Ngay tại trung tâm của nước Mỹ hiện đại và phát triển bậc nhất thế giới, tồn tại một cộng đồng người Amish với lối sống đặc biệt. Họ từ chối những tiện nghi tân tiến, kiên định với những giá trị truyền thống từ hàng trăm năm trước. Không điện thoại, máy tính, ô tô, điện lưới, thậm chí cả đèn pin, gần 300.000 người Amish sống rải rác khắp các bang Pennsylvania, Ohio, Indiana, New York và nhiều nơi khác, tạo nên một bức tranh tương phản độc đáo giữa xã hội hiện đại và nếp sống cổ xưa.
Nguồn Gốc và Lịch Sử Người Amish
Lịch sử của người Amish bắt nguồn từ phong trào Anabaptist (phái rửa tội lại) vào thế kỷ 17. Năm 1693, dưới sự dẫn dắt của linh mục Jakob Ammann, một nhóm người đã tách ra khỏi phong trào này. Ammann đề cao lối sống không kháng cự, sự quan tâm cộng đồng, lao động nông nghiệp và tuân thủ nghiêm ngặt Kinh Thánh. Những người đi theo ông được gọi là người Amish.
Những người Amish đầu tiên đến Mỹ vào đầu thế kỷ 18 để trốn tránh sự đàn áp tôn giáo ở châu Âu và tìm kiếm vùng đất mới để canh tác. Họ mang theo những giá trị và phong tục truyền thống, tạo nên một cộng đồng riêng biệt và khép kín.
Ngôn Ngữ “Pennsylvania Dutch”
Người Amish sử dụng phương ngữ độc đáo gọi là “Pennsylvania Dutch,” phát triển từ ngôn ngữ của tổ tiên Thụy Sĩ và Đức. Tuy nhiên, trải qua hơn ba thế kỷ, ngôn ngữ này đã biến đổi đáng kể, trở nên khó hiểu đối với người nói tiếng Đức bản địa. Cần lưu ý rằng “Dutch” ở đây không ám chỉ Hà Lan mà là “Deutsch” – tiếng Đức. “Pennsylvania Dutch” chịu ảnh hưởng từ tiếng Anh do môi trường sống xung quanh, tạo nên một sự pha trộn ngôn ngữ thú vị. Một số cộng đồng Amish, đặc biệt ở bang Indiana, sử dụng một phương ngữ gần với tiếng Đức Thụy Sĩ.
Phân Bố Địa Lý: Tìm Về Với Nông Nghiệp
Nông nghiệp đóng vai trò trung tâm trong cuộc sống của người Amish. Họ luôn tìm kiếm những vùng đất màu mỡ, xa rời các khu đô thị ồn ào. Hiện nay, có hơn 250.000 người Amish sinh sống rải rác tại 30 tiểu bang của Mỹ và Ontario, Canada. Các bang tập trung đông người Amish nhất bao gồm Ohio, Pennsylvania và Indiana.
Sự Phát Triển Dân Số Vượt Bậc
Người Amish là một trong những cộng đồng có tốc độ tăng trưởng dân số nhanh nhất ở Mỹ. Theo Trung tâm Nghiên cứu người theo phái Anabaptist và Pietist tại Đại học Elizabethtown, dân số người Amish đã tăng từ khoảng 5.000 người vào năm 1920 lên gần 300.000 người ngày nay. Sự bùng nổ dân số này chủ yếu là do các gia đình Amish thường có rất nhiều con, họ coi đó là một phước lành từ Chúa. Gia đình đông con cũng cung cấp lực lượng lao động dồi dào cho các hoạt động nông nghiệp.
Lao Động, Thuế và Nghĩa Vụ Quân Sự
Theo truyền thống, nông nghiệp là nền tảng kinh tế của người Amish. Tuy nhiên, trong thế kỷ qua, ngày càng có nhiều người Amish tham gia vào các doanh nghiệp nhỏ, đặc biệt là trong ngành mộc và bán nông sản. Họ cũng thành lập các đội xây dựng để xây nhà và các công trình khác cho những người không phải người Amish. Một số người làm việc tại các nhà máy và xưởng thuộc sở hữu của người ngoài cộng đồng, ví dụ như các công ty ở Indiana chuyên sản xuất phương tiện giải trí.
Người Amish phải nộp đầy đủ các loại thuế như thuế thu nhập, thuế tài sản, thuế hàng hóa, thuế bất động sản, công ty và trường học. Nhiều người Amish phải đóng thuế trường học hai lần, cho cả trường công lập và trường tư thục. Tuy nhiên, họ không nộp và không nhận tiền bảo hiểm xã hội. Năm 1965, Quốc hội Mỹ đã miễn trừ loại phí này cho người Amish vì họ coi đó là một dạng bảo hiểm thương mại.
Người Amish được miễn nghĩa vụ quân sự vì họ tin vào chủ nghĩa hòa bình.
