World music, một khái niệm còn khá mới mẻ với nhiều người Việt, thực chất là một thể loại âm nhạc đa dạng và phong phú, không bị giới hạn bởi bất kỳ biên giới nào. Nó là sự giao thoa, kết hợp giữa âm nhạc dân gian truyền thống của các vùng miền trên thế giới với các yếu tố hiện đại, tạo nên những tác phẩm độc đáo và đầy sáng tạo.
Theo nhạc sĩ Quốc Trung, người có nhiều năm gắn bó với world music, đây là thể loại âm nhạc “không biên giới”, khai thác chất liệu dân gian từ khắp nơi trên thế giới và không bị gò bó trong bất kỳ khuôn khổ nào. Nó có thể pha trộn nhiều thể loại khác nhau để tạo ra sự mới lạ. Nghệ sĩ saxophone Trần Mạnh Tuấn thì cho rằng world music là sự kết hợp giữa giai điệu phương Đông và hòa thanh, tiết tấu phương Tây.
Mặc dù chưa thực sự phổ biến, world music đã được nhiều nghệ sĩ Việt Nam khai thác trong nhiều năm qua, tạo ra những sản phẩm âm nhạc chất lượng cao. Nhạc sĩ Quốc Trung đã thực hiện thành công hai dự án lớn là “Đường xa vạn dặm” (2004) và “Nguồn cội”, với sự tham gia của nhiều nghệ sĩ nổi tiếng trong và ngoài nước như Thanh Lam, Nguyên Lê, Dhafer Youssef, Rhani Krija và ca nương Kiều Anh.
“Lương Duyên” với World Music
Nhạc sĩ Quốc Trung chia sẻ về mối lương duyên của mình với world music: “Tôi không chọn world music mà chỉ lựa chọn phong cách mình yêu thích cũng như nghĩ mình sẽ thể hiện nó tốt nhất. Sau này, tôi mới biết nó được gọi là world music. World music cho phép tôi thể hiện được khả năng và cá tính mình nhiều nhất. Nét quyến rũ của nó là dù mới và hiện đại nhưng lại rất đỗi thân quen”.
Nghệ sĩ saxophone Trần Mạnh Tuấn cũng thường xuyên sáng tác và biểu diễn những tác phẩm kết hợp giữa âm nhạc dân gian Việt Nam với jazz cùng ban nhạc Sài Gòn Big Band. Anh sử dụng nhiều chất liệu âm nhạc dân gian Bắc Bộ, giai điệu của người H’Mông và hát xẩm trong các sáng tác của mình. Tuy nhiên, anh cũng nhấn mạnh rằng không phải yếu tố dân gian nào cũng có thể sử dụng được, mà cần tìm kiếm sự phù hợp để phát triển, thậm chí có thể kết hợp với nhạc điện tử, jazz hoặc tiết tấu châu Phi.
Cầu Nối Văn Hóa với Thế Giới
World music tạo điều kiện cho các nghệ sĩ thỏa sức sáng tạo, kết hợp giữa yếu tố truyền thống dân tộc và hòa thanh hiện đại của thế giới, thậm chí có thể sử dụng cả ngoại ngữ. Điều này giúp đưa âm nhạc Việt Nam đến gần hơn với bạn bè quốc tế.
Ví dụ, tác phẩm “Ngồi tựa song đào” do Kiều Anh thể hiện tại “Tìm kiếm tài năng Việt” là phiên bản từng được nhạc sĩ Quốc Trung biểu diễn tại Roskilde Festival ở Đan Mạch năm 2006. Bài dân ca quan họ Bắc Ninh này đã được nhạc sĩ Quốc Trung và Xinh Xô phát triển thêm một đoạn nhạc và viết lời tiếng Anh, với mong muốn tạo ra một tác phẩm mang tính toàn cầu hơn.
Trước đó, vào năm 1996, hai nghệ sĩ Pháp gốc Việt là Nguyên Lê và Hương Thanh đã ra mắt album thành công “Tales from Vietnam”, bao gồm những bài dân ca quen thuộc như “Người ở đừng về”, “Lý cây đa”, “Lý ngựa ô”… được phối với nhạc jazz. Album này đã giành được nhiều giải thưởng âm nhạc của Pháp và góp phần giới thiệu âm nhạc dân gian Việt Nam đến với khán giả phương Tây.
World music không chỉ là một thể loại âm nhạc mà còn là một cầu nối văn hóa, giúp giới thiệu âm nhạc Việt Nam ra thế giới và mang âm nhạc thế giới đến gần hơn với khán giả Việt Nam. Nó là sự kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại, tạo ra những tác phẩm độc đáo, giàu cảm xúc và mang đậm bản sắc văn hóa.