ thì không. Sau mỗi lần tự an ủi, AQ không hề cố gắng thay đổi bản thân. Đây là trạng thái tâm lý của kẻ thất bại nhưng khôngยอมรับ thất bại, trốn tránh vào ảo giác thắng lợi.
“AQ chính truyện” ra đời gần một thế kỷ trước, nhưng những giá trị cốt lõi vẫn còn nguyên giá trị. Bài học cho giới trẻ hiện nay là hãy tỉnh táo mà sống. Thất bại là mẹ thành công, nhưng nếu không cố gắng sau thất bại, không rút ra bài học, không tự thay đổi thì thất bại vẫn hoàn thất bại.
Bản Chất Tư Tưởng và Xã Hội Trung Quốc Qua “AQ Chính Truyện”
“AQ chính truyện” tuy không dài nhưng lại phản ánh một nền văn hóa Trung Hoa đang mắc kẹt trong xã hội phong kiến nửa thuộc địa: chính quyền mị dân, hiếp yếu sợ mạnh, thủ dâm tinh thần, hủ lậu và khinh thị cái mới. Những căn bệnh này vẫn còn tồn tại trong xã hội Trung Quốc ngày nay.
Chính Quyền Mị Dân
Ở nông thôn Trung Quốc, bọn địa chủ như Cố Triệu, Cố Tiền, cụ Cử trở thành thế lực đáng sợ. Việc AQ bị Cố Triệu tát chỉ vì dám nhận họ hàng khiến dân làng nể phục gã. AQ bị nhà Cố Triệu cấm cửa thì cả làng tẩy chay gã.
Sự áp bức và ảnh hưởng của bọn địa chủ quá lớn khiến người dân làng Mùi mê muội phụ họa theo giai cấp thống trị. Lỗ Tấn đả kích căn bệnh “ngủ say trong một chiếc hộp sắt” của người nông dân Trung Quốc, căn bệnh u mê vẫn còn bám rễ trong xã hội hiện đại, khi người dân bị chính quyền mị dân một cách trắng trợn.
Hiếp Yếu Sợ Mạnh
AQ thích bắt nạt kẻ yếu và luôn run sợ trước kẻ mạnh, kẻ giàu. Gã luôn là kẻ thua cuộc vì vốn dĩ yếu thế. Đây cũng là căn bệnh tư tưởng mà Lỗ Tấn muốn đả kích.
Trung Quốc hiện nay cũng có những nét tương đồng với AQ, ra sức bắt nạt các nước yếu và e sợ các cường quốc. Dù tuyên bố không sợ chiến tranh thương mại với Mỹ, nhưng việc Ngân hàng Trung ương Trung Quốc (PBOC) cắt giảm tỷ lệ dự trữ bắt buộc cho thấy sự lo lắng của chính phủ về cuộc chiến thương mại kéo dài này.
Thủ Dâm Tinh Thần
“Phép thắng lợi tinh thần” của AQ thực chất là một dạng “thủ dâm tinh thần”.
Người dân Trung Hoa luôn tự hào về văn hiến và văn hóa của dân tộc, thậm chí coi mình là “rốn của vũ trụ”. Sự tự hào này không sai, nhưng việc hạ thấp dân tộc khác để nâng cao mình, để đạt được sự thỏa mãn tinh thần thì lại là vấn đề khác. Tư tưởng này vẫn tồn tại trong nhiều người Hoa, kể cả giới trẻ.
Chủ nghĩa dân tộc cực đoan tại Trung Quốc thể hiện qua các hành động và phát ngôn trên mạng xã hội.
Hủ Lậu và Khinh Thị Cái Mới
AQ thường chê bai người khác vì không hợp với những chuẩn mực cố hữu của gã. Gã phản đối việc gọi “ghế dài” là “tràng kỷ” ở huyện, chê bai cách rán cá của người trên huyện vì không giống cách rán cá ở làng Mùi.
AQ hội tụ nhiều căn bệnh tư tưởng của chế độ phong kiến Trung Quốc: mạnh mồm, khinh thị cái mới, cổ hủ, lạc hậu, coi thường phụ nữ. Việc u mê trong phong tục tập quán của mình, dùng văn hóa, truyền thống cố hủ của mình để chê bai, khinh thị dân tộc khác là một đặc trưng rất Trung Quốc.
Đừng Đổ Oan Cho “Chí Phèo”!
“AQ chính truyện” và “Chí Phèo” đều là những tác phẩm nổi tiếng viết về đề tài người nông dân bị tha hóa, nhưng “Chí Phèo” ra đời muộn hơn nên bị cho là mượn ý tưởng từ AQ.
Tuy nhiên, việc các nhà văn viết về cùng một đề tài là điều bình thường. Những nét tương đồng về kiểu nhân vật người nông dân và bọn địa chủ trong hai tác phẩm là do văn hóa và lịch sử của hai quốc gia có nhiều điểm tương đồng.
AQ không chỉ là một điển hình nông dân bị tha hóa mà còn là một dạng nhân vật giễu nhại, có đầy đủ mọi thói xấu của giai cấp phong kiến. Đây là điểm khác biệt với “Chí Phèo” của Nam Cao. Chí rạch mặt ăn vạ chứ không nhịn nhục như AQ. Chí còn có được tình yêu của Thị Nở, còn muốn lương thiện nhưng không được, còn AQ thì sống cả đời mê muội. Chí Phèo giết Bá Kiến rồi tự sát, còn AQ chỉ biết tự thủ dâm tinh thần để rồi chết vì lý do nhỏ nhặt.
Việc so sánh này không nhằm hạ thấp giá trị của hai kiệt tác, mà để chỉ ra sự khác biệt của hai tác phẩm và phản bác lại những luận điệu sai trái. Hãy tôn trọng thành quả sáng tạo của nhà văn Nam Cao và đừng đổ oan cho “Chí Phèo”!
Vài Nét Về Tác Giả Lỗ Tấn
Lỗ Tấn (1881 – 1936), tên thật là Chu Thụ Nhân, sinh ra trong một gia đình quan lại sa sút ở tỉnh Chiết Giang. Ông lớn lên trong bối cảnh triều đình Mãn Thanh suy yếu và Trung Quốc dần trở thành một nước nửa thuộc địa.
Từ nhỏ, Lỗ Tấn đã say mê nghệ thuật dân gian qua những câu chuyện kể của mẹ. Bút danh “Lỗ Tấn” được ghép từ họ Lỗ của mẹ và chữ “Tấn” mang ý nghĩa nhanh nhẹn, khẩn trương.
Lớn lên, ông chọn con đường văn chương để cống hiến cho sự nghiệp cách mạng. Ông coi tiểu thuyết là một vũ khí sắc bén để cải tạo xã hội. Mao Trạch Đông từng viết: “Lỗ Tấn là chủ tướng của cuộc cách mạng văn hóa Trung Quốc. Ông không chỉ là một nhà văn, mà còn là một nhà tư tưởng vĩ đại, nhà cách mạng vĩ đại… Phương hướng của Lỗ Tấn là phương hướng của nền văn hóa mới của dân tộc Trung Hoa.”
Lỗ Tấn không chỉ là đại văn hào của Trung Quốc mà còn là một tinh hoa văn hóa của thế kỷ XX.