Từ Chối Công Nghệ Hiện Đại: “Quy Tắc Ordnung”
Cuộc sống của người Amish tuân theo “Quy tắc Ordnung,” một bộ luật bất thành văn nhấn mạnh sự khiêm tốn, vâng lời và giản dị. Họ phản đối mọi hình thức bạo lực, tránh tham gia chiến tranh và quân đội. Họ cũng tránh dính líu đến pháp luật, ưu tiên tha thứ hơn trừng phạt.
Phần lớn cộng đồng người Amish không cho phép sử dụng ô tô, điện từ các đường dây công cộng, máy móc nông nghiệp tự động, tivi, đài phát thanh, máy tính, không học phổ thông và đại học, không tham gia quân đội và phản đối ly hôn. Họ không được phép lắp điện thoại trong nhà và sử dụng điện thoại di động. Gần đây, một số nơi cho phép người Amish sử dụng điện thoại bàn, thường là dùng chung và đặt ở nhà kho bên ngoài.
Người Amish không chụp ảnh vì họ cho rằng điều đó khuyến khích sự phù phiếm cá nhân. Họ tin rằng công nghệ có thể khiến cộng đồng bị đồng hóa bởi xã hội bên ngoài.
Mặc dù ô tô có thể giúp ích cho công việc, người Amish lo sợ rằng phương tiện này sẽ khiến cộng đồng xa cách nhau. Họ chọn di chuyển bằng xe ngựa để duy trì sự gắn kết cộng đồng.
Một số quy tắc của người Amish có vẻ mâu thuẫn. Ví dụ, họ được phép sử dụng pin xe hơi 12 volt nhưng không được dùng dòng điện 120 volt. Hầu hết người Amish không được lái xe cơ giới nhưng được thuê xe để lái.
Giáo Dục: Đến Lớp 8 Là Đủ
Trẻ em Amish thường chỉ học đến lớp 8, chủ yếu ở các trường tư thục. Khoảng 10% trẻ em theo học các trường công lập. Đến năm 14 tuổi, trẻ em có thể nghỉ học. Quy định này đã được Tòa án Tối cao Mỹ xác nhận vào năm 1972.
Sự Đa Dạng Trong Cộng Đồng Amish
Cộng đồng người Amish không phải là một khối thống nhất. Họ chia thành 4 nhóm chính: Old Order, New Order, Beachy Amish và Amish Mennonites, mỗi nhóm có những quy tắc khác nhau. Beachy Amish và Amish Mennonites vẫn sử dụng xe hơi và điện, trong khi hai nhóm còn lại vẫn dùng xe ngựa kéo.
Trang Phục Giản Dị và Đơn Sắc
Người Amish thường mặc trang phục giản dị và đơn sắc. Một số nhóm chỉ mặc quần áo đen và trắng, trong khi những nhóm khác mặc quần áo màu. Họ không sử dụng khóa kéo hay cúc bấm vì cho rằng chúng có thể làm lộ cơ thể, thay vào đó họ dùng ghim cài. Trong các buổi lễ tôn giáo, người Amish mặc thêm áo choàng. Phụ nữ Amish thường vấn tóc, đội mũ vải, mặc váy dài và tạp dề, không đeo trang sức. Đàn ông Amish phải để râu tự do. Cạo râu bị coi là một trong những tội lỗi nghiêm trọng nhất, có thể dẫn đến sự xa lánh và tẩy chay.
Tôn Giáo và “Rumspringa”: Tuổi Trẻ Nổi Loạn
Giai đoạn duy nhất mà người Amish được “thả lỏng” và không phải tuân theo “Quy tắc Ordnung” được gọi là “rumspringa,” diễn ra trong khoảng thời gian ở độ tuổi 16, trước khi họ được rửa tội và chính thức gia nhập cộng đồng. “Rumspringa” trong tiếng Đức Pennsylvania có nghĩa là “chạy rông,” vì đây là lần cuối người Amish được trải nghiệm cuộc sống tự do trước khi vào khuôn phép.
Đây là giai đoạn quan trọng để thanh niên Amish quyết định xem họ có muốn gia nhập lâu dài vào cộng đồng hay không. Trong khoảng từ 18 đến 21 tuổi, nếu đồng ý gia nhập, họ sẽ được rửa tội. Nếu không, họ có thể rời khỏi cộng đồng Amish.
Kết Luận
Lối sống tối giản của người Amish, với những giá trị truyền thống và sự khước từ công nghệ hiện đại, tạo nên một nét văn hóa độc đáo và khác biệt ngay giữa lòng nước Mỹ. Dù có những quy tắc nghiêm ngặt, cộng đồng Amish vẫn phát triển mạnh mẽ, bảo tồn bản sắc văn hóa và truyền thống của mình qua nhiều thế hệ. Sự tồn tại của họ là một minh chứng cho thấy có nhiều cách sống khác nhau, và hạnh phúc có thể tìm thấy trong sự giản dị và kết nối cộng đồng.